Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh góp ý sửa Luật Xuất bản: Xây dựng môi trường xuất bản chuyên nghiệp, theo kịp công nghệ
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, nhiều ý kiến cho rằng cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm phát triển môi trường số cho hoạt động xuất bản theo hướng chuyên nghiệp, thống nhất, hiện đại và phù hợp với yêu cầu thực tiễn phát triển của ngành.
Sáng 17/6, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố Trần Thị Diệu Thúy chủ trì hội nghị.
Phát biểu khai mạc, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh Trần Thị Diệu Thúy cho biết, việc sửa đổi Luật Xuất bản nhằm cụ thể hóa các chủ trương về phát triển văn hóa, xây dựng con người Việt Nam và phát triển công nghiệp văn hóa trong giai đoạn mới, đồng thời bảo đảm phù hợp yêu cầu phát triển của ngành xuất bản và thực tiễn đời sống văn hóa.
Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố đề nghị các đại biểu là đại diện nhà xuất bản, đơn vị phát hành và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất bản phát huy kinh nghiệm thực tiễn, tập trung góp ý các vấn đề còn bất cập, xác định rõ những nội dung cần sửa đổi, bổ sung trong luật. Không chỉ nêu vướng mắc phát sinh, các đại biểu cần đề xuất cụ thể giải pháp hoàn thiện chính sách, góp phần thúc đẩy phát triển ngành xuất bản trong bối cảnh chuyển đổi số, bảo đảm tính đồng bộ giữa các quy định pháp luật liên quan.
Các ý kiến, đề xuất tại hội nghị sẽ được Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh tổng hợp đầy đủ, làm cơ sở phục vụ công tác nghiên cứu, góp ý và hoàn thiện dự thảo Luật Xuất bản sửa đổi, bảo đảm phù hợp thực tiễn và yêu cầu phát triển của ngành xuất bản trong giai đoạn mới.
Tránh để “mỗi nơi hiểu một kiểu” trong xuất bản số
Góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, nhiều ý kiến cho rằng dự thảo đã bước đầu bao quát các vấn đề phát sinh trong thời đại số, khi hoạt động xuất bản không còn chỉ được nhìn nhận dưới góc độ phục vụ công tác tư tưởng mà đang từng bước trở thành một ngành kinh tế công nghệ quan trọng trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.
Liên quan đến các khái niệm trong dự thảo luật, Phó Phòng Báo chí - Xuất bản, Sở Văn hoá và Thể thao TP. Hồ Chí Minh Phạm Thị Yến cho rằng hiện nay các thuật ngữ như “môi trường số”, “môi trường mạng”, “không gian mạng” được sử dụng phổ biến và xuyên suốt trong nhiều quy định, tuy nhiên chưa được làm rõ về nội hàm và phạm vi áp dụng.
“Làm thế nào để tránh tình trạng mỗi người hiểu một cách khác nhau về cùng một khái niệm?", bà Phạm Thị Yến đặt vấn đề và đề xuất tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và làm rõ các thuật ngữ chuyên ngành, đặc biệt là các khái niệm liên quan đến môi trường số, môi trường mạng và không gian mạng, nhằm bảo đảm thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật.
Về cơ chế quản lý và tổ chức thực hiện, bà Phạm Thị Yến đề xuất dự thảo luật cần quan tâm hơn đến yêu cầu đồng bộ dữ liệu trong bối cảnh phát triển kinh tế số, kinh tế chia sẻ và quản trị số. Cụ thể, cần xác định rõ hệ thống dữ liệu dùng chung trong lĩnh vực xuất bản; dữ liệu thuộc thẩm quyền quản lý, cấp phép của bộ, ngành trung ương; và dữ liệu được chia sẻ cho địa phương khai thác, sử dụng.
Theo đó, việc thống nhất và kết nối dữ liệu từ Trung ương đến địa phương sẽ giúp đội ngũ cán bộ, công chức tiếp cận nguồn thông tin chính thống, phục vụ công tác quản lý nhà nước, kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm theo quy định của Luật Xuất bản.
Xuất bản cần theo kịp công nghệ
Cho rằng dự thảo đã bổ sung các nội dung liên quan đến chuyển đổi số, phát triển công nghệ văn hóa, cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền trong hoạt động xuất bản, tuy nhiên Giám đốc Trung tâm Thông tin, Thư viện và Bảo tàng, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học quốc gia TP. Hồ Chí Minh Bùi Thu Hằng nhận định, dự thảo vẫn chủ yếu tiếp cận theo mô hình quản lý truyền thống, trong khi thực tiễn đang thay đổi nhanh dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu số, học liệu điện tử và các nền tảng công nghệ mới.
“Xuất bản cần phải theo kịp công nghệ”, TS. Bùi Thu Hằng nhấn mạnh và cho rằng cần bổ sung chính sách riêng đối với xuất bản điện tử, quản lý dữ liệu số, học liệu số trong giáo dục - đào tạo, cũng như các quy định liên quan đến ứng dụng AI trong hoạt động xuất bản.
Về ứng dụng AI, TS. Bùi Thu Hằng đánh giá dự thảo đã bước đầu đặt nền tảng pháp lý cho việc áp dụng công nghệ số. Thực tế, AI đã được sử dụng trong nhiều công đoạn như biên soạn sách, dịch thuật, tạo sách nói bằng giọng nói tổng hợp, xây dựng hình ảnh minh họa và tạo lập nhiều loại nội dung số.
Tuy nhiên, dự thảo chưa quy định đầy đủ về nghĩa vụ minh bạch và trách nhiệm đối với nội dung do AI tạo ra hoặc hỗ trợ tạo ra. Vì vậy, cần bổ sung quy định yêu cầu công khai việc sử dụng AI trong quá trình tạo lập nội dung, đồng thời bảo đảm cân bằng giữa khuyến khích đổi mới sáng tạo với bảo vệ quyền tác giả, tính trung thực học thuật và quyền lợi người tiêu dùng.
“Xuất bản phẩm có sử dụng AI để tạo lập hoặc chỉnh sửa nội dung ở mức độ đáng kể phải công khai thông tin về việc sử dụng AI; tác giả đứng tên và nhà xuất bản phải chịu trách nhiệm cuối cùng về tính chính xác, hợp pháp của nội dung”, TS. Bùi Thu Hằng đề xuất.
Ngoài ra, bà cũng kiến nghị bổ sung cơ chế hậu kiểm đối với xuất bản phẩm trên môi trường số, xây dựng cơ sở dữ liệu xuất bản quốc gia phục vụ quản lý, giám sát. Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu các quy định nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Sở hữu trí tuệ, cũng như bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan đối với cơ sở dữ liệu số trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ.