Khắc phục án kéo dài, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân
Giám sát chuyên đề việc chấp hành pháp luật trong giải quyết thi hành án hành chính tại các cơ quan tư pháp khu vực, Thường trực HĐND tỉnh Bắc Ninh ghi nhận nỗ lực của các đơn vị trước khối lượng công việc tăng cao, song cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế trong công tác phối hợp của cơ quan quản lý nhà nước cùng một số tồn tại trong quy trình tố tụng. Từ đó, yêu cầu các đơn vị khẩn trương khắc phục tình trạng án kéo dài nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân.
Nhận diện rõ những tồn tại, hạn chế
Giai đoạn 2024 - 2026, số lượng các vụ kiện hành chính trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh có xu hướng gia tăng. Tại TAND khu vực 1, cơ quan này đã tiếp nhận 63 đơn khởi kiện, thụ lý 28 vụ nhưng hiện vẫn còn 20 vụ đang trong quá trình giải quyết. Tương tự, TAND khu vực 4 tiếp nhận 50 đơn khởi kiện; trong khi khu vực 5 tiếp nhận 27 đơn cùng khu vực 6 nhận 18 đơn. Các vụ án ngày càng phức tạp, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực quản lý nhà nước về đất đai, như: thu hồi, bồi thường GPMB hay cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất…
Qua báo cáo của các đơn vị, Thường trực HĐND tỉnh cũng ghi nhận những khó khăn liên quan đến nhân sự trong bối cảnh các cơ quan tư pháp phải đảm đương khối lượng công việc lớn. Đơn cử tại TAND khu vực 1, đơn vị được giao 32 biên chế nhưng thực tế vẫn thiếu 2 thẩm phán và 3 thư ký. Ở khu vực 5, đội ngũ thẩm phán cùng kiểm sát viên phải đảm nhiệm nhiều lĩnh vực trên một địa bàn rộng, nhiều vụ việc hành chính phức tạp. Dù vậy, qua nghiên cứu 50 hồ sơ tại khu vực 1, Đoàn giám sát cũng sát đánh giá các đơn vị cơ bản chấp hành đúng trình tự, thủ tục thời gian luật định. Công tác kiểm sát được thực hiện đầy đủ, các quan điểm giải quyết của Viện Kiểm sát đều được hội đồng xét xử chấp nhận.
Kết quả giám sát cũng chỉ ra một số tồn tại trong quy trình giải quyết án tại các Tòa án. Một số hồ sơ còn chậm phân công thẩm phán, chậm thụ lý hoặc trễ hẹn ban hành thông báo sửa đổi đơn khởi kiện. Khâu thực hiện thủ tục tiền tố tụng theo Luật Hòa giải, đối thoại tại tòa án còn nhiều lúng túng; nhiều hồ sơ chưa thể hiện đầy đủ quy trình này. Có trường hợp hồ sơ sử dụng chưa chính xác thuật ngữ pháp lý…
Đoàn giám sát cũng phát hiện có hồ sơ thiếu chặt chẽ, chưa đầy đủ chữ ký, thiếu dấu xác nhận, thiếu bút lục hoặc biên bản giao nhận tài liệu theo đúng quy định. Bên cạnh đó, VKSND ở một số khu vực chưa kịp thời phát hiện vi phạm của Tòa án trong việc lập hồ sơ để ban hành văn bản kiến nghị. Đoàn giám sát lưu ý các đơn vị chấm dứt việc ghi sai loại hình luật áp dụng trong quyết định kiểm sát, đồng thời yêu cầu bổ sung đầy đủ số liệu để bảo đảm sự thống nhất thông tin báo cáo.
Siết chặt kỷ cương, giải quyết dứt điểm án tồn đọng
Một hạn chế đáng chú ý làm ảnh hưởng tiến độ giải quyết án xuất phát từ sự tham gia của các cơ quan hành chính nhà nước. Quá trình giám sát cho thấy tình trạng cơ quan quản lý chậm trễ cung cấp tài liệu, chứng cứ hoặc cử người tham gia tố tụng chưa đúng thành phần vẫn diễn ra, gây khó khăn cho việc xử lý vụ án. Sự phối hợp thiếu kịp thời này làm kéo dài thời gian xác minh, triệu tập, ảnh hưởng tới tiến độ giải quyết đơn thư của công dân.
Hệ quả của những bất cập nêu trên là tình trạng án kéo dài, chậm thi hành. Đối với công tác thi hành án dân sự cấp tỉnh, trong số 54 bản án hành chính thuộc diện theo dõi, cơ quan chức năng đã thi hành xong 53 bản án nhưng vẫn còn một vụ việc chưa giải quyết dứt điểm. Việc thi hành án hành chính gặp nhiều vướng mắc do hồ sơ phức tạp, sự vụ kéo dài qua nhiều năm, trong khi kết quả thực thi chủ yếu dựa vào sự tự nguyện chấp hành của chính các cơ quan bị kiện.
Trước thực trạng này, các thành viên Đoàn giám sát đã đề nghị nhiều giải pháp cụ thể. Trong đó, các cơ quan tư pháp tiếp tục nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, tăng cường kiểm tra nội bộ, chú trọng công tác đối thoại cùng việc thu thập chứng cứ. TAND tăng cường hướng dẫn người dân bổ sung hoàn thiện hồ sơ khởi kiện, hạn chế tối đa việc trả lại đơn. Các cơ quan chuyên môn phải đẩy nhanh tiến độ, xử lý dứt điểm các vụ án đang giải quyết, tránh dồn việc vào cuối giai đoạn. Viện Kiểm sát các khu vực nâng cao chất lượng kiểm sát, kịp thời kiến nghị phòng ngừa vi phạm, khắc phục tâm lý nể nang trong quá trình làm nhiệm vụ.
Về phía UBND tỉnh, cần chỉ đạo cấp phường, xã và các sở, ngành phối hợp chặt chẽ trong việc cung cấp chứng cứ cho Tòa án. Các cấp chính quyền cần biện pháp giám sát, yêu cầu lãnh đạo địa phương thực hiện đúng trách nhiệm tham gia phiên tòa, hạn chế việc ủy quyền hoặc từ chối tham dự không có lý do chính đáng. Cùng với đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào giải quyết vụ án, tăng cường tập huấn kỹ năng đối thoại cho thẩm phán, hòa giải viên; nghiên cứu điều chỉnh quy chế phối hợp liên ngành...