Từ tinh gọn bộ máy đến xây dựng Nhà nước có năng lực thực thi cao

Trọng tâm cải cách: chuyển từ tổ chức sang quản trị

Trong phát biểu kết luận, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu "chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng vận hành, năng lực phục vụ và năng lực kiến tạo phát triển của bộ máy mới". Điều này cho thấy, công cuộc cải cách tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền 3 cấp đã bước sang giai đoạn mới. Nếu trước đây trọng tâm là sắp xếp tổ chức thì từ nay là nâng cao năng lực thực thi. Đây là bước chuyển có ý nghĩa quyết định, bởi đích đến của cải cách không nằm ở số lượng đầu mối được cắt giảm hay biên chế được tinh giản, mà ở việc bộ máy có hoạt động hiệu quả hơn, phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp và tạo ra động lực phát triển mới hay không.

Sau hơn một năm triển khai với quyết tâm chính trị rất cao, cuộc cải cách với quy mô lớn chưa từng có đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, các cấp chính quyền được rà soát, phân định rõ hơn; tổ chức trung gian được tinh gọn; mô hình chính quyền địa phương được sắp xếp theo hướng nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Đặc biệt, kết quả đánh giá mức độ hài lòng của người dân sau một năm thực hiện mô hình tổ chức bộ máy mới đạt 83,08% và có đến 89,09% ý kiến ghi nhận cơ bản không còn tình trạng công chức sách nhiễu, phiền hà. Những kết quả này tạo nền tảng vững chắc để cả hệ thống chính trị và chính quyền 3 cấp chuyển sang giai đoạn khó hơn nhưng quan trọng hơn: nâng cao chất lượng vận hành của bộ máy mới.

Điểm cốt lõi trong thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chính là thay đổi thước đo của cải cách trong giai đoạn tới. Theo đó, trọng tâm cải cách phải chuyển từ tổ chức sang quản trị, từ xây dựng một bộ máy tinh gọn sang xây dựng một Nhà nước có năng lực thực thi cao. Đây cũng là yêu cầu tất yếu của quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Một bộ máy được thiết kế hợp lý mới là điều kiện cần; điều quyết định là khả năng hiện thực hóa chủ trương thành kết quả cụ thể, nâng cao hiệu quả phối hợp, trách nhiệm giải trình và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Nâng cao chất lượng vận hành của bộ máy sau sắp xếp vì thế không chỉ là yêu cầu của cải cách hành chính mà còn là yêu cầu của phát triển. Chỉ khi bộ máy mới tạo ra năng lực mới, công cuộc cải cách mới hoàn thành mục tiêu cao nhất: xây dựng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện đại, có năng lực thực thi cao, đủ sức kiến tạo phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.

Phải làm cho mỗi thay đổi về cơ cấu trở thành năng lực quản trị mới

Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, nhiều chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước khi đi vào cuộc sống vẫn gặp điểm nghẽn ở khâu tổ chức thực hiện. Có những cơ chế được ban hành nhưng triển khai còn chậm; có những quy định đã được tháo gỡ nhưng chưa nhanh chóng chuyển hóa thành động lực phát triển. Khoảng cách giữa chủ trương và kết quả vì thế không chỉ là câu chuyện của thể chế mà còn là câu chuyện của năng lực thực thi.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ yêu cầu nâng cao chất lượng vận hành của bộ máy mà còn nhấn mạnh hai yêu cầu có ý nghĩa chiến lược: nâng cao năng lực phục vụ và năng lực kiến tạo phát triển. Điều đó khẳng định vai trò của Nhà nước trong giai đoạn mới không chỉ là quản lý xã hội mà còn phải kiến tạo môi trường phát triển, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đồng hành cùng người dân, doanh nghiệp.

Trong bối cảnh cạnh tranh quốc gia ngày càng quyết liệt, lợi thế phát triển không còn chủ yếu dựa vào tài nguyên hay lao động giá rẻ mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng thể chế và năng lực quản trị. Quốc gia nào tổ chức thực hiện chính sách nhanh hơn, hiệu quả hơn và thích ứng tốt hơn với những biến động của thời đại sẽ có nhiều cơ hội bứt phá hơn. Đối với Việt Nam, khi mục tiêu phát triển đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045 đã được xác định, nâng cao năng lực thực thi của Nhà nước càng trở thành yêu cầu có ý nghĩa quyết định.

Chính vì vậy, các nhiệm vụ được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra như hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, phát triển dữ liệu, chuyển đổi số, đổi mới công tác kiểm tra, giám sát và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ đều hướng đến một mục tiêu thống nhất: xây dựng một bộ máy có năng lực tổ chức thực hiện cao hơn, ra quyết định nhanh hơn, phối hợp hiệu quả hơn và phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn.

Điều đó cũng đồng nghĩa với việc thước đo của cải cách phải thay đổi. Không còn là số lượng đầu mối được sắp xếp hay biên chế được tinh giản, mà là những chuyển biến cụ thể trong đời sống: thủ tục hành chính được giải quyết nhanh hơn, môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi hơn, các điểm nghẽn về thể chế được tháo gỡ kịp thời hơn, các quyết sách được triển khai hiệu quả và người dân, doanh nghiệp được phục vụ tốt hơn. Chỉ khi đó, cải cách mới thực sự tạo ra giá trị.

Đây cũng là điều kiện để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045. Việt Nam không chỉ cần những quyết sách đúng mà còn cần một bộ máy đủ năng lực biến quyết sách thành kết quả, chuyển các đột phá về thể chế, về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số... thành động lực phát triển và hiện thực hóa khát vọng phát triển bằng một nền quản trị quốc gia hiện đại.

Có thể nói, công cuộc cải cách tổ chức bộ máy trong thời gian qua đã hoàn thành một chặng đường quan trọng, nhưng chặng đường quyết định mới bắt đầu. Thử thách lớn nhất từ nay không còn là sắp xếp tổ chức mà là làm cho mỗi thay đổi về cơ cấu trở thành năng lực quản trị mới; mỗi quyết sách của Đảng và Nhà nước được hiện thực hóa bằng kết quả cụ thể; mỗi cơ quan nhà nước trở thành một thiết chế phục vụ chuyên nghiệp, liêm chính, trách nhiệm và hành động.

Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Hội nghị vì thế không chỉ định hướng giai đoạn tiếp theo của cải cách tổ chức bộ máy mà còn khẳng định mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện đại, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, kiến tạo phát triển, trong đó năng lực thực thi trở thành thước đo của quản trị quốc gia và chất lượng phục vụ trở thành tiêu chí đánh giá mọi cải cách.

Khi bộ máy mới tạo ra năng lực mới, mọi chủ trương được thể chế hóa và tổ chức thực hiện hiệu quả, mọi nguồn lực được khơi thông vì sự phát triển của đất nước và hạnh phúc của nhân dân, cuộc cải cách sẽ không chỉ thành công về tổ chức mà còn tạo dựng nền tảng quản trị đủ mạnh để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Nguyễn Bình