Trước kỳ thi tốt nghiệp THPT: Khi phụ huynh trở thành “thí sinh thứ hai”
Chỉ còn ít ngày trước kỳ thi tốt nghiệp THPT, hàng triệu học sinh Việt Nam bước vào giai đoạn căng thẳng nhất của 12 năm đèn sách. Nhưng bên ngoài phòng thi, một “kỳ thi” khác cũng đang diễn ra - kỳ thi của những người làm cha, làm mẹ.
Những ngày này, nhiều gia đình Việt Nam đang sống trong nhịp đếm ngược của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Người lo lịch đưa đón, người chuẩn bị bữa ăn, người thức khuya cùng con ôn bài. Không ít phụ huynh thừa nhận họ còn căng thẳng hơn cả thí sinh.
Thực tế, đây không phải hiện tượng riêng của Việt Nam. Trên khắp châu Á, nơi giáo dục vẫn được xem là một trong những con đường quan trọng nhất để thay đổi tương lai, các kỳ thi lớn luôn là câu chuyện của cả gia đình.
Từ Việt Nam đến Trung Quốc, Hàn Quốc hay Nhật Bản, hình ảnh phụ huynh thức cùng con, chờ đợi trước cổng trường hay cầu nguyện cho ngày thi đã trở thành một phần không thể thiếu của văn hóa mùa thi.
Những người ngồi ngoài phòng thi
Trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025, báo chí đã ghi nhận hàng nghìn phụ huynh đã nghỉ làm, ngồi hàng giờ trước cổng trường trong cái nắng hè gay gắt hay cơn mưa bất chợt để chờ con hoàn thành bài thi. Nhiều người cho biết việc ở lại không giúp ích trực tiếp cho kết quả thi, nhưng khiến họ cảm thấy yên tâm hơn và cũng là cách động viên con trong thời khắc quan trọng.
Những hình ảnh ấy không xa lạ với Trung Quốc trong mùa Gaokao - kỳ thi tuyển sinh đại học được xem là khắc nghiệt nhất thế giới. Mỗi năm, hàng triệu phụ huynh tập trung trước các điểm thi từ sáng sớm. Nhiều người chuẩn bị hoa, biểu ngữ động viên hoặc mặc những bộ trang phục được cho là mang lại may mắn cho con.
Còn tại Hàn Quốc, trong kỳ thi tuyển sinh đại học CSAT (Suneung) - vốn được xem là một trong những sự kiện quan trọng nhất trong năm, phụ huynh và học sinh khóa dưới thường tập trung cổ vũ, phát đồ ăn nhẹ hoặc cầu nguyện cho các sĩ tử. Nhiều gia đình Hàn Quốc dành nhiều tháng chuẩn bị cho ngày thi, từ chế độ dinh dưỡng đến kế hoạch nghỉ ngơi.
Ở Nhật Bản, mùa thi cũng gắn liền với hình ảnh nhiều phụ huynh cùng con đến đền cầu nguyện trước ngày thi như một nghi thức tinh thần quan trọng.
Dù hình thức khác nhau, điểm chung là kỳ thi đã vượt ra khỏi phạm vi của một cá nhân để trở thành sự kiện của gia đình và thậm chí của cả cộng đồng.
Mặt tích cực của “sự đồng hành”
Các chuyên gia giáo dục cho rằng sự hiện diện của cha mẹ có thể giúp học sinh cảm thấy được hỗ trợ và giảm bớt cảm giác đơn độc trong giai đoạn áp lực.
Nhiều phụ huynh chia sẻ rằng họ không đặt nặng điểm số mà chỉ muốn con bước vào phòng thi với tâm lý thoải mái nhất. Trong một số trường hợp, chính học sinh lại là người động viên cha mẹ bớt lo lắng. Sự đồng hành ấy phản ánh một nét văn hóa gia đình đặc trưng của châu Á, nơi thành công của con cái thường được xem là niềm tự hào chung của cả gia đình.
Ở góc độ tích cực, điều này tạo ra nguồn động viên tinh thần lớn. Không ít học sinh cho biết chỉ cần nhìn thấy cha mẹ đứng đợi ngoài cổng trường là có thêm động lực hoàn thành bài thi.
Khi yêu thương trở thành áp lực
Tuy nhiên, ranh giới giữa đồng hành và áp lực đôi khi rất mong manh.
Trong nhiều xã hội châu Á, thành tích học tập vẫn được xem là thước đo quan trọng của thành công. Điều đó có thể khiến kỳ vọng của gia đình vô tình trở thành gánh nặng đối với học sinh.
Các cuộc thảo luận trên mạng xã hội tại nhiều quốc gia thường xuyên phản ánh tình trạng học sinh chịu áp lực lớn từ gia đình trong các kỳ thi quyết định tương lai.
Nhiều chuyên gia tâm lý cho rằng điều học sinh cần nhất trước kỳ thi không phải là những lời nhắc nhở liên tục về điểm số, mà là cảm giác được tin tưởng và chấp nhận, bất kể kết quả ra sao. Thành công của một kỳ thi không nên được đo bằng việc đạt bao nhiêu điểm, mà bằng việc học sinh có thể bước vào phòng thi với tâm thế tự tin và bước ra mà không mang theo nỗi sợ về sự thất vọng của gia đình nếu làm bài chưa tốt.
Kỳ thi của tình yêu thương
Những ngày tới, khi hàng triệu thí sinh Việt Nam bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT, sẽ lại có những hàng dài phụ huynh đứng dưới nắng hè, ngồi ở quán nước gần cổng trường hay thấp thỏm nhìn đồng hồ chờ tiếng trống kết thúc môn thi.
Hình ảnh ấy có thể bắt gặp ở Hà Nội, Bắc Kinh, Seoul hay Tokyo. Nó cho thấy một thực tế rằng trong nhiều gia đình châu Á, kỳ thi chưa bao giờ chỉ thuộc về học sinh.
Bên trong phòng thi là cuộc kiểm tra kiến thức của các sĩ tử. Còn bên ngoài cánh cổng trường, cha mẹ cũng đang trải qua bài kiểm tra của riêng mình - bài kiểm tra về sự kiên nhẫn, niềm tin và tình yêu thương dành cho con cái.