Gỡ triệt để “nút thắt” thể chế, giải phóng nguồn lực đầu tư xây dựng

Tránh tình trạng người ít kinh nghiệm vẫn chủ trì dự án quy mô lớn

Công tác sát hạch, cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc được quy định tại Luật Kiến trúc năm 2019, Nghị định số 85/NĐ - CP và Thông tư số 03/2020/TT - BXD ngày 28/7/2020 của Bộ Xây dựng quy định về hồ sơ thiết kế kiến trúc và mẫu chứng chỉ hành nghề kiến trúc. Thời gian qua, công tác sát hạch và cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc được triển khai đúng quy định, góp phần chuẩn hoá đội ngũ kiến trúc sư, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng hoạt động kiến trúc, tạo nền tảng quan trọng cho việc phát triển kiến trúc, xây dựng đô thị văn minh, hiện đại và bền vững.

Theo ghi nhận của Đoàn công tác Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, tại Hà Nội đã giải quyết khoảng 2.556 hồ sơ thủ tục hành chính về cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc. Việc tổ chức xét cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc đã được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả, nhằm tạo điều kiện cho các kiến trúc sư có thể hành nghề, cống hiến chuyên môn, năng lực cho xã hội.

Tại Quảng Ninh, tính từ 1/7/2020 đến nay, Sở Xây dựng đã tiếp nhận, thẩm định và cấp 692 chứng chỉ hành nghề kiến trúc. Quy trình giải quyết thủ tục hành chính rất công khai, minh bạch, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

Tuy nhiên, cũng qua thực tế triển khai, lãnh đạo UBND TP. Hà Nội thẳng thắn, qua nghiên cứu Luật Kiến trúc, Nghị định 85/2020/NĐ-CP và dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc không quy định phân hạng kiến trúc sư, việc này đã dẫn đến việc nhiều kiến trúc sư có chứng chỉ hành nghề kiến trúc ít kinh nghiệm (chỉ yêu cầu tối thiểu 3 năm kinh nghiệm) có thể đảm nhiệm các chức danh chủ nhiệm, chủ trì thiết kế, thẩm tra thiết kế kiến trúc của thiết kế xây dựng công trình quy mô lớn, cấp I, cấp II, chưa quy định được mức độ phù hợp với phạm vi và trách nhiệm hành nghề.

Luật Kiến trúc 2019 và dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc có đề cập đến tiêu chuẩn năng lực chuyên môn hành nghề kiến trúc bao gồm đáp ứng yêu cầu về phát triển nghề nghiệp liên tục, tuy nhiên chưa quy định cụ thể hình thức, phương pháp xác định cá nhân đủ tiêu chuẩn phát triển nghề nghiệp liên tục trong quá trình cấp chứng chỉ.

Từ thực tế trên, lãnh đạo UBND TP. Hà Nội đề xuất, cần có nghiên cứu quy định cụ thể hơn về yêu cầu năng lực đối với chức danh chủ nhiệm, chủ trì thiết kế công trình lớn hoặc tham mưu áp dụng lại việc phân hạng kiến trúc sư, tránh tình trạng người ít kinh nghiệm vẫn được chủ trì dự án quy mô lớn.

Nghiên cứu, bổ sung thành phần hồ sơ thủ tục hành chính để đáp ứng quy định về tiêu chuẩn hành nghề kiến trúc, bao gồm: tiêu chuẩn có kinh nghiệm tham gia hành nghề kiến trúc tối thiểu 3 năm trong tổ chức hành nghề kiến trúc hoặc hợp tác với kiến trúc sư hành nghề với tư cách cá nhân; tiêu chuẩn phát triển nghề nghiệp liên tục; tiêu chuẩn tham gia, hoàn thành thiết kế tối thiểu 2 công trình xây dựng cấp 1 hoặc 2 công trình kiến trúc có yêu cầu thiết kế phức tạp tương tự trở lên.

Đáng lưu ý, tại Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 của Chính phủ về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, trong đó với lĩnh vực kiến trúc có nêu quy định không thực hiện thủ tục cấp, cấp lại, gia hạn chứng chỉ hành nghề kiến trúc... Lãnh đạo UBND TP. Hà Nội đề nghị, cần nghiên cứu để thống nhất lại quy định.

Không để kiến trúc sư không đủ trình độ, năng lực được cấp chứng chỉ

Trong bối cảnh cắt giảm thủ tục hành chính có lo ngại là có nên bỏ chứng chỉ hành nghề kiến trúc hay không, Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc, Bộ Xây dựng Trần Thu Hằng cho biết, dự thảo luật đã quy định 2 nội dung dịch vụ công việc là kiến trúc sư thiết kế công trình, kiến trúc sư thiết kế quy hoạch phải cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc. Quy định này hoàn toàn phù hợp với Luật Xây dựng và Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, đồng thời phù hợp với thông lệ quốc tế. Bộ cũng đang xin ý kiến Chính phủ về vấn đề này, trong đó, khẳng định rõ sự cần thiết phải cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết, sẽ ghi nhận các nội dung kiến nghị và đề xuất giải pháp quản lý cho phù hợp. Quan trọng hơn, mong mỏi của Bộ là cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc phải nhanh hơn, thực hiện chuyển đổi số nhưng phải rà soát kỹ, tránh gian lận, không để kiến trúc sư không đủ trình độ, năng lực được cấp chứng chỉ. Do vậy, phải rà soát kỹ hồ sơ xin cấp chứng chỉ hành nghề, làm nhanh nhưng phải chất lượng.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải cho rằng, câu chuyện đặt ra khi không có chứng chỉ hành nghề kiến trúc rất nhiều, đó là quản lý nhà nước như thế nào, cấp phép ra sao? Nếu không có chứng chỉ hành nghề kiến trúc thì không thể liên thông tham gia các dự án nước ngoài... Do vậy, cấp chứng chỉ hành nghề là hết sức cần thiết, nhưng phải làm sao để không tăng thủ tục hành chính, tăng chi phí tuân thủ.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Trần Văn Khải cũng tiếp thu các ý kiến, kiến nghị cần làm rõ về nội dung, nâng tiêu chuẩn nâng lực hành nghề đối với 2 dịch vụ chuyên môn sâu là “thẩm tra thiết kế kiến trúc” và “đánh giá kiến trúc công trình”, đồng thời nghiên cứu cơ chế phân hạng kiến trúc sư để hạn chế rủi ro cho các dự án quy mô lớn.

“Cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện cơ chế phát triển nghề nghiệp liên tục (CPD); xây dựng hệ thống tiêu chuẩn năng lực phù hợp với từng nhóm hoạt động hành nghề; quy định chặt chẽ hơn với các hoạt động thẩm tra thiết kế kiến trúc và đánh giá kiến trúc công trình nhằm bảo đảm chất lượng chuyên môn và an toàn cho các dự án quy mô lớn”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Trần Văn Khải nhấn mạnh.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Trần Văn Khải khẳng định, mục tiêu lớn nhất của việc sửa đổi Luật Kiến trúc lần này là phải thực chất cắt giảm thủ tục hành chính, phân cấp triệt để nhưng phải đi đôi với khả năng thực thi của bộ máy cơ sở, tháo gỡ triệt để các “nút thắt” thể chế để giải phóng các nguồn lực đầu tư xây dựng.

Anh Thảo, Ảnh H.Ngọc, Hồ Long