ASEAN - Nga sau 35 năm: Biến tin cậy thành động lực tăng trưởng mới

Diễn ra trong bối cảnh cục diện thế giới tiếp tục biến động sâu sắc, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng và xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng ngày càng rõ nét, Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga không chỉ mang ý nghĩa kỷ niệm mà còn được xem là dịp để ASEAN và Nga xác định những định hướng hợp tác mới cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Hội nghị đã thông qua một số văn kiện kết quả quan trọng, bao gồm Tuyên bố Kazan 2026, trong đó nêu rõ tầm nhìn chung của ASEAN và Nga nhân kỷ niệm 35 năm quan hệ đối tác, cũng như các tuyên bố chung về hợp tác năng lượng và văn hóa. Các nhà lãnh đạo cũng thông qua Kế hoạch hành động toàn diện ASEAN - Nga giai đoạn 2026 - 2030, đóng vai trò là lộ trình chính để thúc đẩy hợp tác trong thời gian tới.

Từ đối thoại đến đối tác chiến lược

Trong 35 năm qua, quan hệ ASEAN - Nga đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển được xây dựng trên nền tảng tin cậy chính trị và tôn trọng lẫn nhau. Từ khuôn khổ đối thoại ban đầu, hai bên từng bước mở rộng hợp tác trên các lĩnh vực chính trị - an ninh, kinh tế - thương mại, năng lượng, khoa học - công nghệ, giáo dục và giao lưu Nhân dân.

Theo giới quan sát, mặc dù Nga không phải là đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN, song Moscow duy trì vai trò đáng kể trong các cấu trúc khu vực châu Á - Thái Bình Dương và ngày càng coi Đông Nam Á là một trong những hướng ưu tiên trong chiến lược “hướng Đông” của mình.

Phát biểu tại các hoạt động trong khuôn khổ hội nghị, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã nhấn mạnh Nga mong muốn nâng tầm quan hệ đối tác chiến lược với ASEAN, mở rộng hợp tác thương mại, đầu tư và công nghiệp, đồng thời thúc đẩy đối thoại trực tiếp giữa cộng đồng doanh nghiệp hai bên. Nhà lãnh đạo Nga khẳng định các nước ASEAN và Nga đều ủng hộ việc xây dựng một trật tự thế giới công bằng hơn, dựa trên luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hợp Quốc và nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia.

Những thông điệp này phản ánh một thực tế rằng trong bối cảnh môi trường quốc tế đang chuyển dịch theo hướng đa cực, cả Nga và ASEAN đều có nhu cầu tìm kiếm thêm các đối tác nhằm đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, giảm thiểu rủi ro từ những biến động địa chính trị toàn cầu.

Kinh tế tiếp tục là trọng tâm

Một trong những nội dung nổi bật của Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga năm nay là thúc đẩy hợp tác kinh tế. Song hành với chương trình nghị sự của hội nghị là Diễn đàn Kinh doanh Nga - ASEAN, nơi các nhà hoạch định chính sách và cộng đồng doanh nghiệp trao đổi về các cơ hội hợp tác mới trong thương mại, đầu tư, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trong thông điệp gửi diễn đàn, Tổng thống Vladimir Putin cho rằng hợp tác kinh tế sẽ là động lực quan trọng giúp quan hệ ASEAN - Nga bước sang giai đoạn phát triển mới. Ông bày tỏ tin tưởng các cuộc tiếp xúc giữa doanh nghiệp hai bên sẽ mở ra nhiều cơ hội đầu tư và hợp tác sản xuất trong tương lai.

Các cuộc thảo luận tại Kazan cho thấy những lĩnh vực như năng lượng, logistics, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng và công nghệ cao đang nổi lên như các trụ cột hợp tác mới. Đây cũng là những lĩnh vực mà ASEAN có nhu cầu lớn trong quá trình hiện đại hóa nền kinh tế, trong khi Nga sở hữu nhiều lợi thế về công nghệ, năng lượng và nguồn nhân lực khoa học.

Bên cạnh đó, việc các chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc sau nhiều cú sốc địa chính trị và kinh tế đã tạo ra cơ hội để Nga và ASEAN tìm kiếm các mô hình hợp tác linh hoạt hơn, đặc biệt trong các ngành công nghiệp chế tạo, năng lượng và công nghệ thông tin.

Việt Nam đề xuất các hướng hợp tác mới

Tham dự hội nghị với tư cách một trong những thành viên tích cực của ASEAN, Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò cầu nối trong quan hệ ASEAN - Nga.

