Thanh niên Việt Nam tiên phong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Diễn đàn do đồng chí Bùi Hoàng Tùng, Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương Đoàn, Bí thư Đoàn Thanh niên Chính phủ và đồng chí Đỗ Tuấn Hanh - Phó Trưởng Ban Công tác Thanh thiếu nhi chủ trì.

Phát biểu đề dẫn, đồng chí Bùi Hoàng Tùng nhấn mạnh Đại hội Đoàn lần thứ XIII diễn ra trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến những bước tiến mang tính đột phá của trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn và tự động hóa. Điều này đòi hỏi mỗi quốc gia, trong đó có nước ta phải chuẩn bị kĩ lưỡng một thế hệ trẻ đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe về nguồn nhân lực để hội nhập và phát triển bền vững.

Dẫn lại bài viết “Tương lai cho thế hệ vươn mình” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đồng chí Bí thư Đoàn Thanh niên Chính phủ khẳng định: “Thanh niên phải được đào tạo để trở thành những người tiên phong trong việc làm chủ công nghệ mới, có đủ năng lực nghiên cứu, phát triển và ứng dụng những thành tựu tiên tiến nhất vào thực tiễn.”

TƯƠNG LAI CHO THẾ HỆ VƯƠN MÌNH

Theo đồng chí Bùi Hoàng Tùng, thời gian qua, các cấp bộ Đoàn đã không ngừng thúc đẩy phong trào sáng tạo trong thanh thiếu nhi. Nhiệm kỳ XII, toàn Đoàn đã hỗ trợ hiện thực hóa 156.291 ý tưởng, sáng kiến, với tổng giá trị hỗ trợ 388 tỷ đồng, giá trị làm lợi hơn 642 tỷ đồng. Cùng với đó, 13.124 đội hình thanh niên tình nguyện “Bình dân học vụ số” được thành lập và duy trì hoạt động trên cơ sở các tổ công nghệ số cộng đồng do thanh niên làm nòng cốt; tổ chức 18.166 hoạt động tập huấn, phổ cập kỹ năng số cho hơn 1,2 triệu người dân.

Từ thực tiễn đó, đồng chí Bùi Hoàng Tùng khái quát 6 dấu ấn nổi bật của thanh niên Việt Nam trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bên cạnh những kết quả đạt được, đồng chí Bùi Hoàng Tùng cũng thẳng thắn nhìn nhận những tồn tại như công tác chỉ đạo ở một số nơi chưa quyết liệt; thiếu đội ngũ chuyên môn sâu về khoa học công nghệ; các mô hình hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp sáng tạo chưa đáp ứng hết nhu cầu thực tiễn; khoảng cách về năng lực số giữa đô thị và vùng sâu, vùng xa vẫn còn lớn.

Đồng chí cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị lần đầu tiên xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “đột phá quan trọng hàng đầu” để đưa đất nước phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới. Trên cơ sở đó, Ban Bí thư Trung ương Đoàn đã ban hành Chương trình hành động số 20-CTHĐ/TWĐTN-KHCN nhằm cụ thể hóa các nhiệm vụ, giải pháp để thanh niên tham gia thực hiện Nghị quyết 57.

Tại diễn đàn, đồng chí đề nghị các đại biểu tập trung hiến kế vào bốn nội dung trọng tâm gồm: đột phá về tư duy; đột phá về thể chế, chính sách; đột phá về nguồn nhân lực; và đột phá về hạ tầng số.

“Thanh niên Việt Nam phải nhận thức sâu sắc vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với tương lai của đất nước và tương lai của chính mình”, đồng chí nhấn mạnh.

Đại diện Thanh niên Quân đội, Thượng tá Nguyễn Biên Cương, Ban Công tác Thanh thiếu niên Quân đội, mang tới diễn đàn tham luận với chủ đề “Nâng cao năng lực số toàn diện và sứ mệnh dấn thân làm chủ công nghệ lõi”.

Bày tỏ sự đồng tình với định hướng được nêu trong Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội, đồng chí cho rằng nhiệm vụ đặt ra hiện nay là chuyển dịch chiến lược từ “nhận thức số” sang “hành động số toàn diện”.

