Tự chủ chiến lược về văn hóa - sức mạnh nội sinh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên sốBài cuối: Kiến tạo để văn hóa thực sự là lực lượng tiên phong

Khơi nguồn sức mạnh nội sinh từ thể chế kiến tạo văn hóa

Quán triệt tinh thần chỉ đạo của Đại hội XIV, trọng tâm của đổi mới thể chế trong giai đoạn hiện nay được xác định rõ: “Tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước về văn hóa. Đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng và quản lý tốt môi trường văn hóa; phát triển và quản lý có hiệu quả thị trường sản phẩm, dịch vụ văn hóa số”. Hiện thực hóa tầm nhìn này, văn hóa phải được cụ thể hóa bằng một hệ thống thể chế mạnh mẽ, minh bạch và linh hoạt.

Trong kỷ nguyên phát triển mới, thể chế phải trở thành một thực thể “kiến tạo” - tạo ra hành lang phát triển và khơi dậy mọi tiềm năng sáng tạo của cộng đồng. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác lập tư duy đột phá khi coi thể chế là then chốt, đặc biệt là các cơ chế, chính sách mang tính “mở đường” để huy động mọi nguồn lực cho phát triển văn hóa. Điều này đồng nghĩa với việc chuyển dịch từ tư duy “quản lý những gì sẵn có” sang “thiết kế tương lai cho văn hóa”, đặt văn hóa trở thành một động lực duy trì sự ổn định về chính trị, xã hội, thúc đẩy kinh tế phát triển.

Đột phá thể chế trước hết phải tập trung hoàn thiện hệ thống pháp luật về an ninh văn hóa số và bảo hộ bản quyền tác phẩm trên không gian mạng. Chúng ta cần một hành lang pháp lý đủ rộng để khuyến khích những giá trị sáng tạo mới, thúc đẩy các sản phẩm văn hóa số “Made in Vietnam” vươn tầm quốc tế; nhưng cũng phải đủ nghiêm minh, sắc sảo để tạo thành một “màng lọc” hữu hiệu, sẵn sàng đào thải các dòng thác văn hóa rác độc và các thông tin xuyên tạc.

Thể chế văn hóa mới phải tạo ra được cơ chế hợp tác “lãnh đạo công - quản trị tư”, thu hút được các tập đoàn công nghệ hàng đầu và mọi nguồn lực xã hội cùng tham gia vào nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng. Đây chính là cách chúng ta tạo ra một “hệ sinh thái” văn hóa lành mạnh, nơi cái đẹp, cái thiện luôn có không gian để lan tỏa và đẩy lùi cái xấu, cái ác.

Khi thể chế thực sự “kiến tạo”, sức mạnh nội sinh văn hóa sẽ được giải phóng, trở thành lá chắn thép bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước mọi biến động. Đặc biệt, thể chế kiến tạo trong kỷ nguyên số phải coi trọng việc “số hóa” quyền lực văn hóa.

Điều này đồng nghĩa với việc xác lập vị thế của văn hóa ngang hàng với kinh tế và chính trị trong mọi chiến lược phát triển quốc gia. Khi thể chế khơi thông được sức mạnh nội sinh, mỗi di sản văn hóa, mỗi giá trị tinh thần của dân tộc sẽ trở thành một nguồn lực kinh tế, một vũ khí tư tưởng sắc bén. Sự đột phá về thể chế sẽ biến văn hóa từ thế “bị động ứng phó” trước các luồng tư tưởng ngoại lai sang thế “chủ động kiến tạo” trận địa tư tưởng.

Qua đó cho thấy, thể chế chính là “chìa khóa” để biến văn hóa thực sự trở thành hệ điều tiết, thành lực lượng sản xuất trực tiếp và là thành trì vững chắc nhất trong bảo vệ Đảng và chế độ trước những cơn sóng dữ của thời đại số.

“Thế trận lòng dân” trên không gian mạng - Thành trì từ niềm tin

Trong xã hội số, không gian mạng đã thực sự trở thành “biên giới mềm”, một vùng lãnh thổ chiến lược mới của quốc gia - một “trận tuyến” không có tiếng súng nhưng vô cùng ác liệt trong cuộc chiến giành giật niềm tin và tư tưởng mang tính quyết định đến sự tồn vong của chế độ. Chính vì vậy, xây dựng “thế trận lòng dân” trên không gian mạng là giải pháp vừa cấp bách, vừa căn cơ nhất để xác lập một thành trì tư tưởng vững chắc, không thể phá vỡ ngay trong lòng mỗi công dân khi tiếp cận thông tin.

