Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026): Giữ niềm tin, mở đường cho khát vọng phát triển

Bồi đắp niềm tin, phụng sự nhân dân

Hơn một thế kỷ qua, báo chí luôn có mặt trong những bước ngoặt lớn của dân tộc. Trong đấu tranh giành độc lập, báo chí là vũ khí tư tưởng sắc bén. Trong kháng chiến, báo chí là tiếng nói cổ vũ ý chí, niềm tin và khát vọng thống nhất non sông. Trong công cuộc đổi mới, báo chí là diễn đàn của nhân dân, là kênh phản ánh thực tiễn, phát hiện vấn đề, thúc đẩy cải cách, đấu tranh với tiêu cực, lan tỏa những giá trị tốt đẹp. Lịch sử ấy cho thấy sức mạnh lớn nhất của báo chí cách mạng Việt Nam không chỉ nằm ở khả năng truyền tin, mà nằm ở niềm tin mà báo chí tạo dựng trong lòng nhân dân.

Tôi rất tâm đắc với gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Báo chí phải bám sát thực tiễn, tôn trọng sự thật, lấy lợi ích của Nhân dân làm điểm xuất phát”. Đây không chỉ là một yêu cầu nghề nghiệp, mà còn là một định hướng có ý nghĩa nền tảng đối với báo chí trong giai đoạn mới. Bám sát thực tiễn để báo chí không xa rời đời sống. Tôn trọng sự thật để báo chí không đánh mất linh hồn. Lấy lợi ích của nhân dân làm điểm xuất phát để mỗi tác phẩm báo chí không chỉ đúng về thông tin, mà còn có ích cho xã hội, có trách nhiệm với con người, với đất nước và với tương lai.

Sự thật vì thế vẫn là giá trị cốt lõi số một của nghề báo. Người đọc hôm nay không chỉ muốn biết “việc gì đã xảy ra”, mà còn muốn hiểu “vì sao xảy ra”, “tác động đến ai”, “trách nhiệm ở đâu”, “giải pháp nào cần được đặt ra”. Vì thế, báo chí hiện đại không chỉ đưa tin, mà còn phải phân tích, giải thích, kiểm chứng, phản biện và kiến nghị.

Một chính sách đúng cũng cần được truyền thông đúng. Một cải cách lớn cũng cần được giải thích bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu, có dữ liệu, có ví dụ, có đối thoại với những băn khoăn chính đáng của nhân dân. Khi người dân lo lắng về thủ tục hành chính sau sắp xếp đơn vị, báo chí phải giải thích và phản ánh kịp thời. Khi người dân băn khoăn về dịch vụ công, giáo dục, y tế, việc làm, an sinh, báo chí phải lắng nghe, phát hiện điểm nghẽn và đề xuất giải pháp. Khi có những mô hình tốt, cách làm hay ở cơ sở, báo chí phải lan tỏa để cái tốt có thêm sức sống.

Báo chí cách mạng vì thế không chỉ có nhiệm vụ cổ vũ, mà còn phải phản biện. Nhưng cổ vũ không phải là tô hồng; phản biện không phải là phủ định; đấu tranh không phải là cực đoan. Báo chí có trách nhiệm phải nhìn thẳng vào sự thật, nhưng nhìn bằng tinh thần xây dựng. Phải phê phán cái sai, nhưng không làm tổn thương những nỗ lực đổi mới. Phải đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng, lãng phí, nhưng đồng thời phải bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Niềm tin xã hội được tạo nên từ những điều rất cụ thể: một bản tin chính xác trong thời điểm nhiễu loạn thông tin; một phóng sự công phu từ cơ sở; một bài điều tra bảo vệ lẽ phải; một tuyến bài chính sách giúp tháo gỡ khó khăn cho người dân; một câu chuyện tử tế làm xã hội bớt vô cảm. Khi báo chí làm cho người dân hiểu đúng hơn, bình tĩnh hơn, tin tưởng hơn và hành động có trách nhiệm hơn, đó là lúc báo chí thực hiện sâu sắc nhất sứ mệnh của mình.

Làm chủ công nghệ để xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại

Nếu sự thật là linh hồn của báo chí, thì đổi mới là con đường để báo chí tiếp tục giữ được vai trò của mình trong thời đại số. Chuyển đổi số báo chí không chỉ là câu chuyện công nghệ. Đó trước hết là chuyển đổi tư duy. Không chỉ là đưa báo in lên môi trường mạng, mở thêm tài khoản mạng xã hội hay sản xuất nhiều video ngắn hơn. Chuyển đổi số phải là sự đổi mới toàn diện về mô hình tòa soạn, quy trình làm báo, cách tổ chức dữ liệu, cách tiếp cận công chúng, cách phân phối nội dung, cách bảo vệ bản quyền, cách đào tạo nhà báo và cách xây dựng kinh tế báo chí bền vững.

Một tòa soạn hiện đại không chỉ cần máy móc, phần mềm, nền tảng, mà cần một văn hóa nghề nghiệp hiện đại. Đó là văn hóa kiểm chứng trước khi công bố; văn hóa minh bạch nguồn tin; văn hóa sửa sai khi có sai sót; văn hóa tôn trọng quyền riêng tư và phẩm giá con người; văn hóa tranh luận văn minh; văn hóa đặt lợi ích công chúng lên trên lợi ích ngắn hạn về lượt xem. Công nghệ có thể giúp báo chí đi nhanh hơn, nhưng chỉ văn hóa nghề nghiệp mới giúp báo chí đi đúng hướng.

Nhà báo thời đại số phải là người lao động tri thức đa năng. Họ cần có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, năng lực chuyên môn, kỹ năng công nghệ, tư duy dữ liệu và khả năng đối thoại với công chúng. Nhưng trên hết, họ vẫn phải giữ những phẩm chất căn bản của nghề báo: trung thực, công bằng, nhân văn, can đảm và trách nhiệm. Càng nhiều công cụ, càng phải có bản lĩnh. Càng dễ xuất bản, càng phải nghiêm ngặt trong biên tập. Càng nhiều sức ép cạnh tranh, càng không được đánh đổi uy tín để lấy sự chú ý nhất thời.

Một nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại cũng cần một mô hình phát triển bền vững. Không thể có báo chí chất lượng cao nếu thiếu nguồn lực đầu tư cho công nghệ, dữ liệu, nhân lực, điều tra chuyên sâu và bảo vệ bản quyền. Nhưng kinh tế báo chí phải phục vụ sứ mệnh báo chí, chứ không được kéo báo chí rời xa công chúng. Tìm kiếm nguồn thu là cần thiết, nhưng không thể biến tin tức thành hàng hóa rẻ tiền, không thể biến nỗi đau thành nội dung câu khách, không thể để lợi ích ngắn hạn làm tổn thương niềm tin dài hạn.

Nhìn về phía trước, mục tiêu của báo chí cách mạng Việt Nam không chỉ là tồn tại trong thời đại số, mà phải dẫn dắt trong thời đại số. Dẫn dắt bằng sự thật. Dẫn dắt bằng trí tuệ. Dẫn dắt bằng nhân văn. Dẫn dắt bằng khả năng làm cho xã hội hiểu đúng hơn, tin tưởng hơn, đồng thuận hơn và có thêm khát vọng phát triển. Đó không phải là nhiệm vụ dễ dàng, nhưng chính những thách thức lớn lại làm nổi bật giá trị của nghề báo.

Bùi Hoài Sơn