Nỗ lực đưa Cần Thơ trở thành trung tâm dịch vụ logistics quốc tế

Quy trình vận tải đảo chiều gây lãng phí lớn

Là đô thị trung tâm, giữ vai trò hạt nhân của vùng ĐBSCL - vựa lúa, vựa thủy sản, vựa trái cây của cả nước, thành phố Cần Thơ hội tụ nhiều điều kiện để trở thành đầu mối logistics của cùng. Nghị quyết số 59-NQ/TW, ngày 5/8/2020, của Bộ Chính trị “về xây dựng và phát triển TP. Cần Thơ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” xác định TP. Cần Thơ là trung tâm động lực của vùng ĐBSCL về thương mại, dịch vụ và logistics. Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050 cũng đặt TP. Cần Thơ vào vị trí trung tâm logistics quốc tế của vùng.

Những năm gần đây, TP. Cần Thơ đã có nhiều chuyển biến trong phát triển hạ tầng và dịch vụ logistics. Hoạt động vận tải, kho bãi, giao nhận, xuất nhập khẩu ngày càng sôi động; số lượng doanh nghiệp tham gia lĩnh vực logistics không ngừng gia tăng. Hiện toàn vùng có hơn 1.400 doanh nghiệp logistics, trong đó Cần Thơ chiếm khoảng 421 doanh nghiệp.

Tuy nhiên, so với tiềm năng và vai trò trung tâm vùng, ngành logistics của Cần Thơ vẫn chưa phát huy hết lợi thế. Theo nhiều chuyên gia và nhà khoa học, hệ thống hạ tầng giao thông và logistics của thành phố dù đã được đầu tư cải thiện nhưng vẫn thiếu tính đồng bộ; khả năng kết nối giữa các phương thức vận tải đường bộ, đường thủy và hàng không với hệ thống cảng biển, cảng sông còn hạn chế, trong khi các dịch vụ logistics giá trị gia tăng chưa phát triển tương xứng với nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường.

Theo Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương Trần Thanh Hải, một trong những lỗ hổng lớn nhất của hạ tầng logistics ĐBSCL hiện nay là sự thiếu hụt trầm trọng của chuỗi cung ứng lạnh đạt tiêu chuẩn quốc tế bố trí sát các vùng thu hoạch. Việc thiếu hệ thống tổng kho lạnh quy mô lớn để cấp đông, bảo quản chuyên sâu khiến tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch của các mặt hàng nông sản tươi sống, thủy sản luôn ở mức rất cao, làm suy giảm trực tiếp giá trị cạnh tranh của nông sản Việt trên thị trường xuất khẩu.

Ngoài ra, do năng lực bốc xếp bến cảng nội vùng yếu và thiếu các trung tâm kiểm định, chiếu xạ quốc tế tại chỗ, một lượng lớn hàng hóa xuất khẩu của toàn vùng ĐBSCL buộc phải vận chuyển ngược bằng đường bộ lên các cảng biển lớn ở miền Đông Nam Bộ như Thành phố Hồ Chí Minh và cảng Cái Mép - Thị Vải để đóng container xuất khẩu. Quy trình vận tải đảo chiều này gây ra sự lãng phí chi phí rất lớn, "ăn mòn" lợi nhuận của nông dân và doanh nghiệp, đồng thời tạo ra áp lực quá tải cục bộ lên hệ thống giao thông đường bộ trục Bắc - Nam.

Gỡ "điểm nghẽn" để hình thành trung tâm logistics quốc tế

"Điểm nghẽn" lớn nhất hiện nay của logistics ĐBSCL không nằm ở nguồn hàng, mà nằm ở khâu tổ chức chuỗi cung ứng. Phần lớn hàng hóa xuất khẩu của vùng vẫn phải vận chuyển lên Thành phố Hồ Chí Minh và khu vực Đông Nam Bộ để lưu kho, kiểm định, làm thủ tục xuất khẩu. Điều này dẫn đến kéo dài thời gian vận chuyển, làm tăng chi phí và giảm hiệu quả cạnh tranh của nhiều loại hàng hóa vốn là thế mạnh của vùng.

Trong lĩnh vực logistics nông sản, nhiều khâu của chuỗi giá trị vẫn còn thiếu tính liên kết. Hệ thống kho lạnh, trung tâm phân phối, dịch vụ bảo quản sau thu hoạch chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Hoạt động thu gom, sơ chế, đóng gói, truy xuất nguồn gốc, vận chuyển chuyên dụng chưa được tổ chức đồng bộ theo tiêu chuẩn quốc tế...

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa TP. Cần Thơ trở thành trung tâm dịch vụ logistics quốc tế hiện đại, một trong những giải pháp hàng đầu mang tính chiến lược được nhiều chuyên gia, nhà khoa học đề xuất là phải tập trung đầu tư hoàn thiện kết cấu hạ tầng logistics của Cần Thơ theo hướng hiện đại và liên thông. Trong đó, trọng tâm là phát triển các trung tâm logistics gắn với cảng Cái Cui, logistics hàng không tại Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ, hệ thống cảng thủy nội địa, cảng cạn, kho lạnh và các trung tâm phân phối hàng hóa quy mô vùng.

Trong lĩnh vực logistics nông nghiệp, cần hình thành chuỗi logistics chuyên biệt cho lúa gạo, thủy sản, trái cây; tăng cường ứng dụng công nghệ bảo quản, chế biến và truy xuất nguồn gốc để nâng cao giá trị gia tăng cho hàng hóa. Cùng với đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển logistics xanh, TP. Cần Thơ cần xây dựng hệ sinh thái logistics thông minh dựa trên dữ liệu số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật và các nền tảng quản trị chuỗi cung ứng hiện đại.

Theo Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Gemadept, Phạm Quốc Long, để đầu tư sinh lợi cao nhất cho logistics ĐBSCL, Nhà nước cần ưu tiên đầu tư nạo vét, duy tu bền vững các tuyến luồng huyết mạch, đặc biệt luồng sông Hậu; có lộ trình nâng tĩnh không các cầu thấp trên tuyến đường thủy kết nối vùng. Khi luồng tuyến được cải thiện, vấn đề tiếp theo là phải tổ chức lại dòng container ngay tại vùng sản xuất.

Song song đó, thành phố cần ưu tiên quy hoạch và kêu gọi đầu tư sớm trung tâm logistics cấp vùng, đặt tại vị trí kết nối trực tiếp cảng biển và cao tốc. Đây là xu hướng tất yếu để nâng cao hiệu quả vận hành, giảm chi phí, đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế. Đồng thời, xây dựng nguồn nhân lực logistics chất lượng cao, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo; thu hút các doanh nghiệp logistics lớn, các tập đoàn đa quốc gia tham gia đầu tư, hình thành các doanh nghiệp đầu tàu có khả năng cạnh tranh quốc tế.

Vũ Châu