Chấm điểm giải ngân đầu tư công Chuyển sang "quản trị bằng kết quả"

Giải ngân đầu tư công chưa đạt kỳ vọng

Trong nhiều năm qua, giải ngân vốn đầu tư công dù luôn được coi là "động lực tăng trưởng" của nền kinh tế, nhưng việc thực hiện cũng là một trong những khâu yếu nhất trong thực thi chính sách. Câu chuyện “có tiền mà không tiêu được” đã được nhắc đến nhiều để thấy điểm nghẽn không phải lúc nào cũng do thiếu vốn, mà do thủ tục pháp lý của dự án kéo dài; công tác giải phóng mặt bằng gặp khó do sự chồng chéo của pháp luật đất đai, xây dựng, đấu thầu. Bên cạnh đó, do biến động giá vật liệu; năng lực chủ đầu tư và nhà thầu chưa đáp ứng yêu cầu. Có một nguyên nhân chủ quan khác nữa, đó là tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm của cán bộ trong thực hiện nhiệm vụ và còn sự phối hợp chưa tốt giữa các cơ quan trong thực hiện nhiệm vụ quan trọng này.

Báo cáo tại Hội nghị Chính phủ với các địa phương sáng 4/7, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, giải ngân vốn đầu tư công được cải thiện khi trong tháng 6 đầu năm 2026 là gần 137,6 nghìn tỷ đồng, tính chung 6 tháng đạt gần 357 nghìn tỷ đồng, đạt 35,5% kế hoạch, tương đương về tỉ lệ so với cùng kỳ và cao hơn 38,4 nghìn tỷ đồng.

Bên cạnh kết quả đạt được, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cũng thẳng thắn nhìn nhận, giải ngân vốn đầu tư công vẫn chưa đạt kỳ vọng, đặc biệt là giải ngân các dự án khoa học, công nghệ, chủ yếu do vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, khan hiếm về nhân công, nguyên vật liệu. Công tác chuẩn bị đầu tư vẫn còn yếu, tổ chức thực hiện chưa chủ động, thiếu quyết liệt, mặc dù thể chế đầu tư công đã được sửa đổi, cắt giảm tối đa quy trình, thủ tục theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền cho các bộ, ngành, địa phương...

Tính đến nay, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, triển khai các dự án hạ tầng chiến lược, các chương trình mục tiêu quốc gia và một số công trình trọng điểm còn chậm so với yêu cầu. Còn 7 bộ, cơ quan Trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 5%. Giải ngân đối với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số cũng chỉ đạt khoảng 10% tổng số vốn được giao.

Tại các hội nghị, hoặc báo cáo của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương cũng đã được chỉ tên trong danh sách chậm giải ngân đầu tư công. Dù việc nhắc tên đã thể hiện sự công khai, minh bạch trong chỉ rõ địa chỉ nhưng vẫn khó lượng hóa trách nhiệm trong chậm giải ngân đầu tư công. Do đó việc chấm điểm các bộ, cơ quan trung ương và địa phương về thực hiện giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công được đánh giá là phương án khả thi, sẽ làm minh bạch trách nhiệm đối với từng bộ, ngành, địa phương trong thực hiện nhiệm vụ giải ngân.

Từ chỉ tiêu kinh tế thành chỉ tiêu trách nhiệm công vụ

Theo phương án chấm điểm các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, việc thực hiện chấm điểm tự động định kỳ hằng tháng, hằng quý và cả năm trên hệ thống công nghệ thông tin của Bộ Tài chính và truyền dữ liệu sang Hệ thống thông tin chỉ đạo, điều hành của Chính phủ. Việc chấm điểm giải ngân dựa trên: kết quả giải ngân kế hoạch vốn được giao của từng bộ, cơ quan trung ương và địa phương theo Quyết định giao kế hoạch đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước của Thủ tướng Chính phủ (trên cơ sở so sánh với tỷ lệ giải ngân chung của cả nước hằng tháng, hằng quý đối với kỳ chấm điểm hằng tháng, hằng quý và so sánh với mục tiêu giải ngân cả năm theo chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đối với kỳ chấm điểm cả năm). Cùng với đó, việc chấm điểm còn căn cứ trên kết quả giải ngân kế hoạch vốn các bộ, cơ quan trung ương và địa phương so với số vốn đăng ký giải ngân trong kỳ chấm điểm và việc chấp hành chế độ báo cáo về giải ngân đầu tư công. Với phương án dựa trên cơ sở điểm số, có tiêu chí và được thực hiện tự động trên hệ thống công nghệ thông tin sẽ giúp tránh tính cảm tính trong đánh giá, đồng thời tạo cơ sở dữ liệu để theo dõi xu hướng thực hiện của từng đơn vị qua thời gian thực.

Bên cạnh đó, thông qua việc chấm điểm, sẽ tạo áp lực cạnh tranh tích cực để các bộ, ngành, địa phương “chạy” tiến độ mỗi ngày. Bởi nếu không chạy kịp tiến độ và chất lượng giải ngân không chỉ được nêu tên trong danh sách chậm giải ngân, mà cùng với đó là cơ chế trách nhiệm rõ ràng. Bởi, định kỳ, trên cơ sở so sánh giữa tổng điểm chỉ tiêu của đơn vị và mốc điểm đánh giá để phân loại mức độ thực hiện giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công gồm: giải ngân rất tốt, giải ngân tốt, giải ngân trung bình và giải ngân chưa tốt.

Việc chấm điểm các bộ, cơ quan trung ương và địa phương về thực hiện giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công nhằm phản ánh kết quả thực hiện nhiệm vụ giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công được giao cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương làm cơ sở để thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công. Kết quả chấm điểm giải ngân đầu tư công cả năm là một trong các tiêu chí để đánh giá hiệu quả đầu tư công; được sử dụng để các bộ, cơ quan trung ương và địa phương xây dựng tiêu chí đánh giá, xếp loại chất lượng tập thể, cá nhân. Kết quả chấm điểm giải ngân hằng tháng, hằng quý phục vụ biểu dương đối với các bộ, cơ quan trung ương và địa phương thực hiện giải ngân tốt và đôn đốc, nhắc nhở, cảnh báo đối với các bộ, cơ quan trung ương và địa phương thực hiện chưa tốt.

Bên cạnh đó, việc chấm điểm nhằm nâng cao trách nhiệm, ý thức, tính chủ động chấp hành kỷ luật, kỷ cương hành chính và tinh thần chủ động của tổ chức, cá nhân trong thực hiện nhiệm vụ giải ngân vốn đầu tư công; trong thực thi chế độ báo cáo về tình hình thực hiện, giải ngân vốn đầu tư công theo quy định.

Khi kết quả giải ngân được gắn trực tiếp với việc xếp loại tập thể, cá nhân, thì áp lực không còn dừng ở cấp cơ quan mà chuyển thành trách nhiệm của người đứng đầu. Bởi không có lý do gì, không có ai chịu trách nhiệm khi để lãng phí nguồn vốn ngân sách. Khi đánh giá được đo lường trên cơ sở khách quan, minh bạch điểm số, đây chính là công cụ hữu hiệu nhất để nâng cao trách nhiệm, kỷ luật của các bộ, ngành, địa phương trong thực hiện giải ngân vốn đầu tư công thời gian tới.

Song Hà