Theo đồng chí Nguyễn Biên Cương, mặc dù hơn 95% thanh niên Việt Nam sử dụng internet nhưng lực lượng thực sự có kỹ năng số bậc cao vẫn còn hạn chế. “Không chỉ dạy cách dùng ứng dụng, mà phải dạy thanh niên cách nhận diện các thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao, bảo vệ dữ liệu cá nhân và ứng dụng AI tự động hóa công việc”, đồng chí đề xuất khi nói về việc xây dựng bộ kỹ năng “Đề kháng số” cho thanh niên.

Từ thực tiễn trong quân đội, đồng chí chia sẻ nhiều mô hình đang phát huy hiệu quả như “Tổ hỗ trợ số” tại các chi đoàn, đưa nội dung “Đề kháng số” vào sinh hoạt chính trị thường kỳ nhằm nâng cao nhận thức về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và bảo vệ bí mật quân sự trên không gian mạng.

Theo Thượng tá Nguyễn Biên Cương, trong bối cảnh Chính phủ triển khai chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn với mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư vi mạch đến năm 2030, việc làm chủ AI, chip bán dẫn hay vật liệu mới không chỉ là yêu cầu phát triển mà còn là “mệnh lệnh sinh tử” để bảo đảm tự chủ quốc gia.

Đồng chí dẫn chứng lực lượng thanh niên Bộ Tư lệnh 86 đang ứng dụng AI để bảo vệ không gian mạng; các kỹ sư trẻ Viettel tự chủ hoàn toàn công nghệ thiết bị mạng 5G; nhiều sĩ quan trẻ tại Hải quân, Phòng không - Không quân trực tiếp điều khiển, nhiệt đới hoá các linh kiện điện tử hiện đại.

Đặc biệt, câu chuyện về Thượng tá Lê Thị Hằng - Giám đốc Trung tâm C4, Viện Hàng không Vũ trụ Viettel, người được mệnh danh là “Cô gái tên lửa”, đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho các đại biểu tham dự diễn đàn.

“

Chúng ta không thể đợi đến khi có đủ trang thiết bị tối tân mới bắt tay vào nghiên cứu. Thanh niên phải đi đầu, lấy ý chí và trí tuệ Việt Nam làm ‘vũ khí’ để bù đắp cho những thiếu thốn về cơ sở vật chất.

Đồng chí Nguyễn Biên Cương nhấn mạnh

“Chúng ta không thể đợi đến khi có đủ trang thiết bị tối tân mới bắt tay vào nghiên cứu. Thanh niên phải đi đầu, lấy ý chí và trí tuệ Việt Nam làm ‘vũ khí’ để bù đắp cho những thiếu thốn về cơ sở vật chất”, đồng chí Nguyễn Biên Cương nhấn mạnh.

Mang đến diễn đàn góc nhìn của thanh niên Việt Nam đang học tập, nghiên cứu ở nước ngoài, đại biểu Nguyễn Đức Phú là nghiên cứu sinh tại Trung Quốc đã đặt ra câu hỏi mở đầu đầy suy ngẫm: “Trong kỷ nguyên mà trí tuệ nhân tạo có thể thay đổi cách con người làm việc, công nghệ có thể thay đổi phương thức phát triển của một quốc gia, thì thế hệ trẻ Việt Nam sẽ chỉ là người sử dụng thành tựu của thời đại, hay sẽ trở thành những người tạo ra thành tựu cho thời đại?”

Đại biểu cho rằng thế giới đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi khoa học công nghệ không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành nền tảng của sức mạnh quốc gia. Những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học hay năng lượng xanh đang từng ngày làm thay đổi phương thức sản xuất, quản trị và đời sống xã hội.

Từ thực tiễn học tập và nghiên cứu tại Trung Quốc, đại biểu Nguyễn Đức Phú chia sẻ bài học quan trọng rằng một quốc gia muốn phát triển công nghệ mạnh mẽ cần bắt đầu từ việc xây dựng con người có tư duy công nghệ và khát vọng sáng tạo.

“Trong quá trình phát triển, Trung Quốc đã xác định khoa học công nghệ là một động lực chiến lược, tập trung xây dựng hệ sinh thái kết nối giữa Nhà nước - trường đại học - viện nghiên cứu - doanh nghiệp - thị trường”, đại biểu cho biết.

