Đàm phán Mỹ - Iran đổ vỡ vào phút chót

Chỉ hai ngày sau khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ gồm 14 điểm nhằm mở đường cho các cuộc thương lượng kéo dài 60 ngày, kế hoạch tổ chức vòng đàm phán kỹ thuật đầu tiên tại Thụy Sĩ đã bị đình lại.

Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ ngày hôm nay xác nhận cuộc gặp dự kiến diễn ra tại khu nghỉ dưỡng Burgenstock, gần thành phố Lucerne, sẽ không được tổ chức như kế hoạch. Theo thông báo của cơ quan này, các cuộc tiếp xúc giữa Mỹ, Iran, Qatar và Pakistan đã được hoãn lại, trong khi công tác chuẩn bị vẫn tiếp tục được duy trì để sẵn sàng cho một thời điểm thích hợp hơn.

Dù phía Thụy Sĩ không nêu rõ nguyên nhân, nhiều nguồn tin khu vực cho biết Tehran đã quyết định trì hoãn việc cử phái đoàn tới đàm phán để phản đối các hoạt động quân sự đang diễn ra của Israel tại miền Nam Lebanon.

Lebanon trở thành điểm nghẽn mới

Việc trì hoãn đàm phán diễn ra trong bối cảnh giao tranh giữa Israel và Hezbollah gia tăng đáng kể trong những ngày gần đây.

Theo các báo cáo từ hiện trường, các cuộc tấn công của Israel trong đêm 18/6 và rạng sáng nay đã khiến ít nhất 16 người thiệt mạng tại miền Nam Lebanon. Hezbollah cho biết các cuộc đụng độ với quân đội Israel đang diễn ra quyết liệt tại nhiều khu vực.

Ngày 18/6, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố quân đội nước này sẽ tiếp tục duy trì hiện diện tại một “vùng an ninh” ở miền Nam Lebanon chừng nào các yêu cầu an ninh của Israel còn tồn tại.

Tuyên bố này ngay lập tức làm gia tăng những lo ngại tại Tehran. Mặc dù Israel và Hezbollah không phải là các bên tham gia thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran nhưng giới chức Iran nhiều lần khẳng định Israel phải rút khỏi các khu vực đang kiểm soát ở miền Nam Lebanon nếu muốn tạo môi trường thuận lợi cho tiến trình hòa bình rộng lớn hơn tại Trung Đông.

Trong những ngày qua, các nhà ngoại giao khu vực đã kỳ vọng thỏa thuận Mỹ - Iran có thể tạo hiệu ứng tích cực đối với nhiều điểm nóng khác, bao gồm Lebanon, Syria và Vùng Vịnh. Tuy nhiên, những diễn biến mới cho thấy các hồ sơ khu vực vẫn có khả năng tác động trực tiếp đến tiến trình đối thoại giữa Washington và Tehran.

Chuyến đi của Phó Tổng thống Mỹ bị hủy phút chót

Theo kế hoạch ban đầu, cuộc gặp tại Burgenstock không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn được xem là bước đi đầu tiên nhằm cụ thể hóa các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, người được Tổng thống Donald Trump giao phụ trách tiến trình đàm phán với Iran, đã chuẩn bị lên đường tới Thụy Sĩ. Các trợ lý của ông cùng một nhóm phóng viên đã tập trung tại căn cứ không quân Andrews gần Washington để chờ chuyến bay.

Song song với đó, hàng chục quan chức Nhà Trắng, nhân viên tiền trạm và đại diện truyền thông Mỹ cũng đã có mặt tại Thụy Sĩ để chuẩn bị cho cuộc gặp. Tuy nhiên, tối 18/6, Nhà Trắng bất ngờ thông báo hủy chuyến đi của ông Vance.

Trong tuyên bố chính thức, Nhà Trắng cho biết phái đoàn Mỹ vẫn sẵn sàng tham gia đàm phán nhưng các bên chưa thể hoàn tất những khâu chuẩn bị cuối cùng. “Tính chất hậu cần của các cuộc đàm phán này chưa bao giờ đơn giản hay có thể dự đoán trước”, tuyên bố nêu rõ.

Không chỉ Mỹ, Pakistan - một trong những quốc gia tham gia hỗ trợ tiến trình hòa giải - cũng phải điều chỉnh kế hoạch. Người phát ngôn của Thủ tướng Shehbaz Sharif xác nhận nhà lãnh đạo Pakistan đã hủy chuyến đi tới Thụy Sĩ dự kiến diễn ra cùng thời điểm.

Tiến trình hòa bình đứng trước thử thách đầu tiên

Việc vòng đàm phán đầu tiên bị hoãn cho thấy con đường hiện thực hóa thỏa thuận Mỹ - Iran vẫn còn nhiều trở ngại.

Bản ghi nhớ 14 điểm được hai nước ký ngày 17/6 được đánh giá là bước đột phá sau nhiều tháng căng thẳng quân sự tại Trung Đông. Thỏa thuận đặt nền tảng cho một giai đoạn thương lượng kéo dài 60 ngày nhằm giải quyết các vấn đề tồn đọng và xây dựng cơ chế ngăn ngừa xung đột trong tương lai.

Tuy nhiên, các diễn biến tại Lebanon cho thấy những cuộc khủng hoảng khu vực có thể nhanh chóng tác động đến tiến trình đối thoại. Trong khi Washington mong muốn sớm đưa các cuộc đàm phán vào thực chất, Tehran dường như đang phát tín hiệu rằng bất kỳ tiến trình hòa bình nào cũng không thể tách rời các vấn đề an ninh khu vực, đặc biệt là tình hình Lebanon.

Dù chưa có lịch trình mới cho cuộc gặp tại Thụy Sĩ, các bên trung gian vẫn bày tỏ hy vọng rằng đàm phán sẽ sớm được nối lại. Tuy nhiên, chừng nào xung đột Israel - Hezbollah còn tiếp diễn và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, tiến trình triển khai thỏa thuận Mỹ - Iran nhiều khả năng vẫn sẽ phải đối mặt với những phép thử khó khăn ngay từ những bước đi đầu tiên.

Hồng Nhung