Quán triệt tư tưởng của Đảng về việc lấy dân làm gốc, chúng ta cần chuyển đổi mạnh mẽ từ thế phòng ngự, ứng phó thụ động sang tư thế chủ động chiếm lĩnh trận địa ảo. Xây dựng thế trận lòng dân trên không gian mạng thực chất là quá trình “phủ xanh” không gian số bằng những thông tin tích cực, lấy cái đẹp dẹp cái xấu, lấy cái tích cực đẩy lùi cái tiêu cực.

Khi mỗi cán bộ, đảng viên và người dân được bồi đắp bản lĩnh chính trị sắc sảo và niềm tự tôn dân tộc sâu sắc, họ sẽ tự nhiên trở thành một “cột mốc chủ quyền”, có khả năng tự giác sàng lọc, nhận diện và chủ động đào thải mọi luận điệu xuyên tạc, các luồng tư tưởng rác độc ngay từ khi chúng vừa xuất hiện.

Niềm tin của Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và tính chính nghĩa của con đường xã hội chủ nghĩa chính là “chất keo” gắn kết bền chặt nhất, biến hàng chục triệu tài khoản mạng xã hội của người Việt thành những pháo đài tư tưởng kiên cố.

Thế trận lòng dân trong kỷ nguyên số còn đòi hỏi sự minh bạch và chân thành từ phía các cơ quan Đảng và Nhà nước. Để bảo vệ nền tảng tư tưởng, chúng ta phải nói bằng ngôn ngữ của Nhân dân, giải quyết những vấn đề Nhân dân quan tâm và chia sẻ những thành tựu hạnh phúc thực tế. Khi lòng dân đã yên, niềm tin đã vững, mỗi công dân sẽ không chỉ là người thụ hưởng thông tin mà còn trở thành một chiến sĩ truyền thông, một “đại sứ văn hóa” chủ động lan tỏa hệ giá trị Việt Nam ra toàn cầu.

Đây chính là cách chúng ta xây dựng “biên giới tinh thần” xuyên biên giới, một mạng lưới phòng thủ Nhân dân rộng khắp, khiến mọi mưu đồ “diễn biến hòa bình” hay “xâm lăng nhận thức” dù tinh vi đến đâu cũng phải thất bại trước sức mạnh của niềm tin và sự đoàn kết dân tộc trên không gian số. Khi đó, thế trận lòng dân trên mạng chính là điểm tựa vững chắc nhất để văn hóa thực hiện sứ mệnh bảo vệ Đảng từ sớm, từ xa và từ trong gốc rễ.

Từ làm chủ công nghệ đến làm chủ nội dung

Trong cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ Tư, không gian số đã trở thành một loại “căn cứ địa” chiến lược mới. Để thực hiện yêu cầu của Đại hội XIV về: đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng và quản lý tốt môi trường văn hóa, chúng ta không thể chỉ dừng lại ở việc làm người sử dụng công nghệ mà phải vươn lên làm chủ công nghệ, đặc biệt là làm chủ nội dung. Tự chủ chiến lược văn hóa trong kỷ nguyên mới đòi hỏi chúng ta phải xây dựng được những “binh đoàn” nội dung tinh nhuệ, có khả năng kiến tạo những dòng chảy thông tin chính thống, đủ sức hấp dẫn để lấn lướt các luồng văn hóa ngoại lai, độc hại.

Làm chủ nội dung số không đơn thuần là việc tăng số lượng các bài viết hay video tuyên truyền, mà phải là cuộc cách mạng về ngôn ngữ và phương thức biểu đạt. Các tác phẩm văn học, nghệ thuật, phim ảnh và các sản phẩm giải trí số mang thương hiệu Việt Nam phải được xây dựng bằng ngôn ngữ hiện đại, bắt nhịp với thị hiếu của “thế hệ bản địa số” nhưng vẫn giữ vẹn nguyên cốt cách, tâm hồn dân tộc.

Chúng ta bảo vệ nền tảng tư tưởng Đảng bằng chính những câu chuyện cảm động về hạnh phúc của Nhân dân, về khát vọng vươn mình của dân tộc được lan tỏa mạnh mẽ trên các nền tảng xuyên biên giới. Khi những sản phẩm văn hóa “Made in Vietnam” đủ sức cạnh tranh sòng phẳng với các trào lưu quốc tế, chúng ta sẽ tự nhiên chiếm lĩnh được tâm trí người dùng, tạo ra một rào dậu tinh thần tự nhiên trước các mưu đồ xâm lăng văn hóa.

