Khảo sát việc thực hiện Luật Bảo vệ môi trường tại Phú Thọ:Nhân rộng hệ thống quan trắc tự động giám sát theo thời gian thực

Siết chặt kỷ cương, phân cấp rõ trách nhiệm

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Phan Trọng Tân cho biết, sau sáp nhập, Phú Thọ có diện tích 9.361km², hội tụ ba không gian địa lý đặc trưng: trung du, đồng bằng và vùng núi cao. Đây là cơ sở cho sự đa dạng về kinh tế, cả công nghiệp, nông-lâm nghiệp và du lịch, dịch vụ. Tỉnh đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quản lý môi trường, bảo vệ rừng, xử lý ô nhiễm và điều tiết phát triển giữa các vùng.

Với tư duy phát triển mới “tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, công nghiệp sạch”, Phú Thọ đã tích cực thể chế hóa đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về BVMT, ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật về BVMT theo thẩm quyền của địa phương. Trong đó, đáng chú ý, tỉnh đã kịp thời ban hành và đưa vào vận hành Quy định quản lý môi trường mới (áp dụng từ ngày 1/1/2026). Đây là bước đi vững chắc nhằm siết chặt kỷ cương, phân cấp rõ trách nhiệm kiểm soát xả thải, hướng tới mục tiêu lọt vào Top 10 Chỉ số Xanh cấp tỉnh (PGI) vào năm 2030.

Nhờ đó, công tác BVMT trên địa bàn đạt một số kết quả tích cực. Đơn cử, về quản lý chất thải, tỷ lệ thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt đô thị đạt 97,8%, nông thôn đạt 81,2% và 100% chất thải nguy hại, y tế phát sinh được xử lý an toàn. Đặc biệt, tỉnh đã xử lý dứt điểm 100% cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Mô hình kinh tế tuần hoàn phát triển tích cực với 70-75% phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi được tái sử dụng làm phân bón hoặc năng lượng...

Song, qua thực tiễn thực hiện chính sách, pháp luật về BVMT trên địa bàn, đại diện Sở Nông nghiệp và môi trường tỉnh Phú Thọ phản ánh thực tế, chính sách, pháp luật về quản lý chất thải rắn còn thiếu ổn định, nhiều nội dung sửa đổi liên tục, chưa đồng bộ và chậm được hướng dẫn cụ thể. Việc quy định phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn chưa phù hợp với hạ tầng kỹ thuật tại địa phương; hướng dẫn về cách định giá dựa trên khối lượng hoặc thể tích rác chậm ban hành, chưa chi tiết và rõ ràng... Điều này dẫn đến khó khăn trong xây dựng các quy định, cơ chế, chính sách liên quan đến công tác vệ sinh môi trường tại địa phương.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ cho biết, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các văn bản quy định chi tiết có nhiều nội dung mới, khó, phức tạp, đòi hỏi phải đầu tư nhiều thời gian để nghiên cứu, tổ chức thực hiện. Một số nội dung thuộc lĩnh vực mới được chuyển giao từ Trung ương về địa phương xây dựng ban hành như: định mức kinh tế - kỹ thuật thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt và vệ sinh công cộng. Trong khi đó, sau sáp nhập địa giới hành chính và thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, lực lượng cán bộ, công chức tại phòng kinh tế của các xã, phường tham mưu về lĩnh vực nông nghiệp và môi trường còn yếu và thiếu, chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Đầu tư mạnh cho chuyển đổi số phục vụ quản lý môi trường

Làm rõ thêm khó khăn trong thực hiện phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ cho biết, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ và thiếu hụt là khó khăn cốt lõi khi hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý hiện tại của tỉnh chưa đáp ứng được yêu cầu phân loại rác thải sinh hoạt thành các nhóm chất thải khác nhau. Nếu hạ tầng không được đầu tư đồng bộ, việc người dân phân loại xong nhưng đơn vị vận chuyển lại gom chung để xử lý chung sẽ làm mất đi ý nghĩa của quy định pháp luật về phân loại rác.

Đối với định mức kinh tế - kỹ thuật thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ kiến nghị sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường theo hướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành quy định định mức kinh tế - kỹ thuật về thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt để thống nhất áp dụng trên toàn quốc. Bởi thực tế cho thấy, nếu giao các tỉnh, thành tự xây dựng và ban hành quy định định mức kinh tế - kỹ thuật về thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt, thì các địa phương phải bỏ kinh phí thuê tư vấn. Điều này vừa gây lãng phí vừa không hiệu quả do khó khăn về chuyên môn, kỹ thuật.

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Lê Trung Thành nhận thấy, qua báo cáo của UBND tỉnh và khảo sát thực tế cho thấy, một số khu công nghiệp (KCN) đã hoàn thành công trình xử lý nước thải tập trung và được cấp giấy phép môi trường, trong đó có nội dung chủ đầu tư hạ tầng KCN vận hành thử nghiệm hệ thống xử lý nước thải 6 tháng kể từ ngày được cấp giấy phép môi trường.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, KCN không đủ nước thải để vận hành thử nghiệm trong thời gian này. Trong khi đó, luật chưa có quy định cụ thể đối với những trường hợp này. Đại biểu Lê Trung Thành đề nghị, Phú Thọ có đề xuất sửa đổi gì trong Luật hiện hành đối với những trường hợp này?

Trả lời câu hỏi trên, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ cho biết, hiệu quả thực tế của quy định này chưa rõ rệt, trong khi đó, việc bãi bỏ quy định này trong luật sẽ làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước. Hơn nữa, chủ trương hiện nay của Đảng và Nhà nước là đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang tăng cường "hậu kiểm". Do đó, Phú Thọ đề xuất bãi bỏ quy định vận hành thử nghiệm hệ thống xử lý nước thải đối với khu công nghiệp trong Luật Bảo vệ môi trường.

Đoàn khảo sát ghi nhận, sau khi thực hiện hợp nhất địa giới hành chính mang tính chiến lược, kế thừa lịch sử, tinh hoa phát triển từ ba địa phương cũ (gồm Hòa Bình, Phú Thọ, Vĩnh Phúc), tỉnh Phú Thọ đang có một không gian mới để phát triển bứt phá. Tuy nhiên, với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng kết hợp với đà tăng trưởng công nghiệp kỷ lục (thuộc những địa phương hàng đầu trên cả nước có chỉ số công nghiệp tăng cao nhất), Phú Thọ cũng đối mặt với áp lực vô cùng lớn trong công tác BVMT.

Đoàn khảo sát nhấn mạnh, việc giải quyết hài hòa giữa phát triển kinh tế bùng nổ và yêu cầu bảo vệ môi trường là bài toán then chốt, quyết định sự phát triển bền vững của tỉnh trong giai đoạn hiện nay.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi đề nghị, Phú Thọ khẩn trương đầu tư hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải tập trung tại các khu, cụm công nghiệp và làng nghề. Tiếp tục quan tâm đầu tư mạnh cho chuyển đổi số phục vụ quản lý môi trường; nhân rộng hệ thống quan trắc tự động giám sát theo thời gian thực; tăng cường giám sát tự động, tiến tới sử dụng dữ liệu số làm chứng cứ pháp lý xử phạt vi phạm.

Nhật An