Tránh nguy cơ nhập siêu kéo dài

Ngày 12/6, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức Hội nghị tìm giải pháp quản trị rủi ro, kiểm soát nhập siêu, thúc đẩy xuất khẩu nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số. Hội nghị tập trung đánh giá diễn biến xuất nhập khẩu những tháng đầu năm, đồng thời ghi nhận các đề xuất từ doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng để kiến nghị giải pháp tháo gỡ khó khăn trong thời gian tới.

Nhiều ngành hàng duy trì đà tăng trưởng

Theo Cục Xuất nhập khẩu, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa 5 tháng đầu năm đạt gần 215,7 tỷ USD, tăng 19,5% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng đáng ghi nhận trong bối cảnh thương mại toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro từ xung đột địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại và những thay đổi chính sách tại nhiều thị trường lớn.

Trong bức tranh chung của xuất khẩu, điện tử tiếp tục là ngành đóng góp lớn nhất cho tăng trưởng. Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, cho biết trong 4 tháng đầu năm, điện thoại và linh kiện tiếp tục là nhóm hàng xuất siêu lớn nhất của ngành điện tử.

Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu điện thoại và linh kiện đạt khoảng 21,28 tỷ USD, tăng 19,57% so với cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, nhập khẩu nhóm hàng này chỉ đạt khoảng 3,02 tỷ USD, giảm 11,55%. Theo bà Hương, diễn biến này phản ánh xu hướng tối ưu tồn kho và từng bước nâng tỷ lệ nội địa hóa của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện ghi nhận mức tăng trưởng vượt trội với kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 42,76 tỷ USD, tăng 46,15% so với cùng kỳ năm trước. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu đạt khoảng 66,34 tỷ USD, tăng 34,72%, chủ yếu phục vụ nhu cầu mở rộng sản xuất và sự phát triển mạnh mẽ của thị trường trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu. Theo đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, các lĩnh vực như máy chủ AI, thiết bị trung tâm dữ liệu, linh kiện điện tử hiệu năng cao, thiết bị điện tử thông minh và công nghệ bán dẫn đang trở thành động lực tăng trưởng mới của ngành.

Bên cạnh điện tử, thủy sản tiếp tục duy trì được đà phục hồi. Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam, cho biết xuất khẩu thủy sản 5 tháng đầu năm đạt 4,66 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này cho thấy khả năng thích ứng của doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường thế giới vẫn đối mặt với nhiều thách thức từ chính sách thuế quan, rào cản kỹ thuật, biến động chi phí năng lượng và áp lực cạnh tranh quốc tế.

Trong khi đó, ngành dệt may ghi nhận mức tăng trưởng khiêm tốn hơn. Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam, cho biết kim ngạch xuất khẩu 5 tháng đầu năm đạt hơn 17 tỷ USD, tăng 0,6% so với cùng kỳ năm trước do thị trường toàn cầu tiếp tục biến động.

Những kết quả trên cho thấy nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực vẫn duy trì được động lực tăng trưởng, tạo cơ sở cho mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số trong năm 2026.

Nhập siêu tăng, doanh nghiệp đề xuất nhiều giải pháp

Dù xuất khẩu tăng mạnh, nhập khẩu đang tăng với tốc độ cao hơn đáng kể. Theo số liệu của Cục Xuất nhập khẩu, kim ngạch nhập khẩu 5 tháng đầu năm đạt gần 229,5 tỷ USD, tăng 30,8% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 5, Việt Nam nhập siêu khoảng 5,2 tỷ USD, nâng mức nhập siêu lũy kế 5 tháng lên khoảng 13,8 tỷ USD. Trong khi đó, cùng kỳ năm 2025, cán cân thương mại vẫn xuất siêu khoảng 5,1 tỷ USD.

Cơ quan quản lý cho rằng cần nhìn nhận nhập siêu trong mối tương quan với nhu cầu sản xuất của nền kinh tế. Khoảng 87,8% tổng kim ngạch nhập khẩu hiện nay là máy móc, thiết bị, nguyên liệu và các đầu vào phục vụ sản xuất. Điều này cho thấy phần lớn hàng hóa nhập khẩu được sử dụng để mở rộng năng lực sản xuất và đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu.

Dù vậy, lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu cho rằng, diễn biến trên cũng phản ánh mức độ phụ thuộc của nhiều ngành vào nguồn nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu vẫn còn khá lớn; đồng thời, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có giải pháp quản trị nhập khẩu hiệu quả hơn, tránh nguy cơ nhập siêu kéo dài ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô. Theo các hiệp hội ngành hàng, đây là vấn đề cần được giải quyết trong dài hạn thông qua phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa và chủ động hơn về nguồn nguyên liệu trong nước.

Tại hội nghị, nhiều doanh nghiệp cũng phản ánh những khó khăn đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, xuất khẩu. Trong đó có việc tiếp cận vốn còn hạn chế, chi phí tài chính gia tăng, thiếu hụt lao động có tay nghề và hạn chế về công nghệ chế biến sâu.

Bên cạnh đó, các yêu cầu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc đang tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp. Một số ngành hàng cho rằng chi phí thử nghiệm, kiểm nghiệm còn cao, trong khi hệ thống dữ liệu truy xuất nguồn gốc giữa các địa phương chưa đồng bộ.

Chi phí logistics tiếp tục là gánh nặng đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực nông sản và thủy sản. Một số doanh nghiệp cũng phản ánh vướng mắc trong hoàn thuế, thanh toán quốc tế và các thủ tục liên quan đến dòng tiền.

Trước thực tế đó, các doanh nghiệp kiến nghị tiếp tục cắt giảm thủ tục kiểm tra chuyên ngành, đẩy mạnh số hóa hồ sơ, rút ngắn thời gian cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), đồng thời hạn chế tình trạng thanh tra, kiểm tra chồng chéo...

Trong bối cảnh nhiều quốc gia liên tục điều chỉnh chính sách thương mại, cộng đồng doanh nghiệp cũng mong muốn cơ quan quản lý tăng cường dự báo thị trường, cảnh báo sớm các rào cản kỹ thuật, biện pháp phòng vệ thương mại và hỗ trợ tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Theo các hiệp hội ngành hàng, bên cạnh việc mở rộng thị trường xuất khẩu, nhiệm vụ quan trọng hơn là nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm. Nhiều ngành như điện tử, dệt may, da giày, thủy sản hay điều đều cho rằng cần thúc đẩy mạnh hơn công nghiệp hỗ trợ, phát triển nguồn nguyên liệu trong nước và tăng tỷ lệ chế biến sâu để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu cho biết sẽ tổng hợp các ý kiến, kiến nghị của doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng để báo cáo Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành liên quan, làm cơ sở tham mưu Chính phủ các giải pháp điều hành phù hợp. Mục tiêu được đặt ra là đưa kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2026 tăng 12 - 13%, trong đó xuất khẩu phấn đấu tăng từ 15 - 16%.

Vũ Quang