Đặc biệt, trong thế giới phân tuyến, làm chủ “căn cứ địa” số còn đồng nghĩa với việc làm chủ thuật toán và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) chủ động. Chúng ta cần sử dụng các công nghệ hiện đại để định hướng dư luận lành mạnh, nhận diện sớm và ngăn chặn từ xa các thông tin rác độc.

Việc xây dựng các hệ sinh thái văn hóa số nội địa để tạo ra một không gian an toàn cho sự phát triển của hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Khi chúng ta làm chủ được cả “hạ tầng” lẫn “nội dung”, văn hóa sẽ trở thành một lực lượng vật chất thực thụ, bảo đảm cho dân tộc không bị lôi kéo bởi các trào lưu dân túy hay các luận điệu sai trái, giữ vững độc lập tư tưởng trong mọi biến động của thời đại số. Đây chính là bước đi quyết định để chuyển hóa sức mạnh văn hóa thành sức mạnh bảo vệ Đảng một cách trực diện và hiệu quả nhất.

Lan tỏa giá trị Việt Nam và “phòng thủ từ xa”

Hợp tác, hội nhập quốc tế về văn hóa trong thời đại số đã trở thành một bộ phận cấu thành cốt yếu của chiến lược đối ngoại quốc gia. Đây chính là phương thức hữu hiệu bảo vệ lợi ích quốc gia và nền tảng tư tưởng của Đảng từ sớm, từ xa, thông qua việc thực thi “quyền lực mềm”. Khi chủ động mang văn hóa Việt Nam ra thế giới, chúng ta không chỉ giới thiệu hình ảnh một quốc gia hòa bình, năng động mà còn đang xác lập một vị thế tự chủ chiến lược, tạo dựng một “vành đai niềm tin” từ phía bạn bè quốc tế đối với con đường phát triển của dân tộc.

Chúng ta cần chủ động và tích cực tham gia vào các thiết chế văn hóa đa phương, các tổ chức quốc tế để giới thiệu hệ giá trị con người Việt Nam hiện đại: nghĩa tình, sáng tạo, khát vọng và có trách nhiệm với nhân loại. Việc lan tỏa các tác phẩm văn học, nghệ thuật và các di sản văn hóa thấm đẫm tư tưởng nhân văn của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh giúp thế giới hiểu đúng, hiểu sâu về bản chất chính nghĩa của chế độ ta.

Đây là vũ khí sắc bén để hóa giải các định kiến, đập tan những mưu đồ xuyên tạc của các thế lực thù địch vốn luôn tìm cách bóp méo hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế. Khi thế giới nhìn thấy hình ảnh Việt Nam hạnh phúc và phát triển dựa trên nền tảng văn hóa vững chãi, mọi luận điệu về “xâm lăng văn hóa” hay “vi phạm dân chủ” từ bên ngoài sẽ trở nên vô nghĩa.

Như Nghị quyết số 80-NQ/TW đã nhấn mạnh, hội nhập phải đi đôi với tự chủ. Chúng ta mở cửa để tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại nhằm làm giàu đẹp thêm bản sắc dân tộc, nhưng tuyệt đối không để bị “hòa tan” hay bị lôi kéo vào các khối liên minh giá trị áp đặt. Hợp tác quốc tế về văn hóa trong kỷ nguyên số còn phải hướng tới việc xây dựng các liên minh văn hóa tiến bộ, cùng nhau đấu tranh chống lại các biểu hiện của chủ nghĩa bá quyền, thực dân số và sự lệch lạc về đạo đức trên không gian mạng.

Có thể khẳng định, văn hóa chính là “hệ miễn dịch” tự nhiên và là vũ khí chiến lược bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh xã hội số. Hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước tại Đại hội XIV, Đảng đã xác lập tự chủ chiến lược về văn hóa dựa trên những trụ cột cốt lõi: Đột phá thể chế kiến tạo, xác lập “Thế trận lòng dân” vững chãi trên không gian mạng và nâng cao năng lực làm chủ công nghệ - nội dung số. Đây chính là điểm tựa vững chắc nhất để dân tộc ta vững vàng bước vào kỷ nguyên phát triển mới giàu mạnh, hùng cường và thịnh vượng.

ThS. Nguyễn Thị Hương, ThS. Nguyễn Văn Tuấn, Nguyễn Ngọc Minh