Hà Nội: Từng bước thực hiện chống ngập theo mô hình "Thành phố bọt biển"

Toàn thành phố xuất hiện 220 điểm úng ngập cục bộ, trong đó có nhiều điểm ngập sâu và kéo dài. Nguyên nhân chủ yếu là hệ thống thoát nước chưa được đầu tư đồng bộ theo quy hoạch, thiếu các công trình đầu mối, hồ điều hòa, trạm bơm và sự kết nối giữa các hệ thống chưa hoàn chỉnh.

Thực hiện chỉ đạo của Thành ủy và UBND thành phố, Sở Xây dựng đã rà soát thực trạng, xây dựng kế hoạch khắc phục ngập úng theo các nhóm giải pháp trước mắt, trung hạn và dài hạn.

Trong 6 tháng đầu năm, Sở Xây dựng tập trung triển khai ba nhóm giải pháp cấp bách gồm: Duy tu, duy trì và vận hành hệ thống thoát nước; tăng cường phối hợp giữa hệ thống thoát nước đô thị với tiêu thoát nước nông nghiệp; đồng thời, đẩy nhanh các công trình, dự án đầu tư khẩn cấp nhằm nâng cao năng lực tiêu thoát nước và kết nối hệ thống.

Đến nay, sau hơn bốn tháng thi công, nhiều dự án đã cơ bản hoàn thành và phát huy hiệu quả, góp phần giảm số điểm ngập, rút ngắn thời gian tiêu thoát nước tại nhiều khu vực trong các trận mưa vừa qua.

Theo Giám đốc Sở Xây dựng, thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục vận hành hiệu quả kế hoạch thoát nước mùa mưa năm 2026; đẩy nhanh các dự án thoát nước theo quy hoạch; ưu tiên đầu tư các công trình đầu mối, hồ điều hòa, trạm bơm và các tuyến kênh tiêu trọng yếu.

Bên cạnh đó, thành phố sẽ nghiên cứu triển khai Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành giai đoạn 2026-2030; xây dựng hệ thống điều hành thoát nước thông minh; kiểm soát chặt quy hoạch cao độ nền, hồ điều hòa và từng bước áp dụng mô hình "thành phố bọt biển".

Khác với cách làm trước đây là tìm mọi cách đưa nước mưa thoát khỏi thành phố nhanh nhất, mô hình này hướng tới để đô thị vận hành như một "miếng bọt biển" khổng lồ, hấp thụ nước, lưu giữ nước và giảm áp lực cho hệ thống cống vốn thường xuyên quá tải khi mưa lớn.

Nước mưa sẽ không còn dồn toàn bộ xuống hệ thống thoát nước mặt mà được phân tán qua các lớp hạ tầng sinh thái như hồ điều hòa, công viên ngập nước, vườn mưa, mặt đường thấm nước, mái nhà xanh và các vùng trữ nước tự nhiên.

Thành phố tận dụng tối đa các khu vực nền thấp trong hành lang xanh, công viên, đất nông nghiệp và ao hồ nhỏ lẻ để lưu giữ nước mưa tạm thời khi xuất hiện mưa cực đoan. Đồng thời tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn hạ tầng, ưu tiên xây dựng hệ thống bể ngầm, hồ chứa chống ngập nội đô, hệ thống tách nước thải và các nhà máy xử lý nước thải tập trung quy mô lớn.

Quy hoạch tầm nhìn 100 năm Thủ đô cho thấy, thành phố sẽ xây dựng hệ thống bể chứa ngầm đa năng dọc các dòng sông để tách nước thải ngay từ đầu nguồn, kết hợp lưu trữ nước mưa đầu mùa nhằm giảm lượng nước dồn về hệ thống cống chính. Nước thải sau xử lý sẽ được bơm ngược trở lại các sông nội đô để bổ cập dòng chảy và cải thiện chất lượng nước.

Các dự án cải tạo sông cũng được kết hợp mở rộng đại lộ ven sông, chỉnh trang cảnh quan và phát triển các trục hướng tâm xanh nhằm vừa giảm ngập, vừa giảm ùn tắc và cải thiện môi trường đô thị.

Về hệ thống thoát nước mặt, Hà Nội chia toàn thành phố thành ba vùng tiêu chính gồm Tả Đáy, Hữu Đáy và Bắc sông Hồng. Hướng tiêu thoát nước bám theo địa hình tự nhiên, dồn về các sông nội đồng, mương trục chính rồi được các trạm bơm chủ lực đẩy ra sông Hồng, sông Đuống, sông Đáy, sông Cầu, sông Cà Lồ, sông Tích và sông Bùi.

Hệ thống thoát nước chính được vận hành theo mô hình liên lưu vực với các trục xương sống như sông Ngũ Huyện Khê, sông Nhuệ, sông Tô Lịch, sông Cầu Bây và sông Thiên Đức nhằm nâng khả năng tiêu thoát cho toàn hệ thống. Tổng diện tích hồ điều hòa phải đạt tối thiểu 5% diện tích lưu vực tính trên ba vùng tiêu chính. Thành phố ưu tiên dành quỹ đất làm hồ điều hòa phía trước các trạm bơm tiêu để phát huy tối đa công suất thoát nước.

Với các khu vực thấp trũng cục bộ, thiếu quỹ đất xây hồ điều hòa hoặc có bất lợi về vị trí tiêu thoát nước, Hà Nội sẽ áp dụng các giải pháp công trình đặc thù như xây bể ngầm chứa nước mưa tạm thời, trạm bơm cục bộ và tăng dung tích điều tiết của hồ điều hòa hiện hữu.

Văn Anh