Đổi mới giám sát ngân sách nhà nước của HĐND cấp tỉnhBài cuối: Giám sát theo thời gian thực, tăng hiệu quả phản hồi chính sách
Việc liên thông dữ liệu giúp giám sát theo thời gian thực, tăng tính linh hoạt và hiệu quả của phản hồi chính sách. Thiết lập cơ chế “báo cáo kết nối” giữa Kiểm toán Nhà nước khu vực và Ban Kinh tế - Ngân sách của HĐND tỉnh, HĐND tỉnh có thể không chỉ giám sát tính hợp lý giải pháp của chi tiêu công mà còn giám sát tính hiệu quả, tiết kiệm và bền vững. Cùng với đó là cơ chế giải trình và phản hồi chính sách, giúp hoạt động giám sát thực chất, có sức ràng buộc pháp lý.
Giám sát tính hiệu quả, tiết kiệm và bền vững
Đổi mới giám sát ngân sách nhà nước của HĐND cấp tỉnh theo hướng “Đồng kiến tạo chính sách”, quản trị tài khóa bền vững, trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế đại biểu và tiêu chuẩn năng lực. Theo đó, tiếp tục nâng tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách lên 35 - 40%, đặc biệt tại các Ban HĐND tỉnh, nhất là Ban Kinh tế - Ngân sách. Đồng thời, xây dựng bộ tiêu chuẩn năng lực đối với đại biểu, bao gồm kiến thức về tài chính công, kế toán, kiểm toán và quản trị dữ liệu ngân sách. Việc chuyên nghiệp hóa đại biểu không chỉ nhằm nâng cao kỹ năng hoạt động giám sát mà còn góp phần củng cố uy tín chính trị của cơ quan dân cử trước cử tri, tạo nền tảng cho HĐND tỉnh hoạt động hiệu quả trong môi trường chính sách ngày càng phức tạp và đa chiều.
Tăng cường hỗ trợ giám sát, Thành lập Trung tâm Phân tích ngân sách địa phương trực thuộc Văn phòng Đoàn ĐBDN và HĐND tỉnh, có nhiệm vụ thu thập, xử lý, phân tích dữ liệu tài chính công, hỗ trợ đại biểu trong việc ra quyết định. Cùng với đó, liên thông dữ liệu giữa HĐND tỉnh, UBND tỉnh, Kho bạc Nhà nước khu vực, Thuế tỉnh, Sở Tài chính tỉnh và Kiểm toán Nhà nước khu vực - giúp các ban của HĐND tỉnh có thể giám sát theo thời gian thực, tăng tính linh hoạt và hiệu quả của phản hồi chính sách.
Kết quả kiểm toán cần được tích hợp vào kế hoạch giám sát của HĐND tỉnh như một nguồn dữ liệu khách quan để tăng độ tin cậy của các báo cáo. Cần thiết lập cơ chế “báo cáo kết nối” giữa Kiểm toán Nhà nước khu vực và Ban Kinh tế - Ngân sách của HĐND tỉnh để xử lý kiến nghị kiểm toán kịp thời. Nhờ vậy, HĐND tỉnh có thể không chỉ giám sát tính hợp pháp của chi tiêu công mà còn giám sát tính hiệu quả, tiết kiệm và bền vững.
Cùng với đó là cơ chế giải trình và phản hồi chính sách: mỗi tờ trình ngân sách của UBND tỉnh cần kèm theo báo cáo phân tích tác động tài khóa, đánh giá rủi ro và nguồn bù đắp. HĐND tỉnh có quyền yêu cầu UBND chỉnh sửa, bổ sung hoặc không thông qua nếu chưa đủ căn cứ. Cơ chế phản hồi 2 chiều này giúp hoạt động giám sát trở nên thực chất và có sức ràng buộc pháp lý, thay vì chỉ dừng lại ở việc “ghi nhận ý kiến”.
Cần cơ chế bồi dưỡng chuyên sâu về tài chính công cho đại biểu
Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ số và dữ liệu mở trong hoạt động giám sát ngân sách cần được triển khai đồng bộ, trọng tâm là xây dựng Cổng thông tin ngân sách mở để công khai dự toán, quyết toán và tỷ lệ giải ngân theo từng lĩnh vực; phát triển mô hình HĐND điện tử (E-Council) nhằm số hóa quy trình làm việc, cung cấp dữ liệu, biểu mẫu và trực quan hóa các chỉ tiêu ngân sách phục vụ công tác thẩm tra của đại biểu; đồng thời, khai thác các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu lớn (Big Data) để nhận diện rủi ro nợ công, phát hiện các dấu hiệu chi bất thường, dự báo thu - chi ngân sách, giúp HĐND tỉnh giám sát theo thời gian thực và nâng cao chất lượng ra quyết định.
Mô hình đồng kiến tạo tạo động lực thúc đẩy hình thành hệ sinh thái dữ liệu tài chính mở, góp phần xây dựng chính quyền điện tử và Chính phủ số cấp tỉnh. Song song với đó, cần cơ chế bồi dưỡng chuyên sâu về tài chính công cho đại biểu HĐND. Đồng thời, thiết lập rõ ràng cơ chế khen thưởng, xử lý trách nhiệm trong hoạt động giám sát: đại biểu, ban HĐND hoặc cơ quan HĐND tỉnh có sáng kiến, kết quả giám sát hiệu quả phải được ghi nhận; ngược lại, những trường hợp giám sát hình thức cần được nhắc nhở, rút kinh nghiệm.
Đổi mới giám sát Ngân sách Nhà nước theo hướng “đồng kiến tạo chính sách” là xu thế tất yếu trong quản trị công hiện đại. Khi HĐND cấp tỉnh không chỉ giám sát mà còn là đối tác chính sách đồng hành với UBND tỉnh, hoạt động giám sát ngân sách địa phương sẽ góp phần quan trọng nâng cao hiệu quả tài chính công, được vận hành trên nền tảng minh bạch, dựa trên dữ liệu, có trách nhiệm giải trình và gắn kết với mục tiêu phát triển bền vững.
Việc thể chế hóa mô hình này vì vậy sẽ góp phần củng cố niềm tin của người dân, nâng cao kỷ luật ngân sách, thúc đẩy quản trị tài khóa bền vững, hướng tới một Nhà nước kiến tạo phát triển, liêm chính, hành động và phục vụ Nhân dân.