Thế giới 24h

Mỹ - Iran ký bản ghi nhớ lịch sử: Những điều cần biết

Hồng Nhung • 16/06/2026 11:00

Iran và Mỹ đã đạt được một bản ghi nhớ nhằm chấm dứt hơn 100 ngày xung đột, mở đường cho việc ký kết một thỏa thuận hòa bình chính thức vào ngày 19/6 tại Geneva (Thụy Sĩ).

Sau hơn ba tháng giao tranh làm rung chuyển Trung Đông và gây ra những tác động sâu rộng đối với thị trường năng lượng toàn cầu, Mỹ và Iran đã đạt được bước đột phá ngoại giao quan trọng khi nhất trí ký kết một bản ghi nhớ hòa bình tại Geneva (Thụy Sĩ) vào ngày 19/6.

Văn kiện sẽ đánh dấu bước ngoặt lớn nhất trong quan hệ Mỹ - Iran nhiều năm qua, đồng thời tạo kỳ vọng về việc khôi phục ổn định cho khu vực và giảm áp lực đối với thị trường năng lượng thế giới.

Ngừng bắn trên mọi mặt trận

“

“Dựa trên các thỏa thuận đã đạt được, chiến tranh và các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon, sẽ chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn kể từ tối nay. Bên cạnh đó, lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran cũng sẽ được chấm dứt ngay lập tức và hoàn toàn. Lễ ký chính thức Bản ghi nhớ sẽ được tổ chức vào thứ Sáu, ngày 19/6”

Tuyên bố của Ban Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran

Ban Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cho biết, thỏa thuận với Mỹ bao gồm việc đình chỉ ngay lập tức các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận.

Trước đó, Thứ trưởng Ngoại giao Iran phụ trách các vấn đề pháp lý và quốc tế Kazem Gharibabadi cũng xác nhận việc chấm dứt các hoạt động quân sự được kỳ vọng sẽ diễn ra trong thời gian rất gần.

Theo hãng thông tấn Tasnim, ông Gharibabadi cho biết việc “chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn chiến tranh cũng như các hoạt động quân sự trên nhiều mặt trận, bao gồm cả Lebanon” sẽ được công bố từ ngày 15/6.

Mở lại eo biển Hormuz

Công bố thỏa thuận, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định văn kiện này sẽ mang lại hòa bình và an ninh cho toàn khu vực Trung Đông.

Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump viết: “Thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran hiện đã hoàn tất. Xin chúc mừng tất cả mọi người. Tôi chính thức cho phép mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz mà không thu phí, đồng thời cho phép dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ. Những con tàu trên khắp thế giới hãy khởi động động cơ. Hãy để dầu mỏ lưu thông!”.

Trong nhiều tháng qua, eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch trên toàn cầu đã rơi vào tình trạng bị phong tỏa trên thực tế bởi các biện pháp quân sự của Iran. Trong khi đó, Tehran cáo buộc Washington áp đặt phong tỏa hải quân đối với các cảng biển của nước này.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance nhận định thỏa thuận ngừng bắn có thể mở ra một “kỷ nguyên mới” cho Trung Đông.

“

“Tôi nghĩ chúng ta có thể khẳng định một cách tự tin rằng Iran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân”

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance

Trong cuộc trả lời phỏng vấn Fox News, ông Vance nói: “Điều mà Tổng thống đã làm là tạo ra không gian thực sự để chuyển đổi khu vực đó. Và giờ đây, hy vọng sẽ xuất hiện một kỷ nguyên mới với người Iran”. Ông cũng nhấn mạnh việc Iran sẽ không sở hữu vũ khí hạt nhân, điều được xem là mục tiêu trọng tâm của Washington.

Còn gì trong thỏa thuận?

Theo hãng thông tấn Mehr của Iran, dự thảo thỏa thuận bao gồm 14 điều khoản.

Theo đó, ngoài các nội dung chính đã được biết đến là chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn mọi hành động thù địch trên các mặt trận; dỡ bỏ hoàn toàn lệnh phong tỏa hải quân trong vòng 30 ngày; cam kết của Mỹ về việc rút lực lượng khỏi khu vực xung quanh Iran; mở lại eo biển Hormuz, dự thảo cũng đề cập đến việc đình chỉ các biện pháp trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran, hướng tới một thỏa thuận cuối cùng về chương trình hạt nhân trong vòng 60 ngày kể từ khi ký kết, đồng thời giải ngân 24 tỷ USD tài sản Iran đang bị đóng băng trong thời gian đàm phán.

