Sóng gió mới trong lòng NATO

Tổng thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Mark Rutte đã đến Washington ngày hôm qua, 24/6 và có cuộc gặp có thể là quan trọng nhất với Tổng thống Donald Trump kể từ khi nhà lãnh đạo Mỹ trở lại nắm quyền nhiệm kỳ hai.

Trong bối cảnh Washington ngày càng tỏ rõ sự bất mãn với lập trường của châu Âu đối với cuộc xung đột với Iran, tương lai của NATO và vai trò của Mỹ trong cấu trúc an ninh châu Âu tiếp tục trở thành chủ đề được quan tâm.

Bất đồng gia tăng

Cuối tuần qua, Tổng thống Donald Trump và nhiều quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ đã liên tiếp đưa ra những phát biểu cứng rắn nhằm vào các đồng minh châu Âu.

Một trong những tâm điểm tranh cãi là phát biểu của ông Donald Trump liên quan đến Thủ tướng Italy Giorgia Meloni. Tổng thống Mỹ cho rằng bà Meloni đã “nài nỉ” được chụp ảnh cùng ông tại Hội nghị Thượng đỉnh G7. Đáp lại, nhà lãnh đạo Italy bác bỏ hoàn toàn thông tin này và gọi đây là điều “hoàn toàn bịa đặt”, kéo theo những tranh luận gay gắt trên các nền tảng mạng xã hội.

Ông Trump cũng gây chú ý khi tiết lộ thông tin về việc Thủ tướng Anh Keir Starmer từ chức trước khi chính nhà lãnh đạo Anh công bố quyết định của mình. Nhà báo Robert Peston của Anh nhận định, đây là hành động “quá mức, ngay cả theo tiêu chuẩn của ông Trump”.

Trong khi đó, Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth tuyên bố trước các Bộ trưởng Quốc phòng NATO rằng Washington sẽ tiến hành đánh giá trong vòng sáu tháng để xác định những quốc gia châu Âu nào chưa đóng góp tương xứng cho năng lực phòng thủ chung. Theo ông, Mỹ có thể điều chỉnh sự hiện diện quân sự tại các quốc gia này.

Cùng thời điểm, trong một cuộc phỏng vấn, Tổng thống Trump dành nhiều lời khen cho các nhà lãnh đạo như Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Tổng thống Nga Vladimir Putin. Sự tương phản giữa những lời chỉ trích dành cho đồng minh và các đánh giá tích cực đối với các nhà lãnh đạo ngoài phương Tây đã thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế.

Tranh cãi quanh vấn đề Iran

Theo giới quan sát, điều khiến chính quyền Tổng thống Donald Trump đặc biệt không hài lòng là việc nhiều quốc gia châu Âu từ chối tham gia hoặc hỗ trợ các hoạt động quân sự của Mỹ liên quan đến Iran.

Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump chỉ trích Italy vì không cho phép Mỹ sử dụng các đường băng và cơ sở hạ tầng quân sự trên lãnh thổ nước này, trong khi Washington vẫn dành nguồn lực lớn cho việc bảo đảm an ninh của các đồng minh NATO.

Những chỉ trích tương tự cũng được Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Pete Hegseth và Ngoại trưởng Marco Rubio đưa ra đối với một số quốc gia châu Âu khác như Tây Ban Nha, Pháp và Anh.

“NATO phải là con đường hai chiều”, ông Hegseth nhấn mạnh khi đề cập đến nghĩa vụ chia sẻ trách nhiệm giữa các thành viên liên minh.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Rubio đặt câu hỏi về cam kết của một số quốc gia thành viên khi không tạo điều kiện cho các hoạt động quân sự của Mỹ. Theo ông, việc từ chối cho Washington sử dụng các căn cứ quân sự đặt ra những vấn đề về trách nhiệm chung trong NATO.

Những phát biểu này phản ánh quan điểm nhất quán của ông Trump từ nhiệm kỳ đầu tiên, rằng các đồng minh châu Âu cần đóng góp nhiều hơn cho an ninh tập thể thay vì phụ thuộc vào Mỹ.

Tương lai NATO trước phép thử mới

Hồi tháng 4, trong cuộc trả lời phỏng vấn báo The Telegraph, ông Trump cho biết ông từng cân nhắc khả năng Mỹ rút khỏi NATO sau khi liên minh này không hỗ trợ Washington trong vấn đề Iran. Ông đồng thời cho rằng NATO chưa đáp ứng được kỳ vọng của Mỹ trong việc chia sẻ gánh nặng an ninh.

Những phát biểu này làm dấy lên lo ngại tại châu Âu về khả năng Washington tiếp tục điều chỉnh các cam kết quân sự đối với lục địa già trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump.

Trong bối cảnh đó, cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Tổng thư ký NATO Mark Rutte tại Nhà Trắng được giới quan sát đánh giá có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Kể từ khi đảm nhiệm cương vị đứng đầu NATO, ông Rutte được cho là đã nỗ lực duy trì quan hệ tích cực với chính quyền Mỹ, đồng thời thúc đẩy các thành viên châu Âu gia tăng chi tiêu quốc phòng theo yêu cầu lâu nay của Washington.

Tuy nhiên, những bất đồng liên quan đến Iran cùng các tranh cãi về mức độ chia sẻ trách nhiệm trong NATO cho thấy quan hệ Mỹ - châu Âu đang đứng trước một phép thử mới. Kết quả cuộc gặp giữa ông Trump và ông Rutte có thể sẽ phần nào cho thấy hướng đi của liên minh quân sự lớn nhất thế giới trong giai đoạn tới, cũng như tương lai của mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương vốn đóng vai trò trụ cột đối với an ninh phương Tây suốt nhiều thập kỷ qua.

Hồng Nhung