Đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài: Kênh giải quyết việc làm quan trọng
Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng Nguyễn Minh Hùng, Hải Phòng xác định công tác đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng là nhiệm vụ chính trị quan trọng góp phần phát triển kinh tế - xã hội. Đây là một trong những kênh giải quyết việc làm quan trọng của thành phố, nhất là với lao động thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo.
Lao động phổ thông chiếm tỷ trọng lớn
Báo cáo Đoàn khảo sát của Ủy ban Văn hóa và Xã hội, Phó Giám đốc Sở Nội vụ thành phố Hải Phòng Bùi Quốc Trình cho biết, hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng trên địa bàn thành phố Hải Phòng thời gian qua cơ bản được duy trì ổn định. Số tiền người lao động chuyển về đã giúp nhiều gia đình cải thiện đời sống, có nguồn vốn đầu tư sản xuất, kinh doanh, xây dựng, sửa chữa nhà ở, giảm nghèo bền vững.
Giai đoạn 2022 - 2025, sau khi Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng có hiệu lực, khoảng 58.750 lao động của thành phố Hải Phòng đã được đưa đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Các thị trường chủ yếu gồm: Nhật Bản, Đài Loan, Trung Quốc, Singapore, Hong Kong, Hàn Quốc...
Trước đại dịch Covid-19, số lao động đi làm việc ở nước ngoài duy trì ở mức 14.000 -15.000 người/năm. Sau đại dịch, năm 2022 - 2023, hoạt động đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài phục hồi mạnh và số lao động đi làm việc ở nước ngoài đạt hơn 16.000 người/năm. Tuy nhiên, đến giai đoạn 2024 - 2025, số lượng lao động đi làm việc ở nước ngoài giảm, năm 2025 còn 12.014 người, 6 tháng đầu năm 2026 là 5.228 người.
Lý giải việc số lượng lao động đi làm việc ở nước ngoài giảm dần qua 2 năm gần đây, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng Nguyễn Minh Hùng cho biết, là do thị trường nước ngoài tiếp nhận lao động có xu hướng thu hẹp và nhu cầu lao động trong nước tăng.
Về cơ cấu, lao động phổ thông vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Chỉ tính riêng năm 2025, lao động phổ thông là 7.809 người, trong khi lao động đã qua đào tạo là 3.604 người và lao động có trình độ cao đẳng, đại học trở lên chỉ 601 người. “Cơ cấu này phản ánh chất lượng nguồn lao động xuất khẩu của thành phố Hải Phòng còn hạn chế; tỷ lệ lao động có tay nghề và trình độ cao chưa nhiều”, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Vũ Minh Đạo - thành viên Đoàn khảo sát nhận xét.
Trao đổi với Đoàn khảo sát, đại diện các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng trên địa bàn Hải Phòng phản ánh, trình độ người lao động của Việt Nam nói chung, Hải Phòng nói riêng còn thấp, cả về ngoại ngữ, tay nghề và kỷ luật lao động. Việc đào tạo lao động đi làm việc ở nước ngoài chủ yếu tập trung vào lao động phổ thông, trang bị bước đầu một số kỹ năng nghề, đáp ứng yêu cầu trước mắt của doanh nghiệp. Điều này dẫn đến lao động Việt Nam khó cạnh tranh với các nước trong khu vực như Indonesia, Philippines...
Hệ thống thông tin quản lý lao động chưa liên thông
Giai đoạn 2022 - 2025, thành phố Hải Phòng có 44.062 lao động đi làm việc ở nước ngoài kết thúc hợp đồng về nước, bình quân khoảng 11.015 lao động/năm. Lao động về nước chủ yếu là lao động phổ thông (65%), lao động qua đào tạo nghề chiếm khoảng 30%, và lao động có trình độ cao đẳng, đại học chiếm khoảng 5%. Số lao động về nước có xu hướng giảm dần từ năm 2023 - 2025 theo chu kỳ hợp đồng và biến động số lao động đi làm việc ở nước ngoài các năm trước.
Để hỗ trợ lực lượng lao động trở về nước, hàng năm Hải Phòng đã tổ chức các phiên giao dịch việc chuyên đề cho người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng trở về nước gắn với các thị trường lao động cụ thể; hỗ trợ vay vốn sản xuất, tư vấn khởi nghiệp từ nguồn vốn cho vay hỗ trợ giải quyết việc làm của Ngân hàng Chính sách xã hội…
Tuy nhiên, hệ thống thông tin quản lý lao động đi làm việc ở nước ngoài hiện nay chưa được liên thông đầy đủ giữa các cấp, gây khó khăn trong công tác thống kê cũng như việc theo dõi người lao động trong toàn bộ quá trình. Vì vậy, Hải Phòng kiến nghị, Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng bổ sung cơ chế chia sẻ dữ liệu điện tử (trong đó gồm các thông tin về thời gian xuất cảnh, các thông tin liên quan đến việc làm của người lao động tại nước ngoài, thông tin về nước) giữa Bộ Nội vụ, các bộ, ngành liên quan, Ủy ban nhân dân và cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp xã và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài nhằm bảo đảm công tác quản lý, hỗ trợ người lao động kịp thời.
Đây cũng là vấn đề Đoàn khảo sát quan tâm, bởi có thông tin mới có thể bảo vệ được người lao động từ khi học tập, đào tạo đến khi ra nước ngoài làm việc và trở về, kết nối họ với thị trường lao động trong nước. Nhấn mạnh, lực lượng lao động đi làm việc ở nước ngoài có kinh nghiệm làm việc trong môi trường chuyên nghiệp, được tiếp cận công nghệ hiện đại, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ cho rằng, địa phương phải quản lý được nhóm đối tượng này. Theo đó, xây dựng và triển khai các chính sách hỗ trợ họ sau khi hoàn thành hợp đồng về nước, như tư vấn việc làm, kết nối với các doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn; hỗ trợ khởi nghiệp, vay vốn sản xuất kinh doanh…
“Sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực đã qua làm việc ở nước ngoài có tay nghề và kinh nghiệm sẽ góp phần quan trọng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, đặc biệt trong bối cảnh chúng ta đang chủ trương phát triển công nghiệp”, Phó Chủ nhiệm Tạ Văn Hạ nói.
Đoàn khảo sát cũng đề nghị thành phố Hải Phòng đẩy mạnh đào tạo nghề gắn với nhu cầu thị trường tiếp nhận lao động; chú trọng nâng cao chất lượng đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng làm việc và ý thức kỷ luật cho người lao động trước khi xuất cảnh. Khuyến khích liên kết giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp dịch vụ và đối tác nước ngoài để chuẩn hóa chương trình đào tạo, nâng cao tỷ lệ lao động có tay nghề và trình độ chuyên môn cao. Đây là yếu tố then chốt để lao động Hải Phòng nói riêng, lao động Việt Nam nói chung cạnh tranh được với các thị trường khác và nâng cao thu nhập.