Bên trong đàm phán Mỹ - Iran tại Thụy Sĩ
Các cuộc đàm phán kéo dài suốt 18 giờ mở ra một lộ trình 60 ngày nhằm hướng tới một thỏa thuận hạt nhân mới, đặt nền móng cho các cơ chế đối thoại về những điểm nóng an ninh tại Trung Đông.
Tại Hội nghị Thượng đỉnh Hồ Lucerne ở Thụy Sĩ cuối tuần qua, các nhà đàm phán Mỹ và Iran đã tiến hành các cuộc trao đổi gần như không gián đoạn kéo dài 18 giờ cho đến tối Chủ nhật, 21/6. Phái đoàn Mỹ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu, cùng sự tham gia của các đặc phái viên Nhà Trắng Steve Witkoff và Jared Kushner. Phía Iran cử các quan chức cấp cao phụ trách hồ sơ hạt nhân và đối ngoại tham gia thương lượng dưới sự hỗ trợ trung gian của Qatar và Pakistan.
Kết quả nổi bật nhất của vòng đàm phán đầu tiên là việc hai bên nhất trí xây dựng lộ trình hướng tới một thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày. Theo tuyên bố chung do các nước trung gian công bố, Mỹ và Iran cũng đồng ý thành lập một Ủy ban Cấp cao để giám sát tiến trình đàm phán, đồng thời thiết lập các nhóm công tác chuyên trách về chương trình hạt nhân, các biện pháp trừng phạt và cơ chế giải quyết tranh chấp.
Đàm phán trong bối cảnh căng thẳng gia tăng
Cuộc gặp tại Thụy Sĩ diễn ra trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực tiếp tục phức tạp. Ngay khi các cuộc thương lượng bắt đầu, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra những cảnh báo cứng rắn đối với Iran trên mạng xã hội Truth Social và trong một cuộc phỏng vấn với Fox News.
Các quan chức Iran công khai bác bỏ những phát biểu này, cho rằng chúng đi ngược lại tinh thần của biên bản ghi nhớ giữa hai nước, trong đó quy định các bên không đe dọa sử dụng vũ lực trong thời gian đàm phán.
Một số nguồn tin cho biết Tehran đã cân nhắc việc rút khỏi các cuộc thương lượng để phản đối các phát biểu của Tổng thống Trump. Tuy nhiên, trên thực tế, các cuộc trao đổi vẫn được duy trì trong suốt ngày làm việc và tiếp tục kéo dài sang tối Chủ nhật.
Điều này phản ánh thực tế rằng dù còn nhiều bất đồng, cả Washington và Tehran đều nhận thấy lợi ích của việc duy trì đối thoại. Sau nhiều năm đối đầu và các vòng đàm phán thất bại, việc hai bên tiếp tục ngồi lại với nhau đã được xem là một tín hiệu tích cực đối với triển vọng ngoại giao.
Hồ sơ hạt nhân vẫn là trọng tâm
Theo các nguồn tin tham gia đàm phán, nội dung chính của các cuộc trao đổi xoay quanh toàn bộ các thành tố của một thỏa thuận hạt nhân mới.
Các bên đã thảo luận về cơ chế triển khai biên bản ghi nhớ hiện có, phương thức giám sát thực thi cũng như các bước đi cần thiết để bảo đảm mọi bên đều tuân thủ những cam kết đạt được.
Đây được xem là thách thức lớn nhất đối với tiến trình đàm phán. Kinh nghiệm từ thỏa thuận hạt nhân năm 2015 cho thấy việc đạt được một văn bản thỏa thuận chỉ là bước khởi đầu; vấn đề then chốt nằm ở khả năng duy trì cam kết trong dài hạn và xây dựng lòng tin giữa các bên.
Một nhà ngoại giao tham dự cuộc họp mô tả các cuộc đàm phán là “khó khăn nhưng hiệu quả”, đồng thời cho biết các bên đã xây dựng được khuôn khổ ban đầu để định hướng cho các cuộc thảo luận kỹ thuật trong những tuần tới.
Sự tham gia của các nhóm chuyên gia kỹ thuật được đánh giá là yếu tố quan trọng, bởi những vấn đề liên quan đến làm giàu uranium, thanh sát hạt nhân, dỡ bỏ trừng phạt và cơ chế xác minh đều đòi hỏi các giải pháp chi tiết và có tính khả thi cao.
Giải bài toán eo biển Hormuz
Ngoài hồ sơ hạt nhân, một trong những vấn đề thu hút nhiều sự quan tâm là tình hình tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng chiến lược của thế giới.
Trước thềm đàm phán, Iran đã phát đi tín hiệu về khả năng đóng eo biển Hormuz nhằm đáp trả những diễn biến mà Tehran cho là đe dọa đến lợi ích an ninh của mình. Tuy nhiên theo các nguồn tin ngoại giao Mỹ, Washington đã nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm eo biển Hormuz luôn mở cửa đối với hoạt động vận tải thương mại quốc tế.
Kết quả cụ thể là việc Mỹ và Iran đồng ý thiết lập một đường dây liên lạc trực tiếp về eo biển Hormuz. Cơ chế này sẽ hoạt động trong suốt thời gian đàm phán nhằm tránh các hiểu lầm hoặc tính toán sai lầm có thể dẫn tới leo thang căng thẳng.
Lebanon và an ninh khu vực
Một chủ đề khác được thảo luận sâu là tình hình tại Lebanon, nơi các cuộc giao tranh giữa Hezbollah và quân đội Israel vẫn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát thành xung đột quy mô lớn.
Theo các nguồn tin tham gia đàm phán, những cuộc trao đổi về Lebanon diễn ra trong bầu không khí đặc biệt căng thẳng. Các bên tập trung vào việc xây dựng cơ chế điều phối nhằm bảo đảm thực thi lệnh ngừng bắn và hạn chế nguy cơ va chạm ngoài ý muốn.
Kết thúc hội nghị, Mỹ và Iran cùng các nước trung gian đã nhất trí thành lập một “nhóm điều phối tránh xung đột” với sự tham gia của Lebanon. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ giúp giám sát việc tuân thủ các cam kết ngừng các hoạt động quân sự và tạo ra kênh liên lạc trực tiếp trong trường hợp phát sinh sự cố.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đánh giá, đây có thể là phép thử đầu tiên đối với mức độ nghiêm túc của các bên trong việc thực hiện những cam kết vừa đạt được.
Bước tiến đáng chú ý
Vòng đàm phán tại Thụy Sĩ được nhiều nhà quan sát đánh giá là bước tiến quan trọng sau thời gian dài quan hệ Mỹ - Iran rơi vào trạng thái đối đầu.
Việc hai bên nhất trí thiết lập các cơ chế đối thoại thường trực, xây dựng lộ trình 60 ngày và duy trì các nhóm đàm phán kỹ thuật cho thấy cả Washington và Tehran đều muốn tránh một vòng xoáy căng thẳng mới tại Trung Đông.
Trong tuần này, các nhóm chuyên gia của Mỹ và Iran sẽ tiếp tục ở lại Thụy Sĩ để tiến hành các cuộc thương lượng chi tiết. Kết quả của giai đoạn kỹ thuật này được xem là yếu tố quyết định liệu lộ trình 60 ngày vừa được thống nhất có thể chuyển hóa thành một thỏa thuận thực chất hay không, trong bối cảnh Trung Đông vẫn đang cần hơn bao giờ hết những cơ hội mới cho ngoại giao và ổn định.