Hiệu quả rõ nét từ chính quyền địa phương hai cấp của Thủ đôGần dân, sát cơ sở, phân định rõ trách nhiệm, lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm trung tâm
Theo Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp có ý nghĩa đặc biệt đối với Hà Nội - trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đô thị đặc biệt với quy mô dân số lớn, địa bàn rộng và yêu cầu quản trị ngày càng cao.
Tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản trị
Trong bối cảnh Thủ đô đang triển khai Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Hà Nội trong kỷ nguyên mới, cùng Quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn dài hạn, mô hình chính quyền địa phương hai cấp được xác định không chỉ là việc sắp xếp tổ chức bộ máy mà còn là cơ hội đổi mới phương thức quản trị theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.
Một trong những giá trị cốt lõi của mô hình chính quyền địa phương hai cấp của thành phố Hà Nội đạt được trong một năm qua là hình thành phương thức quản trị mới theo hướng gần dân, sát cơ sở, phân định rõ trách nhiệm và lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Thành công của chính quyền địa phương hai cấp được đo bằng năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân.
Thực tiễn cho thấy, một trong những kết quả nổi bật là năng lực thực thi và phương thức quản trị của chính quyền cấp xã được đổi mới, nâng lên rõ rệt. Sau khi kết thúc hoạt động cấp huyện, cấp xã trực tiếp thực hiện phần lớn nhiệm vụ quản lý nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội và cung ứng dịch vụ công trên địa bàn. Cụ thể đến nay, cấp xã thực hiện 917 nhiệm vụ quản lý nhà nước, tăng 149 nhiệm vụ so với trước khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Sau một năm triển khai, Hà Nội đã sắp xếp 526 xã, phường, thị trấn thành 126 đơn vị hành chính cấp xã mới. Việc giảm 400 đầu mối, tương đương 76%, là một trong những kết quả nổi bật nhất của quá trình cải cách. Cùng với đó, bộ máy hành chính tiếp tục được tinh gọn mạnh mẽ. Ở cấp thành phố, số lượng sở và cơ quan tương đương giảm từ 21 xuống còn 15 đơn vị, giảm 28,6%. Tại cấp cơ sở, 126 xã, phường được tổ chức thống nhất với ba phòng chuyên môn, bảo đảm bộ máy vận hành đồng bộ và hiệu quả.
Không chỉ tinh gọn về tổ chức, Hà Nội còn thực hiện điều chỉnh lớn về nguồn nhân lực. Trong tổng số gần 129 nghìn cán bộ, công chức, viên chức của thành phố, có khoảng 109.800 người, tương đương 85%, được bố trí trực tiếp tại cấp xã, phường.
Việc tăng cường nhân lực cho cơ sở đã giúp các địa phương nhanh chóng thích ứng với quy mô quản lý mới sau sắp xếp, đồng thời tạo điều kiện để giải quyết công việc ngay từ cơ sở, giảm áp lực cho cấp trên.
Một điểm nhấn đáng chú ý là mô hình mới được vận hành trên nguyên tắc lãnh đạo "6 rõ": rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả; cùng với "1 xuyên suốt" giữa các trụ cột của hệ thống chính trị gồm Đảng, HĐND, UBND và MTTQ.
Nhờ đó, bộ máy vận hành thông suốt, không xảy ra tình trạng gián đoạn hay lúng túng trong giải quyết công việc. Vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu được xác định rõ hơn, đồng thời năng lực xử lý các vấn đề phát sinh từ thực tiễn cơ sở cũng được nâng lên đáng kể.
Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn, sau một năm triển khai, Hà Nội cơ bản duy trì được sự ổn định và thông suốt trong công tác quản lý, điều hành. Vai trò chủ động của cấp xã được nâng cao rõ rệt; nhiều công việc được giải quyết trực tiếp tại cơ sở, gần dân hơn và sát thực tiễn hơn
Vẫn còn nhiều thách thức
Tuy nhiên, với đặc thù của một đô thị đặc biệt, Hà Nội cũng là địa phương sớm bộc lộ nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Khó khăn lớn nhất hiện nay là sự chưa đồng bộ giữa giao nhiệm vụ với giao thẩm quyền, biên chế, kinh phí, dữ liệu, công cụ số và cơ chế kiểm soát rủi ro. Nhiều nhiệm vụ đã được chuyển về cấp xã nhưng điều kiện bảo đảm thực hiện chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Ở một số lĩnh vực chuyên sâu, cấp xã vẫn thiếu cán bộ có trình độ chuyên môn phù hợp. Nhiều dữ liệu chuyên ngành chưa được hoàn thiện hoặc chưa liên thông, trong khi quy trình nghiệp vụ giữa các ngành còn chưa thống nhất.
Bên cạnh đó, khối lượng công việc giữa các xã, phường có sự chênh lệch rất lớn. Một số phường khu vực nội đô với dân số đông, mật độ cư trú cao và số lượng hồ sơ liên quan đến đất đai, xây dựng, trật tự đô thị rất lớn phải xử lý khối lượng công việc vượt xa các địa bàn nông thôn hoặc miền núi. Tuy nhiên, cơ chế bố trí biên chế, vị trí việc làm và định mức ngân sách hiện nay vẫn còn mang tính bình quân, chưa phản ánh đầy đủ thực tế quản trị của từng địa phương.
Trong lĩnh vực thể chế, nhiều quy định hiện hành vẫn được xây dựng trên cơ sở mô hình quản lý có cấp huyện. Khi cấp trung gian này không còn, nhiều quy trình cần được thiết kế lại nhưng chưa được sửa đổi đồng bộ.
Những vướng mắc tập trung ở các lĩnh vực như đất đai, quy hoạch, xây dựng, đầu tư công, tài sản công, ngân sách, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và quản lý dữ liệu chuyên ngành.
Chuyển đổi số cũng là một trong những thách thức lớn. Dù Hà Nội đã đầu tư mạnh cho hạ tầng số, nền tảng dùng chung và dịch vụ công trực tuyến, song nhiều phần mềm chuyên ngành vẫn chưa được kết nối liên thông; dữ liệu chưa đồng bộ, dẫn đến tình trạng nhập liệu nhiều lần. Trong khi đó, đội ngũ nhân lực công nghệ thông tin tại cấp xã còn mỏng, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu vận hành hệ thống và hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ số.
Một trong những giải pháp trọng tâm thời gian tới là thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện mô hình quản trị Thủ đô hiện đại theo tinh thần Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới và Luật Thủ đô năm 2026. Mục tiêu trọng tâm hướng đến là tạo không gian phát triển mới, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng sống của nhân dân Thủ đô.
Một trong các giải pháp quan trọng nâng cao hiệu quả quản trị của chính quyền địa phương hai cấp trong thời gian tới được thành phố xác định là tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu, yêu cầu phát triển và tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn mới.
Hà Nội cũng rút ra ba bài học kinh nghiệm quan trọng. Đó là quyết tâm chính trị của cấp ủy, chính quyền các cấp và vai trò nêu gương của người đứng đầu; việc xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp phải gắn với tái cấu trúc toàn diện phương thức quản trị; và chuyển đổi số cần trở thành phương thức lãnh đạo, quản trị mới của hệ thống chính trị, trong đó dữ liệu là nguồn lực phát triển quan trọng.