Theo đại biểu Nguyễn Đức Phú, điểm nổi bật không chỉ nằm ở việc đầu tư cho công nghệ mà còn ở khả năng chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành năng lực cạnh tranh thực tế. Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, các trường đại học và doanh nghiệp đã cùng thúc đẩy nghiên cứu, phát triển các mô hình AI và ứng dụng vào sản xuất thông minh, giáo dục, giao thông hay quản lý xã hội. Trong lĩnh vực năng lượng mới và xe điện, sự kết hợp giữa nghiên cứu, công nghiệp và thị trường đã tạo ra những doanh nghiệp có sức cạnh tranh toàn cầu.

Từ những trải nghiệm đó, đại biểu đúc kết: “Công nghệ không chỉ được tạo ra trong phòng thí nghiệm; công nghệ được tạo ra khi tri thức gặp khát vọng, khi nghiên cứu gắn với thực tiễn và khi con người dám đổi mới.”

Đại biểu cũng đặt ra câu hỏi lớn đối với thế hệ trẻ Việt Nam: “Việt Nam sẽ đóng góp công nghệ gì cho thế giới? Thanh niên Việt Nam sẽ tạo ra những giá trị mới nào trong kỷ nguyên số?”

Đặc biệt, cộng đồng du học sinh Việt Nam ở nước ngoài cần phát huy vai trò là những cầu nối tri thức, những đại sứ kết nối khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa Việt Nam với thế giới.

Chia sẻ trải nghiệm cá nhân trong quá trình nghiên cứu sinh tại Trung Quốc, đại biểu Nguyễn Đức Phú cho biết điều gây ấn tượng sâu sắc nhất là môi trường học thuật luôn đề cao khả năng chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành giải pháp phục vụ thực tiễn. “Một ý tưởng nghiên cứu chỉ thực sự có giá trị khi có khả năng tạo ra tác động cho xã hội”, đại biểu nhấn mạnh.

Từ nhận thức đó, đại biểu đề xuất ba giải pháp để thanh niên Việt Nam thực sự tiên phong trong khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Thứ nhất, xây dựng tinh thần đổi mới sáng tạo trong mỗi người trẻ; dám suy nghĩ khác, làm khác và giải quyết những vấn đề thực tiễn của xã hội. Thứ hai, tăng cường kết nối mạng lưới trí thức trẻ Việt Nam trong và ngoài nước nhằm chia sẻ tri thức, kết nối dự án và cùng đóng góp cho quê hương. Thứ ba, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, chuyển đổi số, công nghệ xanh và công nghệ sinh học - những lĩnh vực sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong tương lai.

Khép lại tham luận, đại biểu bày tỏ tin tưởng thanh niên Việt Nam không chỉ bắt kịp sự phát triển của khoa học công nghệ thế giới mà còn từng bước tham gia kiến tạo những giá trị công nghệ mới. “Bởi tương lai của đất nước không chỉ được xây dựng bằng những gì chúng ta tiếp nhận hôm nay, mà còn bằng những gì thế hệ trẻ chúng ta dám sáng tạo để tạo ra ngày mai.”

Từ trải nghiệm nghiên cứu thực tế, đại biểu cho rằng khoa học công nghệ chỉ thực sự tạo ra sức mạnh khi kết nối được giữa nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và thị trường. “Công nghệ không chỉ được tạo ra trong phòng thí nghiệm; công nghệ được tạo ra khi tri thức gặp khát vọng, khi nghiên cứu gắn với thực tiễn và khi con người dám đổi mới”, đại biểu nhấn mạnh.

Theo đại biểu Nguyễn Đức Phú, thanh niên Việt Nam cần chuyển từ tư duy “Học để biết” sang “Học để tạo ra giá trị”, từ “Ứng dụng công nghệ” sang “Làm chủ công nghệ”; đồng thời phát huy vai trò của cộng đồng du học sinh như những cầu nối tri thức, kết nối khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa Việt Nam với thế giới.

Diễn đàn kết thúc với nhiều ý kiến thống nhất rằng phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là xu thế mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để đất nước phát triển nhanh và bền vững. Những hiến kế được đưa ra tại diễn đàn sẽ là cơ sở thực tiễn quan trọng để tiếp tục hoàn thiện Văn kiện Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII, góp phần khẳng định vai trò tiên phong của tuổi trẻ Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.

Tin, ảnh: Trọng Nghĩa