Sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở:Nâng cao hiệu quả giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp trong cộng đồng dân cư
Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, toàn diện, vững chắc cho hoạt động hòa giải ở cơ sở đi vào nền nếp, thống nhất, hiệu quả và tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò quan trọng trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, qua hơn 12 năm thực hiện, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 cũng phát sinh một số khó khăn, vướng mắc, cần phải sửa đổi toàn diện, nhằm nâng cao chất lượng công tác hòa giải ở cơ sở.
Thực tiễn cho thấy, hòa giải ở cơ sở đã góp phần giải quyết kịp thời các mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh trong cộng đồng, hạn chế khiếu kiện vượt cấp, ngăn ngừa hành vi vi phạm pháp luật, góp phần xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư bình yên, hạnh phúc.
Tính đến ngày 31/12/2025, cả nước có 85.855 tổ hòa giải, 547.235 hòa giải viên; hầu hết mỗi thôn, tổ dân phố có 1 tổ hòa giải. Trong giai đoạn 2014 - 2025, cả nước tiếp nhận 1.528.936 vụ, việc hòa giải (trung bình 127.411 vụ, việc/năm), trong đó, hòa giải thành 1.239.367/1.513.084 vụ, việc đã tiến hành hòa giải (trung bình 103.280 vụ, việc/năm), đạt tỷ lệ 81,92%.
Thực tiễn 12 năm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở cho thấy, ở những địa phương làm tốt công tác hòa giải ở cơ sở thì tình hình an ninh, trật tự được giữ vững, góp phần ngăn ngừa hành vi vi phạm pháp luật. Thông qua công tác hòa giải ở cơ sở, những mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh tại cơ sở đã được giải quyết kịp thời, dứt điểm; không để tranh chấp kéo dài, khó xử lý, hạn chế đáng kể tình trạng khiếu kiện ra cơ quan nhà nước, khiếu kiện vượt cấp; góp phần xây dựng khối đoàn kết cộng đồng bền vững, khẳng định vị trí, vai trò, ý nghĩa nhân văn sâu sắc của công tác hòa giải ở cơ sở trong giữ gìn, vun đắp tình làng, nghĩa xóm, xây dựng cơ sở, khu dân cư ngày càng ấm no, yên bình, hạnh phúc.
Tuy nhiên, trước bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là sự phát triển vượt trội của công nghệ thông tin, sự hội nhập quốc tế trên mọi lĩnh vực, đồng thời thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đòi hỏi công tác hòa giải ở cơ sở phải có sự đổi mới để theo kịp sự phát triển đó. Đồng thời một số quy định trong Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 đã không còn phù hợp, ảnh hưởng nhất định đến hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở.
Đơn cử như Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 chưa định hình rõ nét nguyên tắc ưu tiên bảo vệ các nhóm yếu thế mới phát sinh trong đời sống xã hội như người dân tộc thiểu số, cũng như chưa có nguyên tắc bảo đảm quyền tiếp cận ngôn ngữ (tiếng dân tộc thiểu số, ngôn ngữ ký hiệu của người khuyết tật) trong hòa giải. Điều này dẫn đến sự lúng túng trong thực tiễn khi giải quyết các vụ việc có yếu tố đặc thù, làm giảm quyền và lợi ích hợp pháp của các đối tượng yếu thế.
Bên cạnh đó, phạm vi bảo mật thông tin quá hẹp (chỉ dừng lại ở đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, gia đình) đã bộc lộ bất cập lớn khi chưa bao quát được "bí mật kinh doanh" và "bí mật nhà nước". Việc này khiến các bên tranh chấp e ngại, không dám cởi mở chia sẻ thông tin, gây khó khăn cho hòa giải viên trong việc nắm bắt bản chất vụ việc. Mặt khác, việc thiếu một nguyên tắc tường minh khẳng định "hòa giải không thay thế biện pháp xử lý vi phạm hành chính hoặc hình sự" đã dẫn đến tình trạng một số địa phương lạm dụng hòa giải để "xuê xoa", "khép lại" các hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng...
Từ thực tế đó, việc sửa đổi toàn diện Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 là hết sức cần thiết. Căn cứ vào cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn, ngày 4/5/2026, Bộ Tư pháp đã trình Chính phủ Tờ trình số 63/TTr-BTP về chính sách của Luật Hòa giải ở cơ sở. Ngày 21/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 134/NQ-CP thông qua 5 chính sách của Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc soạn thảo dự thảo Luật.