Xác định rõ công trình cần thi tuyển phương án kiến trúc

Thi tuyển kiến trúc kéo dài, gây ảnh hưởng đến tiến độ các công trình cấp bách

Thi tuyển phương án kiến trúc được quy định tại Điều 17, Luật Kiến trúc hiện hành. Thời gian qua, thực hiện thi tuyển phương án kiến trúc đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao chất lượng công trình xây dựng, bảo đảm tính công khai, minh bạch trong phương án thiết kế và từng bước hình thành bản sắc kiến trúc đặc trưng của từng địa phương.

Tuy nhiên, qua thực tiễn triển khai, thi tuyển phương án kiến trúc cũng đang là “điểm nghẽn” của Luật Kiến trúc hiện hành.

Theo đó, khoản 2, Điều 17, Luật Kiến trúc quy định, công trình phải thi tuyển phương án kiến trúc bao gồm: Công trình công cộng có quy mô cấp đặc biệt, cấp I; nhà ga đường sắt trung tâm cấp tỉnh, nhà ga hàng không dân dụng; cầu trong đô thị từ cấp II trở lên, ga đường sắt nội đô từ cấp II trở lên; công trình tượng đài, công trình là biểu tượng về truyền thống, văn hóa và lịch sử của địa phương; công trình quan trọng, điểm nhấn trong đô thị và trên các tuyến đường chính được xác định trong đồ án quy hoạch, thiết kế đô thị, quy chế quản lý kiến trúc được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Lãnh đạo UBND TP. Hà Nội cho biết, việc bắt buộc phải tổ chức thi tuyển cho các loại công trình trên trong thực tế là không phù hợp do một số loại hình không cần thiết phải thi tuyển, một số công trình đặc biệt quan trọng mà thành phố muốn mời đơn vị tư vấn nước ngoài có kinh nghiệm, uy tín thiết kế thì không thực hiện được do quy định thi tuyển (trong khi các đơn vị này thường không tham gia thi tuyển).

Một vướng mắc nữa trong thi tuyển là không có quy định, hướng dẫn xác định đơn giá, định mức mà phải lập dự toán chi phí thực hiện thi tuyển kiến trúc. Lãnh đạo UBND TP. Hà Nội cho rằng, rất cần ban hành đơn giá, định mức, tạo thuận lợi và bảo đảm tính thống nhất đối với việc lập dự toán dự án đầu tư xây dựng các công trình sử dụng vốn ngân sách.
Bên cạnh đó, cần nghiên cứu mức đơn giá phù hợp đối với thể loại tính chất, mức độ quan trọng của từng trường hợp công trình, bảo đảm thu hút được sự tham gia của các đơn vị tư vấn có năng lực, nhằm đạt được hiệu quả, tiết kiệm thực chất trong chi phí đầu tư xây dựng.

Cũng qua nghiên cứu dự thảo Luật, UBND TP. Hà Nội kiến nghị, cần rà soát lại quy định chỉ bắt buộc thi tuyển phương án kiến trúc đối với các công trình có yêu cầu thẩm mỹ cao, công năng phức tạp, đặc biệt..., do việc này kéo dài thời gian (2-3 tháng) ảnh hưởng đến tiến độ dự án cấp bách và gây khó khăn khi muốn mời các đơn vị tư vấn nước ngoài uy tín thiết kế trực tiếp.

Cho rằng thi tuyển phương án kiến trúc là cần thiết, phải thi tuyển mới tìm được ý tưởng mới, tuy nhiên, vướng mắc ở Quảng Ninh là quy trình thủ tục. Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Ninh cho rằng, "phương án kiến trúc là sản phẩm có giá trị, có hàm lượng trí tuệ cao nên không định mức được đơn giá, nhiều trường hợp, tỉnh phải tìm cách xã hội hoá để chi trả. Do vậy, rất mong luật hoặc văn bản dưới luật phải có quy định về kinh phí thi tuyển kiến trúc để địa phương có cơ sở triển khai thực hiện".

Với thực tế thi tuyển kiến trúc kéo dài, Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ninh Đỗ Xuân Điệp đề nghị, chỉ nên thi tuyển với công trình kiến trúc thực sự cần thiết, là điểm nhấn của địa phương; còn đối với những dự án đầu tư công đặc biệt, cấp bách hoặc có yêu cầu hoàn thành theo tiến độ được cấp thẩm quyền giao, thì nên quy định theo hướng cơ quan có thẩm quyền quyết định đầu tư được xem xét quyết định việc không tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc và chịu trách nhiệm về hiệu quả, chất lượng kiến trúc và cảnh quan của công trình.

Cần “điểm mở” về thi tuyển phương án kiến trúc với công trình cấp bách, khẩn cấp

Ghi nhận các vướng mắc tại TP. Hà Nội và tỉnh Quảng Ninh, Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc, Bộ Xây dựng Trần Thu Hằng cho rằng, dự thảo Luật cần có “điểm mở” về thi tuyển phương án kiến trúc đối với công trình cấp bách, khẩn cấp.
Bên cạnh đó, thực tế cũng đang đòi hỏi phải có thêm phương án tuyển chọn kiến trúc, nhất là tuyển chọn được những kiến trúc sư nổi tiếng thế giới. Phương án này sẽ được Bộ Xây dựng báo cáo Chính phủ để xây dựng trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Khẳng định thi tuyển phương án kiến trúc là cần thiết, tuy nhiên cần xác định rõ công trình nào thi tuyển, công trình nào không thực hiện thi tuyển, trường hợp đặc biệt nào được tuyển chọn, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết, dự thảo Luật sẽ cố gắng đưa ra một số nguyên tắc nhất định trong thi tuyển phương án kiến trúc.

Lưu ý, trong quy hoạch có thi tuyển ý tưởng quy hoạch, kiến trúc có thi tuyển phương án kiến trúc, Thứ trưởng cho rằng, có thể kết hợp giữa thi tuyển quy hoạch và thi tuyển phương án kiến trúc, nhất là với các công trình có phạm vi, ranh giới lớn, sắp xếp các công năng thành một khối công trình, từ đó đẩy nhanh hơn nữa tiến độ thi tuyển, thay vì lập xong quy hoạch mới thi tuyển phương án kiến trúc.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải nhấn mạnh, rất cần có thi tuyển phương án kiến trúc và cần có đơn giá định mức cho thi tuyển, song cần làm rõ thi tuyển với công trình nào, dự án nào, công trình nào không phải thi tuyển và áp dụng quy trình ra sao?

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Trần Văn Khải cũng cho rằng, việc bổ sung trường hợp miễn bắt buộc thi tuyển cho công trình, dự án đầu tư công đặc biệt là hoàn toàn phù hợp với tinh thần đổi mới công tác lập pháp, rút ngắn thủ tục đầu tư và đẩy nhanh tiến độ dự án. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu, tiếp tục hoàn thiện các quy định về chi phí tổ chức thi tuyển kiến trúc, cơ chế lựa chọn và thu hút các tổ chức tư vấn có năng lực trong nước và quốc tế; đồng thời đánh giá kỹ tác động của thời gian tổ chức thi tuyển đối với tiến độ chuẩn bị đầu tư và triển khai các dự án trọng điểm.

Anh Thảo