Mỹ - Iran đạt thỏa thuận: “Hãy để dầu mỏ lưu thông trở lại”

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đã đưa ra thông báo về việc các bên đã đạt được thỏa thuận vào tối qua, 14/6. Theo ông Sharif, Mỹ và Iran đã nhất trí về việc “chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận”, bao gồm cả tại Lebanon, nơi giao tranh giữa Israel và lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn đã làm gia tăng căng thẳng khu vực.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngay sau đó xác nhận Mỹ và Iran đã thống nhất một lộ trình hòa bình và cho biết thỏa thuận sơ bộ dự kiến được ký kết tại Thụy Sĩ vào cuối tuần này. Ông cũng tuyên bố đã ra lệnh dỡ bỏ ngay lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.

“Các tàu thuyền trên thế giới, hãy khởi động động cơ. Hãy để dầu mỏ lưu thông trở lại”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social, đồng thời khẳng định thỏa thuận sẽ mang lại “hòa bình và an ninh cho toàn khu vực”.

Về phía Iran, Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi xác nhận việc chấm dứt các hoạt động quân sự trong cuộc phỏng vấn với truyền hình nhà nước. Truyền thông Iran mô tả kết quả đàm phán là một thắng lợi ngoại giao của Tehran.

Ông Gharibabadi cho biết, các nhà trung gian Qatar đã tiến hành khoảng 14 - 15 giờ đàm phán liên tục tại Tehran để đạt được thỏa thuận ban đầu. Theo đó, lệnh ngừng bắn được thiết lập từ ngày 8/4 sẽ được gia hạn thêm 60 ngày nhằm tạo điều kiện cho các bên hoàn thiện một thỏa thuận cuối cùng.

Một trong những nội dung được quan tâm nhất là cam kết mở lại eo biển Hormuz của Iran sau khi thỏa thuận được ký chính thức. Đây là tuyến hàng hải kết nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên toàn cầu. Kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2, hoạt động vận tải qua eo biển này bị gián đoạn nghiêm trọng, khiến giá năng lượng thế giới tăng mạnh và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ suy giảm nguồn cung toàn cầu.

Bên cạnh đó, những vấn đề cốt lõi từng khiến các cuộc thương lượng rơi vào bế tắc vẫn tiếp tục là nội dung đàm phán trọng tâm. Phía Mỹ và các nước phương Tây yêu cầu Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân, trong khi Tehran muốn được dỡ bỏ toàn diện các lệnh trừng phạt kinh tế và tiếp cận hàng chục tỷ USD doanh thu dầu mỏ đang bị đóng băng ở nước ngoài.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết, điều khoản bảo đảm Iran không phát triển vũ khí hạt nhân đã được đưa vào khuôn khổ thỏa thuận và Washington sẽ có cơ chế giám sát, xác minh việc thực hiện các cam kết.

Các đồng minh châu Âu của Mỹ cũng nhanh chóng bày tỏ sự ủng hộ. Trong tuyên bố chung, lãnh đạo Anh, Pháp, Đức và Italy nhấn mạnh, Iran “không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân”, đồng thời khẳng định sẵn sàng xem xét dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt liên quan nếu Tehran có những bước đi cụ thể và có thể kiểm chứng đối với chương trình hạt nhân.

Thủ tướng Anh Keir Starmer gọi đây là “một bước tiến vô cùng quan trọng” hướng tới mục tiêu chấm dứt chiến tranh, khôi phục ổn định khu vực và tái mở cửa eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, triển vọng hòa bình vẫn đối mặt không ít thách thức. Tại Israel, Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben Gvir tuyên bố, thỏa thuận giữa Mỹ và Iran “không ràng buộc Israel”, đồng thời khẳng định nước này sẽ tiếp tục chiến dịch chống Hezbollah.

Lập trường này phản ánh những khác biệt còn tồn tại trong khu vực về cách thức xử lý các lực lượng đồng minh của Iran, đặc biệt tại Lebanon. Dù Lebanon và Israel đã đạt được lệnh ngừng bắn từ giữa tháng 4, các cuộc không kích và tấn công trả đũa vẫn tiếp diễn trong thời gian qua.

Nhìn chung, việc Mỹ và Iran đạt được khuôn khổ thỏa thuận hòa bình được xem là bước đột phá quan trọng đầu tiên kể từ khi chiến sự bùng phát. Tuy nhiên, khả năng chuyển hóa khuôn khổ này thành một thỏa thuận cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc giải quyết những vấn đề gai góc liên quan đến chương trình hạt nhân Iran, cơ chế dỡ bỏ trừng phạt và vai trò của các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực. Nếu thành công, đây có thể trở thành bước ngoặt lớn đối với an ninh Trung Đông cũng như thị trường năng lượng toàn cầu.

Hồng Nhung