Tại Diễn đàn Kinh doanh Nga - ASEAN, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh ba lĩnh vực ưu tiên cần được thúc đẩy trong hợp tác giữa hai bên, gồm bảo đảm tính bền vững của chuỗi cung ứng, hợp tác năng lượng và tăng cường đổi mới sáng tạo. Người đứng đầu Chính phủ Việt Nam cho rằng đây là những lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tăng trưởng dài hạn của cả ASEAN và Nga trong bối cảnh kinh tế thế giới đang chuyển đổi mạnh mẽ.

Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng khẳng định Việt Nam sẵn sàng tạo điều kiện để các doanh nghiệp Nga mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, giáo dục số, y tế số và an ninh mạng. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, những đề xuất của Việt Nam phù hợp với định hướng phát triển kinh tế số mà ASEAN đang theo đuổi, đồng thời đáp ứng nhu cầu mở rộng hợp tác công nghệ của Nga tại khu vực Đông Nam Á.

Sự hiện diện của Việt Nam tại hội nghị lần này còn mang ý nghĩa đặc biệt khi đây là chuyến công tác đầu tiên của Thủ tướng Lê Minh Hưng tới Nga kể từ khi đảm nhiệm cương vị người đứng đầu Chính phủ. Chuyến đi được đánh giá là bước đi nhằm tiếp tục củng cố quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga, đồng thời đóng góp vào việc tăng cường quan hệ Đối tác chiến lược ASEAN - Nga.

Cơ hội và thách thức

Dù tiềm năng hợp tác giữa ASEAN và Nga được đánh giá còn rất lớn, song quan hệ giữa hai bên cũng đang đối mặt với không ít thách thức.

Quy mô thương mại song phương vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng của cả hai bên. Khoảng cách địa lý, chi phí logistics, khác biệt về tiêu chuẩn kỹ thuật và các rào cản thanh toán quốc tế tiếp tục là những yếu tố ảnh hưởng tới tốc độ mở rộng hợp tác kinh tế.

Bên cạnh đó, ASEAN là một khu vực có tính đa dạng cao về mô hình phát triển, lợi ích kinh tế và định hướng đối ngoại, trong khi về phía Nga, việc mở rộng hiện diện kinh tế tại Đông Nam Á cũng cần thêm thời gian để chuyển hóa các cam kết chính trị thành những dự án hợp tác cụ thể. Dù vậy, giới quan sát cho rằng xu hướng đa dạng hóa quan hệ đối tác của cả Nga và ASEAN sẽ tiếp tục tạo động lực cho sự phát triển của mối quan hệ này trong những năm tới.

Mở rộng không gian hợp tác trong thế giới đa cực

Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga tại Kazan diễn ra vào thời điểm thế giới đang chứng kiến những thay đổi sâu sắc trong cấu trúc kinh tế và địa chính trị. Trong bối cảnh đó, việc hai bên tái khẳng định cam kết đối với quan hệ đối tác chiến lược mang ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với từng quốc gia thành viên mà còn đối với cấu trúc hợp tác khu vực rộng lớn hơn.

Thông điệp nổi bật được phát đi từ Kazan là mong muốn tăng cường kết nối, thúc đẩy thương mại, đầu tư và hợp tác công nghệ, đồng thời bảo vệ các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và chủ nghĩa đa phương. ASEAN và Nga đang nỗ lực tìm kiếm các điểm tương đồng để mở rộng hợp tác trong một môi trường quốc tế ngày càng phức tạp.

Đối với Việt Nam, việc tham gia tích cực và có những đóng góp thiết thực vào hội nghị không chỉ thể hiện trách nhiệm của một thành viên ASEAN mà còn phản ánh chủ trương đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa quan hệ quốc tế của đất nước. Thông qua vai trò cầu nối giữa ASEAN và Nga, Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế ngày càng quan trọng trong các tiến trình hợp tác khu vực, đồng thời góp phần thúc đẩy một môi trường hòa bình, ổn định và phát triển tại châu Á - Thái Bình Dương.

Khép lại hai ngày làm việc tại Kazan, Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga không chỉ tổng kết chặng đường hợp tác đã qua mà còn mở ra kỳ vọng về một giai đoạn phát triển mới, cùng quyết tâm biến niềm tin chiến lược thành những chương trình hợp tác cụ thể, những dự án đầu tư hiệu quả và những động lực tăng trưởng mới. Với vai trò ngày càng nổi bật của ASEAN trong cấu trúc khu vực và chính sách hướng Đông được Nga thúc đẩy mạnh mẽ, quan hệ ASEAN - Nga được kỳ vọng sẽ tiếp tục đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định và phát triển tại khu vực cũng như trên thế giới.

Hồng Nhung