Sắp xếp thôn, tổ dân phốBài cuối: Sự hài lòng của người dân - thước đo hiệu quả

Gỡ “thế khó” cho bí thư, thôn trưởng, tổ trưởng

Thực tiễn cho thấy, phần việc khó nhất không chỉ chọn ra cho được người hoạt động không chuyên trách mà là hoạt động của thôn, tổ dân phố như thế nào sau khi nghị quyết có hiệu lực; ông Hoàng Văn Hà - lãnh đạo UBND một xã ở Hà Tĩnh cho biết, đi kèm với lộ trình sắp xếp thôn, tổ dân phố là kiểm kê toàn bộ hồ sơ, tài liệu, sổ sách của các đơn vị cũ, rà soát, đối chiếu và bàn giao đầy đủ. Nếu không làm chặt ngay từ đầu rất dễ xảy ra tình trạng thất lạc hồ sơ hoặc chồng chéo trách nhiệm quản lý sau này.

“Vấn đề xử lý tài sản công sau sắp xếp cần phải hết sức lưu tâm. Có những tổ dân phố mới được hình thành từ ba đến bốn đơn vị cũ, đồng nghĩa với việc xuất hiện nhiều nhà văn hóa, sân thể thao và hệ thống cơ sở vật chất cộng đồng không còn sử dụng hết công năng từ trước đó. Cần tính toán kỹ để có hướng xử lý trong đợt sắp xếp thôn, tổ dân phố hiện nay, chính quyền xã phải chủ trì, rà soát báo cáo tỉnh có phương án xử lý kịp thời” - ông Hà phân tích; theo ông Lê Văn Tâm, người dân xã K’Rông Năng, Đắk Lắk, đây là vấn đề cần được tính toán ngay trong quá trình xây dựng đề án.

Sau sắp xếp, việc vận hành bộ máy ở khu dân cư cũng xuất hiện nhiều tình huống mới. Nếu như trước đây mỗi thôn, tổ dân phố thường có Thôn phó, Tổ phó thì nay theo Nghị định số 185/2025/NĐ-CP chỉ còn ba chức danh người hoạt động không chuyên trách gồm Bí thư Chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận và Tổ trưởng tổ dân phố hoặc Trưởng thôn, không còn chức danh Tổ phó hoặc Thôn phó. Trong khi đó, quy mô nhiều tổ dân phố tăng lên đáng kể. Có nơi số hộ dân tăng gấp đôi, thậm chí gấp ba so với trước; ông Lê Hữu Thập, Bí thư Chi bộ thôn Đông Đoài, xã Đức Quang, Hà Tĩnh chia sẻ, với địa bàn rộng và số hộ dân đông hơn, nếu mọi việc đều dồn lên một mình Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng thì rất khó bảo đảm hiệu quả.

Nghị định số 185 đã mở ra cơ chế mới khi giao HĐND cấp tỉnh quyết định các chức danh người tham gia hoạt động ở thôn, tổ dân phố để hỗ trợ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố hoặc thực hiện các hoạt động tự quản của cộng đồng dân cư. Đây chính là lời giải quan trọng cho bài toán quản trị cộng đồng trong bối cảnh mới. Thay vì duy trì mô hình Tổ phó như trước đây, các địa phương có thể bố trí lực lượng hỗ trợ theo đặc điểm từng địa bàn; như phụ trách các cụm dân cư, tổ liên gia, công tác hòa giải, an ninh trật tự, chuyển đổi số hoặc công tác xã hội.

Theo ông Thập, cần hình thành mô hình tổ liên gia và nhóm nòng cốt cộng đồng. Thông tin từ người dân được tiếp nhận qua từng cụm dân cư nhỏ, tổng hợp lên Thôn trưởng, Tổ trưởng tổ dân phố. Cách làm này vừa giảm áp lực cho đội ngũ không chuyên trách, vừa bảo đảm việc nắm bắt tình hình sát dân hơn. Điều này cũng tạo thuận lợi cho Bí thư, Thôn trưởng, Tổ trưởng đỡ “ngợp” khi vận hành. Đi kèm với đó, tôi cũng mong HĐND tỉnh sớm quy định rõ chức danh, mức hỗ trợ đối với những người tham gia hoạt động ở thôn, tổ dân phố, bao hàm cả các cụm dân cư hay tổ liên gia, có như vậy mới thu hút và giữ được người, tạo thuận lợi cho Bí thư, Tổ trưởng, Thôn trưởng yên tâm công tác.

Đồng hành để nghị quyết đi vào cuộc sống

Nếu việc ban hành nghị quyết là bước khởi đầu thì giám sát việc thực hiện nghị quyết mới là yếu tố quyết định thành công. Theo nhiều đại biểu HĐND cấp xã, sau khi hoàn thành sắp xếp thôn, tổ dân phố, HĐND cần đưa nội dung này vào chương trình giám sát thường xuyên, trực tiếp tại khu dân cư để đánh giá hiệu quả hoạt động của bộ máy mới. Những vấn đề cần được theo dõi sát gồm: tiến độ bàn giao hồ sơ, tài liệu; việc quản lý và sử dụng tài sản công; tình trạng các nhà văn hóa, trụ sở sinh hoạt cộng đồng dôi dư; chất lượng hoạt động của đội ngũ người hoạt động không chuyên trách và lực lượng hỗ trợ tại khu dân cư.

Đặc biệt, việc HĐND cấp tỉnh quyết định các chức danh tham gia hoạt động ở thôn, tổ dân phố theo Nghị định số 185 cũng cần được theo dõi, đánh giá thường xuyên. Địa bàn đông dân có thể cần nhiều lực lượng hỗ trợ hơn địa bàn nhỏ. Địa bàn miền núi, vùng sâu vùng xa có thể cần cách tổ chức khác với khu vực đô thị. Qua giám sát và tiếp xúc cử tri, HĐND có thể kịp thời phát hiện những bất cập để kiến nghị điều chỉnh, bảo đảm bộ máy mới vận hành phù hợp với thực tiễn.

Việc trao quyền cho HĐND cấp xã quyết định thành lập, sắp xếp thôn, tổ dân phố là trao trách nhiệm kiến tạo những cộng đồng dân cư tinh gọn, đoàn kết và phát triển trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Từ nghị quyết đến cuộc sống luôn là chặng đường dài với nhiều vấn đề phát sinh cần tiếp tục hoàn thiện. Thước đo cuối cho mọi quyết sách vẫn là sự hài lòng của người dân - những người trực tiếp cảm nhận hiệu quả của công cuộc đổi mới bộ máy ngay từ cộng đồng dân cư.

Giang Mỹ