Vì sao thị trường dầu mỏ chưa thể “ăn mừng” hòa bình?

Tuyên bố mới nhất của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc đạt được thoả thuận hòa bình với Iran và mở lại eo biển Hormuz đã làm dấy lên hy vọng rằng cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu có thể sớm hạ nhiệt. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, ngay cả khi chiến sự thực sự kết thúc, thị trường dầu mỏ vẫn sẽ phải đối mặt với một quá trình phục hồi kéo dài và đầy bất ổn.

Khó khăn hậu chiến

Sau nhiều tháng giao tranh, eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu đã trở thành tâm điểm của cuộc đối đầu giữa Iran với Mỹ và Israel. Dù chịu nhiều tổn thất về quân sự, Tehran vẫn duy trì được sức ép lớn thông qua việc hạn chế hoạt động hàng hải tại khu vực chiến lược này.

Trong thời gian xung đột, Iran sử dụng xuồng cao tốc, thủy lôi và máy bay không người lái để cản trở tàu chở dầu đi qua eo biển, khiến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu rơi vào tình trạng căng thẳng nghiêm trọng. Giá dầu liên tục neo ở mức cao khi giới đầu tư lo ngại nguy cơ gián đoạn kéo dài.

Theo các chuyên gia năng lượng, ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại hoàn toàn, việc khôi phục hoạt động vận tải dầu mỏ cũng không thể diễn ra trong thời gian ngắn.

Trước tiên là bài toán giải tỏa hàng trăm tàu chở dầu đang mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư. Công ty phân tích dữ liệu năng lượng Kpler cho biết hiện có khoảng 166 tàu chở dầu bị ùn ứ trong khu vực, mang theo khoảng 170 triệu thùng dầu thô.

Các tàu này cần được đưa ra ngoài trước khi những tàu rỗng có thể quay trở lại nhận hàng. Do tàu chở dầu di chuyển chậm và phụ thuộc nhiều vào điều kiện an ninh hàng hải, quá trình khôi phục lưu thông bình thường có thể kéo dài nhiều tháng.

Ông Victoria Grabenwöger, chuyên gia phân tích dầu mỏ cấp cao tại Kpler, nhận định, việc khôi phục hoàn toàn năng lực vận chuyển qua eo biển Hormuz có thể mất tới ba tháng.

Thứ hai, ngoài vấn đề vận tải, ngành dầu khí Trung Đông còn phải xử lý lượng dầu tồn kho lớn tích tụ trong thời gian chiến sự. Khi hoạt động xuất khẩu bị đình trệ, nhiều nhà sản xuất buộc phải bơm dầu vào các kho chứa thay vì đưa ra thị trường.

Việc giải phóng lượng tồn kho này sẽ khiến quá trình khôi phục sản xuất mới bị kéo dài hơn dự kiến.

Thứ ba, một thách thức khác nằm ở việc tái khởi động các giếng dầu đã ngừng hoạt động trong chiến tranh.

Theo giới chuyên gia, việc đưa các mỏ dầu trở lại trạng thái khai thác bình thường là quy trình kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi nhiều tuần chuẩn bị. Nếu khởi động quá nhanh, áp suất trong các túi dầu có thể mất ổn định, gây hư hại lâu dài cho mỏ khai thác.

Các hệ thống bơm nước và khí để duy trì áp suất cũng cần được điều chỉnh đồng bộ. Do nhiều mỏ dầu lớn tại Trung Đông nằm gần nhau, quá trình tái khởi động đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các công ty năng lượng và chính phủ trong khu vực.

Cuối cùng là tiến hành sửa chữa. Nhiều cơ sở hạ tầng dầu khí cũng đã bị hư hại trong chiến sự. Một số nhà máy lọc dầu, cơ sở khí đốt và hệ thống sản xuất dầu cần nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để sửa chữa hoàn toàn.

Theo Kpler, cần phải khôi phục một lượng lớn sản lượng dầu: 12 triệu thùng dầu thô mỗi ngày và 3 triệu thùng sản phẩm dầu mỏ tinh chế đã bị ngừng sản xuất trên khắp Trung Đông - chủ yếu ở Ảrập Xêút và Iraq. Đó không phải là một nhiệm vụ dễ dàng.

Giá dầu khó sớm trở lại mức cũ

Dù thị trường kỳ vọng vào triển vọng hòa bình, giới đầu tư vẫn tỏ ra thận trọng sau nhiều lần đàm phán đổ vỡ trước đó.

Hôm 18/4, Iran từng đồng ý mở lại eo biển Hormuz nhưng chỉ vài giờ sau đã nối lại các hoạt động quân sự, với cáo buộc Mỹ và Israel vi phạm thỏa thuận.

Những diễn biến như vậy khiến các nhà giao dịch tiếp tục duy trì tâm lý phòng thủ, góp phần giữ giá dầu ở mức cao. Giá dầu Brent vẫn duy trì trên 100 USD/thùng và chưa từng giảm xuống dưới 94 USD/thùng kể từ giữa tháng 3.

Các chuyên gia của JPMorgan dự báo giá dầu trung bình trong phần còn lại của năm nay có thể ở quanh mức 97 USD/thùng, ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại vào đầu tuần sau.

Ngoài yếu tố nguồn cung, thị trường còn đối mặt với những rủi ro liên quan tới bảo hiểm hàng hải và an ninh vận tải. Chi phí bảo hiểm tàu biển đã tăng mạnh kể từ khi chiến sự bùng phát và nhiều công ty vận tải vẫn chưa sẵn sàng đưa tàu quay lại khu vực.

Iran trước đó từng tuyên bố các tàu thuyền phải đi theo tuyến được chỉ định và phải xin phép trước khi qua eo biển Hormuz. Điều này tiếp tục làm dấy lên lo ngại rằng hoạt động lưu thông sẽ khó trở lại trạng thái “tự do hoàn toàn” như trước chiến tranh.

Nhìn chung trong bối cảnh hiện tại, giới phân tích cho rằng hòa bình, nếu đạt được, mới chỉ là bước khởi đầu. Để thị trường năng lượng toàn cầu thực sự ổn định trở lại, thế giới có thể còn phải chờ đợi trong thời gian dài.

Hồng Nhung