QUỸ NÔNG NGHIỆP VÀ MÔI TRƯỜNG TP. ĐỒNG NAI ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN RỪNGBảo vệ và phát triển rừng bền vững từ nguồn Quỹ Dịch vụ môi trường rừng
Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) đang phát huy hiệu quả rõ nét tại Đồng Nai khi vừa tạo nguồn thu nhập ổn định cho người dân vùng rừng, vừa nâng cao trách nhiệm cộng đồng trong công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
Quản lý hiệu quả nguồn tài chính
Với diện tích rừng hơn hơn 370.000ha sau khi sáp nhập, Đồng Nai hiện là địa phương sở hữu diện tích rừng tự nhiên lớn nhất Đông Nam Bộ, giữ vai trò chủ chốt trong việc điều hòa nguồn nước cho toàn bộ hệ thống sông Đồng Nai. Trong bối cảnh áp lực lên tài nguyên rừng vẫn hiện hữu, chính sách chi trả DVMTR đang được xem là một trong những giải pháp hiệu quả nhằm hài hòa lợi ích giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống người dân. Tính đến hiện nay, Quỹ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) TP. Đồng Nai đã thực hiện chi trả DVMTR gần 84 tỷ đồng/ 93 tỷ đồng từ nguồn thu DVMTR năm 2025. Một trong những điểm nổi bật của chính sách DVMTR là tạo động lực để cộng đồng địa phương tham gia sâu hơn vào công tác quản lý và bảo vệ rừng.
Cũng trong năm 2025, Quỹ NN-MT đã tiếp nhận tiền trồng rừng thay thế với luỹ kế 322,366 tỷ đồng. Trong đó, số tiền trồng rừng thay thế đã giải ngân là 23,5 tỷ đồng; chuyển Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Việt Nam với số tiền trồng rừng thay thế để trồng trên địa phương khác là 71,97 tỷ đồng.
Định hướng trọng tâm của TP. Đồng Nai thời gian tới là tối ưu hóa diện tích được chi trả DVMTR nhằm nâng cao nguồn lực bảo tồn. Đến nay, diện tích rừng đủ điều kiện và được nhận tiền cung ứng DVMTR của toàn thành phố đã đạt gần 280.000ha. Đây là phần diện tích rừng tự nhiên, rừng phòng hộ và rừng đặc dụng xung yếu thuộc lưu vực của các dòng sông, hồ chứa lớn.
Nguồn tài chính ổn định này được phân bổ trực tiếp đến các chủ rừng lớn như Vườn quốc gia Cát Tiên, Khu bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai, các ban quản lý rừng phòng hộ (Long Thành, Tân Phú, Xuân Lộc...) và các hộ dân nhận khoán vùng đệm. Điều này tạo nguồn lực tài chính vững chắc để thực hiện các nhiệm vụ tuần tra, quản lý và giữ rừng tại chỗ.
Song song với việc quản lý diện tích, một trong những nhiệm vụ quan trọng mà Đồng Nai tập trung xử lý trong định hướng thời gian tới là công tác thu tiền DVMTR sau khi có sự thay đổi, điều chỉnh hoặc hợp nhất địa giới hành chính liên tỉnh. Do đặc thù lưu vực sông Đồng Nai là dòng chảy liên tỉnh, khi các cơ sở hạ tầng, nhà máy thủy điện, hoặc nhà máy nước sạch cung cấp liên vùng được cơ cấu lại sau các quyết định sáp nhập, việc phân định lưu vực đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối.
Để dòng vốn không bị đứt gãy, Quỹ Nông nghiệp và Môi trường TP. Đồng Nai đã chủ động phối hợp với các địa phương lân cận áp dụng bản đồ số hóa để bóc tách lưu vực liên tỉnh. Giải pháp này giúp phân định chính xác tỷ lệ diện tích rừng đầu nguồn thuộc địa phận Đồng Nai, từ đó tính toán đúng giá trị ủy thác chi trả của từng cơ sở. Hiện nay, Quỹ đang quản lý và thực hiện thu tiền từ 121 đơn vị sử dụng dịch vụ môi trường rừng trên địa bàn, bao gồm các nhà máy lớn như Thủy điện Trị An, các công ty cấp nước sạch và doanh nghiệp du lịch. Việc số hóa toàn bộ dữ liệu lưu lượng tiêu thụ nước và sản lượng điện thương phẩm giúp công tác thu hồi nợ đọng diễn ra minh bạch, loại bỏ hoàn toàn rủi ro thất thoát hay tranh chấp pháp lý về địa giới hành chính.
Tạo sinh kế và bảo vệ tài nguyên rừng bền vững
Định hướng của Đồng Nai trong giai đoạn tới là biến nguồn kinh phí từ Quỹ DVMTR thành dòng vốn quay vòng để tái đầu tư sinh thái một cách chủ động, thay vì chỉ thực hiện chi trả thụ động. Trước hết, tỉnh mục tiêu áp dụng công nghệ số vào 100% diện tích rừng được chi trả DVMTR. Nguồn tiền từ quỹ được trích một phần để trang bị hệ thống camera giám sát tầm xa, phần mềm chuyên dụng để theo dõi biến động rừng. Công nghệ này giúp phát hiện sớm các điểm nguy cơ cháy rừng hoặc hành vi lấn chiếm đất lâm nghiệp, giảm tải áp lực tuần tra trực tiếp cho lực lượng kiểm lâm.
Bên cạnh đó, một phần kinh phí từ Quỹ DVMTR được điều tiết để hỗ trợ các chủ rừng thực hiện công tác khoanh nuôi tái sinh rừng tự nhiên. Tỉnh ưu tiên đưa các loài cây bản địa gỗ lớn, có chu kỳ sinh trưởng dài vào các vùng rừng nghèo kiệt nhằm phục hồi cấu trúc tán rừng nhanh chóng, nâng cao khả năng giữ nước đầu nguồn và tăng tính đa dạng sinh học. Đặc biệt, nguồn tiền chi trả DVMTR được cam kết chuyển trực tiếp, kịp thời đến tài khoản của người dân và cộng đồng nhận khoán ở vùng đệm, bảo đảm sinh kế ổn định để họ yên tâm gắn bó, trở thành lực lượng hỗ trợ đắc lực cho kiểm lâm.
Tầm nhìn dài hạn đến năm 2030, Đồng Nai xác định sử dụng nguồn thu DVMTR ổn định hiện tại làm nền tảng để tiếp cận các nguồn tài chính xanh cao cấp hơn. Với diện tích rừng tự nhiên chiếm 48% tổng diện tích rừng tự nhiên của toàn vùng Đông Nam Bộ, Đồng Nai đang hoàn thiện đề án đo đạc trữ lượng carbon trên gần 180.000ha rừng tự nhiên hiện có để sẵn sàng tham gia thí điểm thị trường thương mại hóa tín chỉ carbon. Đồng thời, tỉnh tiếp tục thu hút nguồn vốn xã hội hóa để mở rộng các mô hình du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm và giáo dục môi trường tại Vườn quốc gia Cát Tiên hay núi Chứa Chan. Việc kết hợp đa giá trị này sẽ đưa lâm nghiệp Đồng Nai trở thành ngành kinh tế xanh tự vận hành, tự chủ tài chính và đóng góp hiệu quả vào cam kết giảm phát thải ròng của quốc gia.