Vùng phát thải thấp: Lộ trình xanh hóa giao thông vì chất lượng sống người dân Thủ đô

Hướng tới mục tiêu kép về môi trường và chất lượng sống

Tại Hội thảo “Ngày chuyển đổi giao thông xanh” diễn ra trong khuôn khổ Chương trình hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới và Tháng hành động vì môi trường năm 2026, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hà Nội cho biết, vùng phát thải thấp không phải là biện pháp hạn chế phương tiện một cách đột ngột, mà là lộ trình chuyển đổi xanh được xây dựng trên cơ sở đánh giá tác động, có sự chuẩn bị về hạ tầng và các chính sách hỗ trợ cần thiết.

Theo các kết quả nghiên cứu, giao thông là một trong những nguồn phát thải đáng kể tại khu vực nội đô. Trong khi đó, Vành đai 1 - khu vực lõi của Thủ đô là nơi tập trung mật độ dân cư cao, nhiều hoạt động thương mại, dịch vụ và du lịch nhưng khả năng mở rộng hạ tầng giao thông lại rất hạn chế. Thực tế này đặt ra yêu cầu phải tìm kiếm các giải pháp quản lý đô thị theo hướng bền vững hơn. Vùng phát thải thấp được kỳ vọng sẽ góp phần giảm phương tiện phát thải cao, khuyến khích sử dụng phương tiện sạch, giao thông công cộng, đồng thời tạo điều kiện để người dân tiếp cận các phương thức di chuyển thân thiện với môi trường.

Không chỉ hướng tới mục tiêu cải thiện chất lượng không khí, chính sách còn được kỳ vọng góp phần xây dựng môi trường giao thông văn minh, nâng cao chất lượng không gian công cộng và chất lượng sống của người dân khu vực trung tâm.

Một trong những điểm đáng chú ý trong đề án là cách tiếp cận theo hướng "thí điểm - đánh giá - mở rộng". Theo kế hoạch dự kiến, từ ngày 1/7 đến hết năm 2026, Hà Nội sẽ thí điểm vùng phát thải thấp tại khu vực Hoàn Kiếm với diện tích khoảng 1,65km².

Đây là khu vực đã có kinh nghiệm tổ chức phố đi bộ, hệ thống giao thông công cộng tương đối thuận lợi và có ý nghĩa đặc biệt về văn hóa, du lịch. Sau giai đoạn thí điểm, thành phố sẽ đánh giá kết quả triển khai trước khi mở rộng sang khu vực Hoàn Kiếm - Cửa Nam trong năm 2027 và tiến tới áp dụng trên toàn bộ Vành đai 1 từ năm 2030.

Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hà Nội, mục tiêu đến năm 2030 là giảm khoảng 20% lượng phát thải bụi mịn PM2.5 trực tiếp từ giao thông và giảm khoảng 30% lượng phát thải CO, NO₂ so với kịch bản phát triển thông thường.

Tạo sự đồng thuận khi triển khai

Vùng phát thải thấp là chính sách liên quan trực tiếp đến thói quen đi lại, hoạt động sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt hằng ngày của người dân. Vì vậy, bên cạnh việc hoàn thiện khung pháp lý, các cơ quan chức năng cần chú trọng công tác truyền thông, đối thoại và công khai thông tin để tạo sự đồng thuận xã hội. Đặc biệt, quá trình chuyển đổi cần bảo đảm nguyên tắc công bằng, có chính sách hỗ trợ phù hợp đối với người thu nhập thấp, các nhóm yếu thế và những đối tượng chịu tác động trực tiếp từ việc thay đổi phương tiện.

Các chuyên gia cho rằng, thành công của vùng phát thải thấp không chỉ được đo bằng số lượng phương tiện được kiểm soát hay mức giảm phát thải, mà còn ở khả năng tạo dựng sự đồng thuận của người dân đối với một chính sách hướng tới lợi ích lâu dài cho cộng đồng.

Bên cạnh đó, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, vùng phát thải thấp chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng với hệ thống giao thông công cộng phát triển và hạ tầng hỗ trợ đồng bộ. Nhận thức rõ điều này, Hà Nội đang thúc đẩy chuyển đổi phương tiện vận tải công cộng sang sử dụng năng lượng sạch. Đến tháng 4/2026, thành phố đã đưa vào vận hành 490 xe buýt điện và 139 xe buýt sử dụng khí CNG, chiếm gần 33% tổng số phương tiện xe buýt. Bên cạnh đó, thành phố tiếp tục mở rộng hệ thống xe đạp công cộng, nghiên cứu phát triển các tuyến xe buýt điện cỡ nhỏ phù hợp với khu vực phố cổ, đồng thời rà soát quỹ đất để bố trí bãi đỗ xe, điểm trung chuyển, trạm sạc và điểm đổi pin phục vụ phương tiện điện.

Trong bối cảnh Hà Nội đang nỗ lực giải quyết các thách thức về môi trường và giao thông đô thị, việc triển khai vùng phát thải thấp được xem là bước đi cần thiết. Tuy nhiên, để chính sách đi vào cuộc sống, yếu tố quyết định vẫn là một lộ trình phù hợp, sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng và sự đồng hành của người dân, doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh.

“Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hà Nội”

Văn Anh