Mehr cho biết các cuộc thương lượng cuối cùng sẽ chỉ bắt đầu sau khi một nửa số tài sản bị đóng băng của Iran được giải phóng và các hạn chế liên quan đến eo biển Hormuz được dỡ bỏ. Hãng tin này cũng cho biết những nội dung liên quan đến chương trình tên lửa của Iran và sự hỗ trợ của Tehran đối với các nhóm vũ trang trong khu vực đã được loại khỏi chương trình nghị sự đàm phán.

Tuy nhiên, các thông tin do Mehr công bố hiện chưa được xác nhận độc lập.

Kỳ vọng của cộng đồng quốc tế

Thông tin về thỏa thuận được công bố đầu tiên bởi Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif hôm 14/6. Pakistan là một trong những quốc gia đóng vai trò trung gian cho các cuộc tiếp xúc gián tiếp giữa Tehran và Washington trong thời gian qua.

Nhà lãnh đạo Pakistan cảm ơn Mỹ và Iran vì cam kết đối với tiến trình hòa bình, đồng thời đánh giá cao sự hỗ trợ của Qatar trong việc đạt được thỏa thuận. “Tôi cũng đặc biệt cảm ơn vai trò lãnh đạo đầy tầm nhìn của Ảrập Xêút và Thổ Nhĩ Kỳ vì những đóng góp to lớn của họ trong vấn đề này”, ông Sharif nhấn mạnh.

Về phần mình, Bộ Ngoại giao Qatar ra tuyên bố hoan nghênh “thỏa thuận về Bản ghi nhớ” giữa Mỹ và Iran nhằm giải quyết những vấn đề còn tồn đọng giữa hai nước.

Cơ quan này nhận định việc đạt được thỏa thuận, bao gồm cả việc mở lại eo biển Hormuz, là “một bước đi quan trọng” hướng tới củng cố hòa bình bền vững và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở cả cấp độ khu vực lẫn quốc tế.

Các đồng minh châu Âu của Mỹ cũng nhanh chóng bày tỏ sự ủng hộ. Trong tuyên bố chung, lãnh đạo Anh, Pháp, Đức và Italy nhấn mạnh, Iran “không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân”, đồng thời khẳng định sẵn sàng xem xét dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt liên quan nếu Tehran có những bước đi cụ thể và có thể kiểm chứng đối với chương trình hạt nhân.

Trong khi đó, Đại sứ quán Iran tại Thổ Nhĩ Kỳ đăng tải trên mạng xã hội X hình ảnh quốc kỳ Iran cắm trên biểu tượng eo biển Hormuz cùng dòng thông điệp: “Chào mừng đến với Trung Đông của một kỷ nguyên mới”.

Tuy nhiên, triển vọng hòa bình vẫn đối mặt không ít thách thức. Tại Israel, Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben Gvir tuyên bố, thỏa thuận giữa Mỹ và Iran “không ràng buộc Israel”, đồng thời khẳng định nước này sẽ tiếp tục chiến dịch chống Hezbollah.

Lộ trình tiếp theo

Theo Thủ tướng Pakistan, một loạt cuộc họp sẽ được tổ chức trong những ngày tới nhằm đặt nền móng cho các cuộc đàm phán kỹ thuật và lễ ký kết chính thức Bản ghi nhớ Mỹ - Iran. Theo kế hoạch, lễ ký kết chính thức sẽ diễn ra tại Geneva vào ngày 19/6.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết cuộc đàm phán về thỏa thuận cuối cùng sẽ kéo dài 60 ngày tiếp theo, với điều kiện Tehran xác minh được rằng Mỹ đã thực hiện đầy đủ các cam kết, bao gồm chấm dứt các hoạt động thù địch, dỡ bỏ phong tỏa hải quân và giải phóng các tài sản của Iran đang bị đóng băng.

Nếu được thực thi đầy đủ, thỏa thuận này có thể đánh dấu sự kết thúc của cuộc xung đột nghiêm trọng nhất giữa Washington và Tehran trong nhiều năm qua, đồng thời mở ra cơ hội định hình lại cấu trúc an ninh và năng lượng tại Trung Đông.

Hồng Nhung