Cần thêm động lực cho tín dụng xanh

Doanh nghiệp nhỏ khó tiếp cận "vốn xanh"

Giai đoạn 2026 - 2030, Đảng và Nhà nước xác định “chuyển đổi kép” gồm xanh hóa và số hóa là nền tảng quan trọng để nâng cao năng suất, tăng sức chống chịu của nền kinh tế, hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân hai con số và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Để hiện thực hóa mục tiêu này, nguồn lực tài chính, trong đó có tín dụng xanh, giữ vai trò then chốt.

Tại Hội thảo “Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng xanh, động lực cho tăng trưởng kinh tế” do Báo Lao động tổ chức chiều 23/6, ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Việt Nam đã từng bước hình thành nền tảng pháp lý cho tín dụng xanh.

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 lần đầu tiên có quy định riêng về tín dụng xanh. Tiếp đó, Nghị định số 08/2022/NĐ-CP quy định cơ chế khuyến khích và lộ trình thực hiện tín dụng xanh. Đặc biệt, Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg về tiêu chí môi trường và xác nhận dự án thuộc danh mục phân loại xanh đã tạo cơ sở pháp lý để nhận diện các dự án xanh.

Cùng với đó, Ngân hàng Nhà nước liên tục ban hành các cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy dòng vốn xanh. Các quy định về quản lý rủi ro môi trường trong hoạt động cấp tín dụng, các chương trình tín dụng phục vụ nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn hay hướng dẫn cấp tín dụng cho dự án thuộc danh mục phân loại xanh đã từng bước được triển khai.

Theo bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước), đến nay đã có 82 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ tín dụng xanh với tổng dư nợ vượt 828.000 tỷ đồng, tăng gấp 4,6 lần so với năm 2017. Tốc độ tăng trưởng bình quân duy trì trên 20% mỗi năm. Dòng vốn này hiện tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản bền vững; năng lượng tái tạo, năng lượng sạch và bảo tồn đa dạng sinh học.

Mặc dù tăng trưởng nhanh, tín dụng xanh vẫn còn khoảng cách khá lớn so với nhu cầu chuyển đổi của nền kinh tế. Theo TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), nếu tính trên tổng dư nợ toàn nền kinh tế, tín dụng xanh hiện mới chiếm khoảng 4,2 - 4,5%. Đáng chú ý, phần lớn dòng vốn xanh đang tập trung vào các dự án nông nghiệp quy mô lớn và các dự án năng lượng tái tạo. Đây là những lĩnh vực có mô hình đầu tư tương đối rõ ràng, dễ đánh giá hơn về hiệu quả và mức độ đáp ứng các tiêu chí môi trường. Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa - nơi chiếm phần lớn số lượng doanh nghiệp của nền kinh tế - vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn này.

Theo TS. Bùi Thanh Minh, hiện gần 80% doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa có lịch sử tiếp cận tín dụng. Trong khi đó, để được vay vốn xanh, doanh nghiệp phải đáp ứng thêm nhiều yêu cầu như báo cáo ESG, hồ sơ môi trường hay chứng minh dự án đáp ứng các tiêu chí xanh. Muốn đáp ứng các điều kiện đó, doanh nghiệp cần đầu tư cho công nghệ, chuẩn hóa quy trình quản trị, xây dựng hệ thống dữ liệu và cải thiện năng lực quản lý. Tuy nhiên, để thực hiện các thay đổi này lại cần nguồn vốn ban đầu. “Chúng ta đang đứng trước một khó khăn kép”, TS. Bùi Thanh Minh nhận định.

Cần cơ chế ưu đãi rõ ràng để khuyến khích chuyển đổi

Hiện cả ngân hàng, cơ quan quản lý và doanh nghiệp đều có nhu cầu thúc đẩy chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, doanh nghiệp khó có thể tự mình thực hiện quá trình này nếu thiếu các cơ chế hỗ trợ phù hợp, TS. Bùi Thanh Minh nói.

Ông dẫn Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội quy định doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh được hỗ trợ lãi suất 2%/năm khi vay vốn thực hiện các dự án xanh, kinh tế tuần hoàn hoặc áp dụng tiêu chuẩn ESG. Theo ông, vấn đề hiện nay không phải thiếu chính sách mà là bảo đảm chính sách đi vào cuộc sống. Nhà nước cần có cơ chế cấp bù lãi suất rõ ràng để doanh nghiệp thực sự tiếp cận được nguồn hỗ trợ, thay vì chuyển toàn bộ trách nhiệm thực hiện sang các ngân hàng thương mại. Với nhiều doanh nghiệp, mức hỗ trợ lãi suất 2% có thể tạo ra khác biệt đáng kể trong quyết định đầu tư cho chuyển đổi xanh.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Bùi Khánh Dũng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Musa Pacta cho rằng cần sớm xây dựng chính sách bảo hiểm nông nghiệp thực chất, phù hợp với nhiều loại hình sản xuất từ trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản đến các mô hình hộ gia đình, trang trại, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến nông sản. Cơ chế bảo hiểm hiệu quả sẽ giúp người dân và doanh nghiệp yên tâm đầu tư, mở rộng sản xuất, hạn chế nguy cơ mất trắng khi gặp thiên tai, dịch bệnh hoặc các rủi ro bất khả kháng.

Bên cạnh đó, cần xây dựng hệ thống tiêu chí xanh theo hướng cụ thể, rõ ràng và dễ áp dụng hơn. Trong bối cảnh phần lớn hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp còn hạn chế về năng lực quản trị và khả năng tiếp cận thông tin, các tiêu chí cần được lượng hóa minh bạch, chẳng hạn theo thang điểm cụ thể, để các đơn vị có thể tự đánh giá mức độ đáp ứng và xác định lộ trình cải thiện.

Cùng với bộ tiêu chí xanh, ông Dũng cho rằng, cần hình thành cơ chế "luồng xanh" với các ưu đãi rõ ràng dành cho những đơn vị đáp ứng tốt các yêu cầu về môi trường. Mức độ đáp ứng tiêu chí xanh có thể được liên kết với các chính sách hỗ trợ như lãi suất vay vốn, tỷ lệ tín chấp, hạn mức tín dụng hoặc các ưu đãi khác trong quá trình tiếp cận vốn.

Theo ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, để tín dụng xanh phát triển bền vững và trở thành động lực cho tăng trưởng xanh, thời gian tới Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường. Đồng thời, các bộ, ngành liên quan cần xây dựng lộ trình triển khai tín dụng xanh rõ ràng hơn và hướng dẫn các tổ chức tín dụng lồng ghép tiêu chí môi trường vào hoạt động cấp tín dụng.

Một yêu cầu quan trọng khác là sớm hình thành cơ chế điều phối liên ngành về tín dụng xanh và tài chính xanh, với sự tham gia của các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và địa phương. Trong đó, các cơ quan quản lý về tín dụng, tài chính và thị trường vốn đóng vai trò nòng cốt, phối hợp với cơ quan môi trường và các ngành chuyên môn trong xây dựng chính sách, tổ chức thực hiện, giám sát và đánh giá hiệu quả triển khai.

Vũ Quang