China Daily: Đoàn kết nội khối là yếu tố quyết định vai trò của ASEAN
Thông điệp nổi bật từ Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba tại Hà Nội được báo China Daily nhìn nhận không chỉ là lời kêu gọi tăng cường hợp tác nội khối, mà còn phản ánh tham vọng ngày càng rõ nét của ASEAN trong việc tham gia định hình các quy tắc và cấu trúc quản trị khu vực giữa bối cảnh thế giới nhiều biến động.
Trong bài viết được đăng tải ngày hôm nay bình luận về Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3 (AFF-3), China Daily cho biết đây là sự kiện đối ngoại đa phương cấp cao đầu tiên do Việt Nam đăng cai sau khi diễn ra Đại hội Đảng lần thứ XIV, bầu cử Quốc hội Khóa XVI và kiện toàn bộ máy lãnh đạo chủ chốt của đất nước. Ý tưởng tổ chức Diễn đàn được Việt Nam đề xuất tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 43 ở Indonesia năm 2023.
Việc Diễn đàn có sự tham gia của các nguyên thủ quốc gia các nước thành viên ASEAN, bao gồm Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmao cho thấy uy tín và năng lực kết nối của Việt Nam trong ASEAN đang được ghi nhận.
Tác giả dẫn phát biểu của Thủ tướng Lê Minh Hưng tại Diễn đàn, nhấn mạnh rằng Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) không nên chỉ là bên tham gia các xu hướng toàn cầu mà cần góp phần tạo ra và dẫn dắt những xu hướng đó. Theo tờ báo, đây là dấu hiệu cho thấy các quốc gia Đông Nam Á đang tìm cách nâng cao vị thế chiến lược của khối trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gay gắt.
Thông điệp này xuất hiện vào thời điểm môi trường quốc tế đang chứng kiến nhiều bất ổn. Xung đột tại Trung Đông, căng thẳng thương mại kéo dài giữa các nền kinh tế lớn, xu hướng bảo hộ gia tăng và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu đang tạo ra những thách thức trực tiếp đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào thương mại như ASEAN.
Theo China Daily, thay vì chỉ tập trung vào việc thích ứng với những thay đổi từ bên ngoài, ASEAN đang phát đi tín hiệu muốn tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng các chuẩn mực, luật lệ và cơ chế hợp tác mới. Điều này phản ánh sự chuyển biến từ tư duy “ứng phó” sang tư duy “kiến tạo”, đặc biệt khi ASEAN đang ngày càng được các cường quốc xem là một trong những khu vực có ý nghĩa chiến lược quan trọng nhất thế giới.
Bài báo cũng đặc biệt nhấn mạnh quan điểm của Thủ tướng Lê Minh Hưng về vai trò của ASEAN trong nền kinh tế toàn cầu. Nếu trước đây Đông Nam Á chủ yếu được biết đến như một trung tâm sản xuất và lắp ráp, thì hiện nay mục tiêu được đặt ra là trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ trong kỷ nguyên số.
Đây được xem là một bước đi phù hợp với xu hướng cạnh tranh mới của thế giới, nơi giá trị gia tăng ngày càng được tạo ra từ công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo thay vì chỉ dựa trên lợi thế lao động giá rẻ. Trong bối cảnh các chuỗi cung ứng công nghệ cao đang được tái cấu trúc, ASEAN kỳ vọng có thể tận dụng vị thế địa chính trị và quy mô thị trường để thu hút dòng vốn đầu tư mới.
Một điểm đáng chú ý khác được China Daily đề cập là bài phát biểu của Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn về những tác động lan tỏa từ các cuộc khủng hoảng toàn cầu. Theo ông, những diễn biến gần đây tại Trung Đông cho thấy không một khu vực nào có thể đứng ngoài các biến động quốc tế.
Tổng Thư ký ASEAN cảnh báo các cú sốc toàn cầu đang tác động trực tiếp tới năm lĩnh vực then chốt gồm nhiên liệu, lương thực, phân bón, tài chính và lao động. Nhận định này phản ánh thực tế rằng an ninh kinh tế, an ninh năng lượng và an ninh lương thực đang trở thành những nội dung quan trọng không kém các vấn đề an ninh truyền thống.
Theo phân tích của China Daily, đây cũng là lý do ASEAN ngày càng nhấn mạnh khái niệm “khả năng chống chịu” (resilience). Thay vì chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế, các nước thành viên đang hướng tới việc xây dựng các hệ thống đủ linh hoạt để ứng phó với những cú sốc từ bên ngoài, từ khủng hoảng địa chính trị đến các biến động công nghệ và khí hậu.
Bài báo cũng lưu ý rằng thách thức lớn nhất của ASEAN hiện nay không phải là thiếu các cơ chế hợp tác. Trong nhiều thập kỷ qua, khối đã xây dựng được một mạng lưới rộng lớn các diễn đàn và khuôn khổ hợp tác khu vực. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để các cơ chế đó hoạt động hiệu quả hơn trước những thách thức ngày càng phức tạp và khó lường.
Dẫn ý kiến của ông Xu Liping, chuyên gia thuộc Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, China Daily cho rằng đoàn kết nội khối sẽ là yếu tố quyết định đối với vai trò của ASEAN trong giai đoạn tới. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn tiếp tục gia tăng, khả năng duy trì sự đồng thuận và tính tự chủ chiến lược sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến vị thế của ASEAN trong cấu trúc khu vực.
Từ góc nhìn của China Daily, những thảo luận tại Diễn đàn Tương lai ASEAN cho thấy khối đang đứng trước một giai đoạn chuyển đổi quan trọng: từ một tổ chức thúc đẩy hợp tác kinh tế và ổn định khu vực sang một chủ thể có tiếng nói lớn hơn trong việc định hình các quy tắc của trật tự khu vực và toàn cầu đang hình thành.