“Nhiệm vụ trung tâm” của Nghị quyết số 10-NQ/TW
Liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam được xác định là một trong những trọng tâm của Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và thực hiện Nghị quyết 10, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu "phát triển mạnh hệ sinh thái công nghiệp trong nước và liên kết thực chất giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp Việt Nam", đồng thời nhấn mạnh đây là "nhiệm vụ trung tâm của Nghị quyết".
Gần 4 thập kỷ thu hút vốn đầu tư nước ngoài đã giúp Việt Nam trở thành cứ điểm sản xuất của nhiều tập đoàn đa quốc gia, nhưng mối liên kết với doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa như kỳ vọng. Nhiều chuyên gia ví đây là tình trạng "hai nền kinh tế cùng tồn tại trong một quốc gia": một bên là khu vực FDI có năng suất cao, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; bên còn lại là phần lớn doanh nghiệp trong nước vẫn đứng ngoài chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.
Khoảng cách này xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trước hết, trong nhiều năm, thành công của địa phương chủ yếu được đo bằng số dự án và quy mô vốn FDI thu hút được. Những chỉ tiêu phản ánh hiệu quả lan tỏa, như số doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng hay tỷ lệ mua sắm trong nước, chưa được coi trọng đúng mức. Hệ quả là trọng tâm chính sách nghiêng nhiều về thu hút đầu tư, trong khi việc phát triển năng lực của doanh nghiệp nội địa chưa được đầu tư tương xứng.
Điều này dẫn đến một điểm nghẽn lớn khác. Sau gần 4 thập kỷ, chúng ta vẫn chưa xây dựng hệ sinh thái công nghiệp trong nước đủ mạnh. Năng lực của phần lớn doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam chưa đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng, quản trị và sản xuất của các tập đoàn toàn cầu.
Bên cạnh đó, nhiều tập đoàn đa quốc gia khi đầu tư vào Việt Nam đã mang theo mạng lưới nhà cung ứng toàn cầu được xây dựng và kiểm chứng qua nhiều năm. Vì thế, doanh nghiệp Việt rất khó “chen chân” nếu không chứng minh được năng lực vượt trội.
Không chỉ vậy, thị trường cũng thiếu một cơ chế kết nối hiệu quả. Doanh nghiệp Việt Nam thiếu thông tin về nhu cầu, tiêu chuẩn kỹ thuật và lộ trình nội địa hóa của doanh nghiệp FDI, trong khi doanh nghiệp FDI cũng gặp khó trong việc nhận diện các nhà cung ứng đủ năng lực trong nước.
Thực tế này cho thấy, để liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam "thực chất" hơn, không thể chỉ dựa vào nỗ lực của một chủ thể. Trách nhiệm này đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt trên vai cả Nhà nước, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam.
Về phía các bộ, ngành, địa phương, yêu cầu đặt ra không chỉ là mời gọi các tập đoàn nước ngoài mà phải đồng thời nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam để trở thành nhà cung ứng của họ. Cùng với đó, cần xây dựng cơ sở dữ liệu về nhà cung ứng, tăng cường kết nối FDI với doanh nghiệp trong nước, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cấp quản trị, tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực tài chính, truy xuất nguồn gốc, sở hữu trí tuệ và chuyển đổi số.
Đối với doanh nghiệp FDI, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu công bố nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật, lộ trình nội địa hóa và cơ hội hợp tác. Các tập đoàn lớn đầu tư tại Việt Nam cũng cần đồng hành phát triển công nghiệp hỗ trợ, đào tạo nhà cung ứng, chia sẻ tiêu chuẩn, chuyển giao tri thức và tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Đây là gói giải pháp tổng thể đi thẳng vào "gốc" của vấn đề và xử lý đồng thời cả ba mắt xích của bài toán liên kết: Nhà nước kiến tạo thể chế và hạ tầng kết nối; doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực cạnh tranh; doanh nghiệp FDI mở rộng cơ hội hợp tác và thúc đẩy chuyển giao tri thức. Vấn đề còn lại là khâu tổ chức thực hiện.
Kinh nghiệm của Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) hay Trung Quốc cho thấy, không quốc gia nào xây dựng được nền công nghiệp mạnh chỉ bằng cách thu hút FDI. Điều tạo nên năng lực cạnh tranh quốc gia là khả năng chuyển hóa dòng vốn đầu tư thành năng lực của doanh nghiệp trong nước, từ công nghệ, quản trị đến đội ngũ nhà cung ứng.
Vì vậy, mỗi bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp phải có chương trình hành động cụ thể, rõ việc, rõ thời hạn, rõ trách nhiệm trong việc thực hiện Nghị quyết 10 nói chung và các nhiệm vụ, giải pháp phát triển hệ sinh thái công nghiệp, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam nói riêng. Khi đó, doanh nghiệp Việt Nam sẽ cùng “lớn lên” với doanh nghiệp FDI và Việt Nam từ vị trí một cứ điểm sản xuất sẽ trở thành nền kinh tế có khả năng tạo ra giá trị, làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.