Brexit và bài học đắt giá cho kinh tế thế giới

Tuần này đánh dấu tròn 10 năm kể từ cuộc trưng cầu ý dân lịch sử ở Vương quốc Anh, trong đó cử tri nước này lựa chọn rời khỏi Liên minh châu Âu (Brexit). Kết quả này đã mở ra một giai đoạn biến động sâu rộng đối với chính trị, kinh tế và vị thế quốc tế của quốc gia này.

Sau một thập kỷ, những tranh cãi về Brexit vẫn chưa chấm dứt. Câu hỏi vẫn thường được đặt ra là liệu những cảnh báo của giới kinh tế học trước Brexit có chính xác hay không.

Câu trả lời hiện nay dường như đã rõ ràng hơn.

Những dự báo đúng và sai

Trước cuộc bỏ phiếu năm 2016, phần lớn các nhà kinh tế học và các cơ quan chính thức của Anh đều cảnh báo Brexit sẽ gây tổn hại cho nền kinh tế nước này. Tuy nhiên, không phải mọi dự báo đều chính xác.

Các cảnh báo ngắn hạn về một cuộc suy thoái nghiêm trọng ngay sau khi Anh bỏ phiếu rời EU đã không xảy ra. Nền kinh tế Anh tiếp tục tăng trưởng trong những năm đầu hậu Brexit và không rơi vào khủng hoảng như nhiều người lo ngại.

Tuy nhiên, về dài hạn, bức tranh lại khác.

Giới kinh tế học từng nhận định rằng, việc rời khỏi thị trường chung châu Âu sẽ làm giảm hiệu quả kinh tế, hạn chế đầu tư và khiến tăng trưởng của Anh chậm lại so với kịch bản ở lại EU. Sau 10 năm, nhiều nghiên cứu độc lập cho thấy những dự báo này phần lớn đã trở thành hiện thực.

Theo các đánh giá hiện nay, quy mô nền kinh tế Anh có thể thấp hơn từ 6-8% so với trường hợp nước này tiếp tục là thành viên EU. Đây cũng là mức thiệt hại mà Bộ Tài chính Anh từng dự báo vào năm 2016 cho giai đoạn dài hạn.

Sau cuộc trưng cầu ý dân, đồng bảng Anh mất giá mạnh, làm giảm sức mua của người dân. Tiến trình đàm phán Brexit kéo dài nhiều năm cùng những bất ổn chính trị liên tiếp đã làm suy yếu niềm tin của doanh nghiệp và ảnh hưởng đến đầu tư. Trong khi đó, các rào cản thương mại mới với EU cũng làm giảm tính năng động của nền kinh tế.

Dù vậy, Brexit không hoàn toàn mang đến những kết quả tiêu cực. Một trong những điểm sáng đáng chú ý là xuất khẩu dịch vụ của Anh vẫn duy trì được sức cạnh tranh và tăng trưởng mạnh hơn dự kiến.

Những lời hứa không thành hiện thực

Trong khi các dự báo của giới kinh tế học dòng chính liên tục bị mổ xẻ suốt một thập kỷ qua, những cam kết và dự báo của phe ủng hộ Brexit lại ít được nhắc đến.

Nhiều người vận động cho Brexit từng cho rằng, việc thoát khỏi các quy định của EU sẽ giúp Anh tăng trưởng nhanh hơn, linh hoạt hơn và trở thành một trung tâm thương mại toàn cầu năng động.

Nhóm “Economists for Brexit” từng dự báo nền kinh tế Anh có thể đạt tốc độ tăng trưởng gần 3% mỗi năm trong giai đoạn sau cuộc trưng cầu ý dân. Họ cũng tin rằng việc áp dụng chính sách thương mại tự do rộng mở với phần còn lại của thế giới sẽ giúp GDP của Anh tăng thêm khoảng 4% trong dài hạn.

Tuy nhiên, những kỳ vọng đó đã không trở thành hiện thực.

Thay vì bước vào một giai đoạn tăng trưởng vượt trội sau một thời gian điều chỉnh ngắn, kinh tế Anh nhìn chung tăng trưởng chậm hơn, năng suất trì trệ và đầu tư doanh nghiệp suy yếu so với kỳ vọng.

Bài học về hội nhập kinh tế

Theo nhiều chuyên gia, việc các dự báo dài hạn về Brexit phần lớn trở thành hiện thực không phải là điều quá bất ngờ.

Kinh tế học hiện đại từ lâu đã chỉ ra rằng, thương mại, đầu tư và hội nhập kinh tế đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng. Việc giảm bớt các rào cản giữa các quốc gia thường thúc đẩy cạnh tranh, nâng cao năng suất và tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng thị trường.

Ngược lại, việc dựng lên các rào cản mới thường kéo theo chi phí đáng kể.

Các nhà kinh tế thừa nhận rằng không một mô hình nào có thể dự báo chính xác tuyệt đối tương lai. Tuy nhiên, nguyên lý cơ bản rằng hạn chế thương mại sẽ làm giảm hiệu quả kinh tế vẫn được chứng minh qua nhiều nghiên cứu thực nghiệm.

Điều này giống như việc các bác sĩ không thể khẳng định một điếu thuốc lá sẽ ngay lập tức gây bệnh tim, nhưng có thể chắc chắn rằng việc hút thuốc kéo dài sẽ làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh và giảm tuổi thọ.

Lời cảnh báo trong thời kỳ bất ổn

Mười năm sau Brexit, gần như không còn quốc gia nào ở châu Âu muốn đi theo con đường mà Anh đã lựa chọn. Tuy nhiên, những tranh luận từng xuất hiện trong cuộc vận động Brexit vẫn đang tái diễn ở nhiều nơi trên thế giới, khi chủ nghĩa bảo hộ, các biện pháp thuế quan và xu hướng ưu tiên lợi ích quốc gia ngày càng được chú ý.

Theo giới quan sát, khả năng chống chịu của kinh tế toàn cầu trước những cú sốc gần đây, từ các cuộc chiến thương mại cho tới căng thẳng địa chính trị, không phải là bằng chứng cho thấy các rào cản thương mại mang lại hiệu quả. Trái lại, đó là kết quả của nhiều thập kỷ hội nhập kinh tế và hợp tác quốc tế.

Hệ thống thương mại toàn cầu đã chứng minh khả năng thích ứng đáng kể trước các biến động. Nhưng việc làm suy yếu các nguyên tắc hợp tác và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ cũng đồng thời làm gia tăng những rủi ro tiềm ẩn cho tăng trưởng trong tương lai.

Chính vì vậy, Brexit chính là lời nhắc nhở đối với các nền kinh tế trên thế giới rằng những quyết định mang tính chính trị có thể để lại hậu quả kinh tế kéo dài trong nhiều năm. Và trong nhiều trường hợp, việc phớt lờ những cảnh báo của giới chuyên gia có thể phải trả giá đắt hơn dự kiến.

Hồng Nhung