Cán bộ, công chức cấp xã - “điểm tựa” của chính quyền địa phương 2 cấpBài 4: Thiết kế đúng vị trí việc làm để vận hành hiệu quả
Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều nhiệm vụ được giải quyết ngay tại cơ sở, tạo điều kiện để chính quyền cấp xã chủ động hơn trong phục vụ người dân và doanh nghiệp. Thực tiễn cho thấy, khi nhiệm vụ đã thay đổi nhưng vị trí việc làm, cơ chế phân công và điều kiện thực thi chưa theo kịp, không ít địa phương vẫn loay hoay trước áp lực công việc ngày càng lớn.
Áp lực lớn từ tăng nhiệm vụ
“Trước đây phường cũ có 2 công chức tư pháp - hộ tịch, nay sắp xếp theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, quy mô rộng gấp ba lần nhưng chỉ còn một người đảm nhiệm. Tôi hầu như không có ngày nghỉ, nếu không bố trí đủ người thì rất khó hoàn thành nhiệm vụ”, bà Trần Thị Huyền, công chức Văn phòng HĐND và UBND cấp xã phụ trách lĩnh vực tư pháp ở Hà Tĩnh chia sẻ.
Không chỉ lĩnh vực tư pháp - hộ tịch, tình trạng quá tải cũng diễn ra ở nhiều vị trí việc làm khác. Một công chức phụ trách văn hóa - xã hội tại Đắk Lắk thẳng thắn: “Chỉ cần hoàn thành nhiệm vụ là đã thấy mãn nguyện rồi. Nếu tình trạng này kéo dài thì chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe vì khối lượng công việc quá lớn”.
Những chia sẻ từ cơ sở cho thấy, sau khi không còn tổ chức chính quyền cấp huyện, nhiều nhiệm vụ được chuyển về cấp xã nhưng việc thiết kế vị trí việc làm chưa theo kịp yêu cầu mới. Biên chế ít, không ít công chức phải đảm nhiệm nhiều lĩnh vực, phạm vi quản lý mở rộng hơn trong khi chức năng, tiêu chuẩn năng lực và điều kiện bảo đảm thực hiện chưa được điều chỉnh tương xứng. Báo cáo của Đảng ủy Chính phủ cũng chỉ rõ, hiện mới khoảng 30% cán bộ, công chức cấp xã đáp ứng đầy đủ yêu cầu nhiệm vụ trong điều kiện tổ chức bộ máy mới. Điểm nghẽn hiện nay không còn là thiếu hay thừa biên chế mà là chưa đúng người, đúng việc, đúng năng lực và đúng vị trí việc làm.
Điều đáng chú ý, vị trí việc làm không chỉ là việc bố trí bao nhiêu người cho mỗi phòng chuyên môn mà còn là xác định rõ mỗi vị trí phải làm gì, chịu trách nhiệm đến đâu và cần những năng lực gì để hoàn thành nhiệm vụ. Khi cấp xã đã trở thành cấp quản trị địa phương, trực tiếp giải quyết nhiều vấn đề trước đây thuộc thẩm quyền cấp huyện, nếu vị trí việc làm vẫn được thiết kế theo tư duy cũ, hiệu quả hoạt động của bộ máy sẽ khó đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Thực tế cũng đã xuất hiện nhiều khoảng trống. Đội ngũ đại biểu hoạt động chuyên trách và công chức tham mưu của HĐND cấp xã hiện đảm nhận khối lượng công việc lớn hơn nhiều so với trước nhưng chưa có khung vị trí việc làm và tiêu chí đánh giá riêng. Ở nhiều địa phương, công chức giúp việc HĐND sau khi đưa về Văn phòng HĐND và UBND lại được điều động sang thực hiện nhiệm vụ chuyên môn của UBND, khiến hoạt động tham mưu cho HĐND, Thường trực HĐND chủ yếu dựa vào hai Phó Trưởng ban chuyên trách. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng tham mưu mà còn làm giảm tính chuyên nghiệp của cơ quan dân cử ở cơ sở.
Một bất cập khác là mô hình phòng chuyên môn hiện còn khá "nén". Có phòng đồng thời chịu sự hướng dẫn chuyên môn của từ 6 đến 8 sở, ngành; riêng Phòng Văn hóa - Xã hội ở nhiều địa phương phải theo dõi, tham mưu cho tới 8 sở, ngành. Trong khi yêu cầu ngày càng chuyên sâu thì phạm vi quản lý lại quá rộng, khiến cán bộ khó có điều kiện đi sâu từng lĩnh vực.
Bên cạnh đó, cơ chế đánh giá cán bộ cũng chưa thật sự theo kịp yêu cầu đổi mới. “Nếu việc đánh giá vẫn nặng về tiêu chí 'không sai quy trình, không sai quy định' mà chưa coi trọng kết quả đầu ra, chất lượng phục vụ, khả năng phối hợp, đổi mới và trách nhiệm giải trình thì cán bộ sẽ có xu hướng chọn giải pháp an toàn, làm đúng quy trình nhưng chậm, ngại đổi mới và né tránh quyết định đối với những vấn đề phức tạp - bà Nguyễn Thị Lựu, đại biểu HĐND chuyên trách xã Ea Nan (Gia Lai) chia sẻ.
Có thể thấy, khi vị trí việc làm chưa được thiết kế phù hợp với yêu cầu mới thì không chỉ cán bộ chịu áp lực lớn hơn mà hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã cũng bị ảnh hưởng.
Thiết kế đúng để nâng cao hiệu quả chính quyền cấp xã
Nhìn từ thực tiễn sau một năm vận hành, có thể thấy việc hoàn thiện vị trí việc làm chính là điều kiện để chính quyền cấp xã hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn. Theo Báo cáo của Đảng ủy Chính phủ, giai đoạn tiếp theo cần tập trung rà soát, chuẩn hóa vị trí việc làm gắn với chức năng, nhiệm vụ của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; xây dựng khung năng lực theo từng chức danh, đổi mới phương thức đánh giá cán bộ theo kết quả thực hiện nhiệm vụ và mức độ hài lòng của người dân. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp theo hướng giao quyền phải đi đôi với giao nguồn lực, dữ liệu, công nghệ và trách nhiệm giải trình.
Từ thực tiễn địa phương, nhiều ý kiến cho rằng việc hoàn thiện vị trí việc làm trước hết cần xuất phát từ chính yêu cầu của công việc, thay vì áp dụng một mô hình cứng cho tất cả các xã, phường.
Ông Trương Công Nam, đại biểu HĐND xã Ea Krêl (Gia Lai) cho rằng, sau khi thực hiện mô hình mới, việc bố trí vị trí việc làm cũng cần có sự linh hoạt, bảo đảm phù hợp với đặc điểm từng địa phương thay vì cào bằng. "Địa phương đông dân, tốc độ đô thị hóa cao hay có nhiều dự án đầu tư sẽ phát sinh khối lượng công việc rất khác so với địa bàn miền núi hoặc khu vực nông thôn. Nếu vị trí việc làm không phản ánh đúng thực tế thì rất khó phát huy hiệu quả của bộ máy", ông Nam phân tích.
Theo ông Nam, cùng với hoàn thiện vị trí việc làm, cần tiếp tục rà soát mô hình tổ chức các phòng chuyên môn theo hướng tinh gọn nhưng đủ năng lực tham mưu. Một số lĩnh vực hiện nay đang được giao phạm vi quản lý quá rộng, trong khi yêu cầu chuyên môn ngày càng cao. Nếu không có cơ chế điều chỉnh phù hợp thì áp lực sẽ tiếp tục dồn lên từng công chức, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giải quyết công việc.