Sửa đổi Luật Đo lườngBắt kịp xu hướng chuyển đổi số, kinh tế số và hội nhập quốc tế

Thiếu hụt hạ tầng kỹ thuật, chuẩn đo lường quốc gia trong lĩnh vực công nghệ chiến lược

Là đơn vị tham gia 9/10 nhóm công nghệ chiến lược, 18/30 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức trong hoạt động đo lường. Một trong số đó là sự thiếu hụt các chuẩn đo lường quốc gia trong lĩnh vực này.
Viettel hiện đang sử dụng gần 5.400 phương tiện đo, trong đó, gần 3.700 phương tiện đo phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm, sản xuất sản phẩm quốc phòng, công nghệ cao; đồng thời, đầu tư khoảng 1.200 tỷ đồng cho hệ thống phòng thí nghiệm phục vụ nghiên cứu và phát triển.

Trưởng Ban Pháp chế, Tập đoàn Viettel Phan Thị Loan cho biết, là doanh nghiệp sử dụng số lượng lớn phương tiện đo, thiết bị thử nghiệm, Viettel nhận thấy, mạng lưới tổ chức kiểm định, hiệu chuẩn trong nước cơ bản đáp ứng đối với thiết bị thông dụng. Tuy nhiên, còn hạn chế đối với một số thiết bị chuyên dụng, độ chính xác cao trong lĩnh vực quân sự - quốc phòng, hàng không vũ trụ và một số lĩnh vực công nghệ mới.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển các ngành công nghệ chiến lược như bán dẫn, vệ tinh, công nghệ lượng tử..., việc có hạ tầng đo lường, thử nghiệm quốc gia đạt chuẩn là điều kiện để làm chủ công nghệ, bảo đảm chất lượng sản phẩm và rút ngắn vòng phát triển. Đối với nhiều lĩnh vực công nghệ chiến lược, năng lực đo lường và thử nghiệm trong nước chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn. “Điều này buộc Viettel phải gửi mẫu ra nước ngoài để hiệu chuẩn và thử nghiệm, gây tốn kém chi phí và mất nhiều thời gian - có khi kéo dài cả tháng, đồng thời, tiềm ẩn rủi ro về bảo mật công nghệ”.

Nêu thực tế trên, đại diện Tập đoàn Viettel cũng cho biết, Việt Nam hiện chưa có các phòng thử nghiệm được quốc tế công nhận cho các tiêu chuẩn như tiêu chuẩn tương thích điện từ (EMC), hệ thống tiêu chuẩn quốc phòng do Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ thiết lập (MIL-STD), hay hệ thống tiêu chuẩn hoá quốc tế (ISO) cho một số sản phẩm đặc thù, làm cản trở khả năng xuất khẩu sản phẩm công nghệ của Viettel ra thị trường toàn cầu vì thiếu các chứng chỉ chứng nhận quốc tế được thừa nhận.

Mặc dù trong nước đã hình thành một số phòng thử nghiệm có năng lực thực hiện theo tiêu chuẩn quốc tế, song vẫn chưa bao phủ đầy đủ các phép thử bắt buộc phục vụ xuất khẩu, đặc biệt trong các lĩnh vực EMC, tần số vô tuyến (RF), rung xóc, sốc cơ học và môi trường đặc thù theo yêu cầu của thị trường quốc tế. Vì thế, việc đầu tư hoàn thiện năng lực thử nghiệm trong nước sẽ trực tiếp hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu chứng nhận quốc tế một cách chủ động, kịp thời và tiết kiệm chi phí, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực mới xuất khẩu sản phẩm ra thị trường quốc tế.

Nhà nước đầu tư hạ tầng đo lường trọng điểm phục vụ công nghệ chiến lược

Đoàn công tác nhận thấy, pháp luật hiện hành về đo lường được thiết kế tốt cho đo lường pháp định nhằm bảo vệ người tiêu dùng đại trà cũng như tính công bằng trong các giao dịch hàng ngày như mua bán điện, xăng dầu… nhưng gần như còn "bỏ ngỏ" đo lường trong hoạt động khoa học công nghệ - vốn là lĩnh vực quyết định năng lực tự chủ công nghệ chiến lược quốc gia mà Viettel đại diện.

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng, trong bối cảnh Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo làm động lực phát triển, việc Luật Đo lường thiếu chính sách cho đo lường khoa học công nghệ là "khoảng trống chiến lược" cần được cơ quan chủ trì soạn thảo đặc biệt lưu ý.

Qua báo cáo của Viettel, Đoàn công tác nhận thấy, Luật Đo lường hiện hành tập trung cho đo lường pháp định, trong khi phần lớn hoạt động cốt lõi của Viettel nằm ở đo lường khoa học và công nghiệp. Thêm vào đó, Luật hiện hành cũng chưa có quy định về các hình thức đo lường mới như hiệu chuẩn từ xa, hiệu chuẩn không tiếp xúc và giám sát đo lường từ xa; sự thiếu hụt tiêu chuẩn quốc gia cho các thiết bị đo lường chuyên dụng trong công nghiệp quốc phòng và các công nghệ mới như 5G, UAV, vệ tinh…

Do đó, Viettel mong muốn Nhà nước đầu tư xây dựng một số trung tâm đo lường, thử nghiệm trọng điểm quốc gia phục vụ các lĩnh vực công nghệ chiến lược, quốc phòng, an ninh và sản phẩm xuất khẩu chủ lực; ưu tiên hình thành trong nước năng lực đo lường, thử nghiệm đối với các phép đo, phép thử mà tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam đang phải thực hiện ở nước ngoài khi có nhu cầu. Việc có phòng thử nghiệm đạt chuẩn quốc tế trong nước nhằm bảo đảm đo lường, hợp chuẩn sản phẩm đầu ra cho doanh nghiệp là “bệ đỡ” quan trọng để doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo có thể xuất khẩu sản phẩm công nghệ ra thị trường toàn cầu.

Đối với sửa đổi Luật Đo lường lần này, Viettel thống nhất với chủ trương cắt bỏ hoàn toàn điều kiện kinh doanh và chuyển đổi sang phương thức tổ chức cung cấp dịch vụ tự công bố năng lực, tự chịu trách nhiệm đối với hoạt động hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm đối với phương tiện đo nhóm 1, nhằm giúp giảm chi phí tuân thủ, tăng tính cạnh tranh và huy động nguồn lực xã hội tham gia hoạt động đo lường.

Đánh giá cao các kết quả của Viettel trong việc đầu tư hệ thống phòng thử nghiệm phục vụ hoạt động đo kiểm, đánh giá chất lượng sản phẩm, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi đề nghị Viettel đề xuất các lĩnh vực ưu tiên để xây dựng phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và gợi ý mô hình “nhà nước đặt hàng, doanh nghiệp vận hành” nhằm huy động nguồn lực từ các tập đoàn lớn như Viettel.

Ghi nhận kiến nghị của Viettel về khung pháp lý đo lường hiện hành chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ chiến lược, nhất là công nghệ bán dẫn và viễn thông thế hệ mới, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải cho rằng, việc nghiên cứu, thiết kế, sản xuất chip và thiết bị trạm gốc 5G đòi hỏi những thiết bị đo lường chuyên dụng ở độ chính xác cực cao mà hệ thống kiểm định, hiệu chuẩn trong nước còn hạn chế. Đây là vấn đề cần được quan tâm đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp bán dẫn và hướng tới xây dựng nhà máy chế tạo chip vào năm 2028.

Nhật An