Sắp xếp thôn, tổ dân phố:Bài 4: Người vác tù và trong thời đại công nghệ số
Sau khi sắp xếp thôn, tổ dân phố, nhiều địa phương sẽ giảm được đầu mối quản lý, tinh gọn bộ máy ở khu dân cư. Cùng với đó lại xuất hiện một bài toán mới: tìm người vác tù và trong giai đoạn mới. Nghị định số 185/2025/NĐ-CP trao thêm quyền hạn, nhiệm vụ và kỳ vọng lớn hơn cho chức danh Thôn trưởng, Tổ trưởng tổ dân phố, nhiều địa phương hiện nay, việc tìm được người đủ uy tín, năng lực, thời gian đảm đương các chức danh người hoạt động không chuyên trách đang trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.
Từ truyền đạt sang quản trị cộng đồng
Ông Trần Trọng Sơn, Tổ trưởng tổ dân phố tại phường Nam Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh), cho biết điều ông cảm nhận rõ nhất trong những năm gần đây là vai trò của Tổ trưởng đã thay đổi rất nhiều: đang bữa cơm tối, người dân gọi điện phản ánh tình trạng nước thải chảy ra đường; khuya muộn lại nhận tin báo mâu thuẫn giữa các hộ dân cần hòa giải; sáng hôm sau tiếp tục tham gia họp với chính quyền phường, cập nhật thông tin trên các nhóm công nghệ số cộng đồng, hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến, rồi xử lý hàng chục phản ánh gửi qua điện thoại trong ngày...
.jpg)
Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay, nhiều tài liệu họp được gửi qua môi trường điện tử, báo cáo cũng thực hiện trên máy tính. Trong khi phần lớn tổ trưởng đều lớn tuổi, khả năng tiếp cận công nghệ còn hạn chế nên không tránh khỏi áp lực - ông Sơn chia sẻ.
Theo Nghị định số 185/2025/NĐ-CP, đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố được tổ chức theo hướng tinh gọn, mỗi đơn vị chỉ còn ba chức danh gồm: Bí thư Chi bộ, Trưởng Ban Công tác Mặt trận và Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố. Điều khiến nhiều địa phương trăn trở sau sắp xếp thôn, tổ dân phố không chỉ là việc giảm đầu mối hay sắp xếp địa bàn dân cư, mà là tìm được những người đủ khả năng đứng ra gánh vác công việc ở khu dân cư. Bởi cùng với việc tinh gọn bộ máy, yêu cầu đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố cũng đang thay đổi căn bản.
Nếu trước đây, người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố chủ yếu làm công tác tuyên truyền, vận động và chuyển tải thông tin từ chính quyền đến người dân thì nay vai trò ấy đã được mở rộng đáng kể. Theo Nghị định số 185/2025/NĐ-CP, Thôn trưởng, Tổ trưởng tổ dân phố không chỉ chủ trì các hoạt động cộng đồng, tổ chức để Nhân dân bàn và quyết định các công việc ở khu dân cư, mà còn phải theo dõi việc thực hiện các quyết định của cộng đồng dân cư, nắm bắt tình hình đời sống dân sinh, tham gia hòa giải ở cơ sở, phối hợp bảo đảm an ninh trật tự, giám sát các công trình cộng đồng và hỗ trợ chính quyền cấp xã trong nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước tại địa bàn. Đặc biệt, lần đầu tiên yêu cầu về chuyển đổi số được đặt ra như một tiêu chuẩn bắt buộc đối với đội ngũ này. Thôn trưởng, Tổ trưởng không chỉ vận động người dân mà còn phải hỗ trợ người dân tiếp cận các nền tảng số, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, cập nhật dữ liệu và phối hợp cung cấp thông tin phục vụ hoạt động quản lý nhà nước.
Không chỉ nhiệm vụ tăng lên, quyền hạn của Thôn trưởng, Tổ trưởng cũng được mở rộng. Họ được tham gia các cuộc họp của chính quyền cấp xã liên quan trực tiếp đến địa bàn, được lựa chọn và phân công người tham gia hoạt động ở tổ dân phố, đồng thời đại diện cho cộng đồng dân cư trong nhiều công việc theo quy định của pháp luật. Nếu trước đây Thôn trưởng, Tổ trưởng chủ yếu là "người truyền đạt" thì nay đang dần trở thành "người quản trị cộng đồng".
Chọn “người vác tù và” trong bối cảnh mới
Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã không thể nắm bắt đầy đủ mọi diễn biến ở từng khu dân cư nếu thiếu đội ngũ cán bộ không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố và lực lượng hỗ trợ các hoạt động ở thôn, tổ dân phố, chi đoàn, chi hội. Họ là người gần dân nhất, hiểu dân nhất và cũng là người đầu tiên tiếp nhận những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Chính sự thay đổi về vai trò ấy đã đặt ra bài toán nhân sự không hề đơn giản.
Lãnh đạo Phòng Văn hóa - Xã hội nhiều xã chia sẻ, hiện nay không khó tìm người có uy tín trong dân, cũng không khó tìm người sử dụng thành thạo công nghệ thông tin, nhưng rất khó tìm được người hội tụ đồng thời cả hai yếu tố. Người lớn tuổi thường có kinh nghiệm, có tiếng nói trong cộng đồng, được bà con tín nhiệm nhưng nhiều người gặp khó khăn khi tiếp cận công nghệ. Ngược lại, lớp trẻ có trình độ, nhanh nhạy với chuyển đổi số nhưng lại chưa có nhiều trải nghiệm trong công tác vận động quần chúng. Tìm được người vừa có uy tín, vừa có kỹ năng quản trị và khả năng ứng dụng công nghệ là điều không dễ, nhất là đối với địa phương miền núi, vùng sâu, vùng xa" - bà Đinh Thị Vân Anh - lãnh đạo Phòng Văn hóa - Xã hội một xã miền Tây Nghệ An phân tích.
Còn ông Nguyễn Chí Linh - Bí thư Chi bộ kiêm thôn trưởng ở xã Ea Drăng, Đắk Lắk cho rằng, Thôn trưởng, Tổ trưởng bây giờ giống như người điều phối của cả khu dân cư, việc gì người dân cũng tìm đến trước tiên. Có những việc thuộc thẩm quyền của phường, xã nhưng Thôn trưởng, Tổ trưởng vẫn là người tiếp nhận, giải thích và kết nối để giải quyết. Theo ông, điều khó nhất là vừa phải bảo đảm các yêu cầu quản lý nhà nước ở cơ sở, vừa phải giữ được sự đồng thuận trong cộng đồng dân cư.
Bộ máy ở khu dân cư ngày càng tinh gọn, đồng nghĩa với yêu cầu đối với những người ở lại sau sắp xếp thôn, tổ dân phố ngày càng cao hơn. Đó cũng là lý do nhiều địa phương cho rằng từ chế độ đãi ngộ đến việc lựa chọn, đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ Tổ trưởng đã trở thành một trong những điều kiện quan trọng bảo đảm cho mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành hiệu quả ngay từ cơ sở. Đây cũng là bài toán khó đặt ra từ sớm, từ xa cần những giải pháp thỏa đáng trong lộ trình sắp xếp thôn, tổ dân phố.