Đại học Bách khoa Hà Nội xây dựng hệ sinh thái từ phòng thí nghiệm ra thị trường

Đây là báo cáo của Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội GS.TS Lê Anh Tuấn tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57 - NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm - Trưởng Ban Chỉ đạo - chủ trì và phát biểu chỉ đạo Hội nghị.

Hệ sinh thái được xây dựng trên ba tầng cơ bản

Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội Lê Anh Tuấn cho biết, trong bối cảnh mới, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, ĐHBK Hà Nội đã và đang tái cơ cấu các tổ chức trực thuộc, tái cơ cấu hoạt động đào tạo nguồn nhân lực; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo để xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh ngay trong lòng đại học, nơi mà đào tạo trình độ cao, nghiên cứu cơ bản và ứng dụng thực tiễn kết nối liền mạch với nhau, và công nghệ có thể đi từ phòng thí nghiệm ra thị trường một cách nhanh nhất có thể.

Hệ sinh thái đó được xây dựng trên ba tầng cơ bản. Tầng nền tảng là tầng tạo ra tri thức và công nghệ nguồn, bao gồm các viện nghiên cứu, trung tâm và phòng thí nghiệm trọng điểm, tập trung vào các hướng ưu tiên chiến lược như trí tuệ nhân tạo và an toàn không gian mạng, chip bán dẫn, IoT, năng lượng tái tạo, cơ điện tử và rô bốt, vật liệu tiên tiến, kỹ thuật y sinh.

Ở tầng trung gian là mô hình hợp tác giữa đại học và doanh nghiệp thông qua các phòng thí nghiệm hỗn hợp, trung tâm chế thử – nơi nhà nghiên cứu và kỹ sư, chuyên gia của doanh nghiệp cùng làm việc, chia sẻ trang thiết bị và cùng giải quyết các bài toán thực tế.

Ở tầng thương mại hóa và đầu tư, hai thiết chế quan trọng đã được hình thành và triển khai. Thứ nhất là BK-Holdings - công ty theo mô hình Holdings, thành lập từ năm 2008, trên cơ sở nghiên cứu và tham khảo kinh nghiệm của Thanh Hoa Holdings trực thuộc Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc).

Thứ hai là BK-Fund - quỹ đầu tư do cộng đồng cựu sinh viên Bách khoa Hà Nội sáng lập, tập trung đầu tư vào các startup công nghệ giai đoạn sớm từ hệ sinh thái của Nhà trường. BK Fund là cách tiếp cận của đổi mới sáng tạo mở, trong đó doanh nghiệp không còn là đầu ra của nghiên cứu mà trở thành đối tác đồng hành ngay từ khi hình thành ý tưởng.

Để kết nối toàn bộ các thành tố của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thành một thể thống nhất, ĐHBK Hà Nội đang xây dựng Không gian Đổi mới sáng tạo liên ngành với quy mô 10.000 m² đặt tại tầng 6, 7 và 8 của Thư viện Tạ Quang Bửu gồm 10 tầng. Đây sẽ là không gian vật lý nền tảng tại một cơ sở giáo dục đại học, nơi các viện nghiên cứu liên ngành, các phòng thí nghiệm hỗn hợp, studio sáng tạo, không gian làm việc chung, doanh nghiệp đối tác cùng tồn tại, tương tác và bổ trợ lẫn nhau.

Trọng tâm của Không gian này là Trung tâm Đổi mới sáng tạo liên ngành, được lấy cảm hứng theo mô hình Design Factory của Đại học Aalto, Phần Lan - một trong những cơ sở đổi mới sáng tạo đại học được công nhận hàng đầu thế giới. Trung tâm đổi mới sáng tạo liên ngành là hiện thân của mô hình hợp tác ba nhà - Nhà trường, Doanh nghiệp và Nhà nước.

Trước mắt, ĐHBK Hà Nội sẽ tập trung vào bốn lĩnh vực/mục tiêu trọng điểm gắn với các ưu tiên quốc gia gồm chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tầm thấp và đô thị thông minh.

Không gian đổi mới sáng tạo này đã được ra mắt ngày 27/6/2026 và dự kiến sẽ được khánh thành vào tháng 10/2026 nhân dịp kỷ niệm 70 năm thành lập ĐHBK Hà Nội. Tiếp sau đó, Công viên Đổi mới sáng tạo (Innovation Park), tương tự Kendall Square của MIT, Stanford Research Park của đại học Stanford hay Tsinghua Science Park của đại học Thanh Hoa, là mục tiêu chiến lược ĐHBK Hà Nội hướng tới đến 2035.

Ưu tiên phân bổ ngân sách trực tiếp cho các đại học nghiên cứu trọng điểm

Để tăng tốc hơn nữa phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội đã kiến nghị 5 giải pháp. Cụ thể:

Thứ nhất, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ đạo công nghiệp vật liệu là ngành công nghiệp nền tảng, chiến lược của quốc gia. Hiện thực hóa chủ trương đúng đắn này, cần sớm có những hành động thực thi trong đầu tư mạnh cơ sở vật chất cho đào tạo trình độ cao, thành lập phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu hiện đại theo mô hình kết nối ba nhà cùng với cơ chế học bổng khuyến khích người học tài năng, cơ chế đãi ngộ, thu hút giảng viên, nhà khoa học xuất sắc trong lĩnh vực này. ĐHBK Hà Nội là cơ sở giáo dục đại học đào tạo luyện kim, vật liệu từ ngày đầu thành lập, những năm qua dù khó khăn nhưng vẫn duy trì các chương trình đào tạo quan trọng này.

Thứ hai, mặc dù nhiều chính sách mới về khoa học công nghệ (KHCN) và Đổi mới sáng tạo (ĐMST) đã được ban hành trong thời gian gần đây, thủ tục, quy trình hành chính vẫn cần tiếp tục rút ngắn theo hướng một cửa hay luồng xanh bên cạnh việc ưu tiên phân bổ ngân sách trực tiếp cho các đại học nghiên cứu trọng điểm. Chỉ có như vậy các nhiệm vụ khoa học công nghệ mới có thể được triển khai đúng tính thời sự nhờ rút ngắn thời gian từ phê duyệt đến triển khai thực tế.

Thứ ba, cần ban hành hướng dẫn chi tiết về định giá tài sản trí tuệ và thủ tục thành lập doanh nghiệp khởi nguồn từ cơ sở giáo dục đại học. Khá nhiều sản phẩm nghiên cứu có công nghệ tốt, có đối tác doanh nghiệp muốn đầu tư, nhưng lại chưa thể triển khai vì thiếu hành lang pháp lý rõ ràng, chấp nhận rủi ro trong tự chủ định giá và thỏa thuận phân chia lợi ích.

Thứ tư, tăng tốc vận hành thực chất quỹ phát triển khoa học công nghệ, quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và các thành phố lớn. Thúc đẩy nhanh việc thành lập và vận hành quỹ phát triển KHCN, ĐMST tại các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu với nguồn tài chính đa dạng, có đối ứng từ ngân sách nhà nước làm cơ sở cho định hướng đầu tư cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Thứ năm, nghiên cứu triển khai chương trình đầu tư trọng điểm quốc gia về phát triển Innovation Park tại một số đại học hoặc cụm đại học trọng điểm có đủ năng lực dẫn dắt hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Chương trình này cần được xem là đầu tư cho hạ tầng chiến lược của nền kinh tế tri thức với nhiều cơ chế đặc thù và chính sách vượt trội.

Hồng Hạnh