Tuyển sinh đại học 2026: "Dẹp loạn" nguyện vọng, đâu mới là yếu tố quyết định?

Áp dụng cách tiếp cận toàn diện khi đánh giá thí sinh

Lý giải về việc dự thảo quy chế tuyển sinh năm 2026 quy định mỗi thí sinh được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng và mỗi cơ sở đào tạo sử dụng không quá 5 phương thức xét tuyển, PGS.TS Nguyễn Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, các điều chỉnh được xây dựng trên cơ sở phân tích dữ liệu tuyển sinh nhiều năm, khảo sát ý kiến thí sinh, phụ huynh và các trường đại học.

Theo thống kê năm 2025, số nguyện vọng đăng ký bình quân của mỗi thí sinh chỉ khoảng 8,96, trong khi đa số trúng tuyển trong 10 nguyện vọng đầu tiên. Kết quả là nhiều phương thức xét tuyển được triển khai nhưng số lượng thí sinh nhập học không đáng kể.

“Trên cơ sở tổng hợp các ý kiến của tất cả các bên liên quan thì quy chế năm nay có những điều chỉnh kỹ thuật như là giới hạn số lượng nguyện vọng đăng ký xét tuyển của các em thí sinh hay là giới hạn số phương thức xét tuyển của các cơ sở đào tạo. Đích đến cuối cùng là vẫn tạo sự thuận lợi nhất cho thí sinh cũng như để thể hiện được những mong muốn, nguyện vọng của thí sinh một cách rõ ràng nhất”, PGS.TS Nguyễn Anh Dũng nhấn mạnh.

Đồng quan điểm về điều này, TS. Thân Thanh Sơn, Trưởng Ban Đào tạo, Đại học Công nghiệp Hà Nội cho rằng việc giới hạn số phương thức xét tuyển là phù hợp trong bối cảnh hiện nay, góp phần giảm tình trạng “nhiễu thông tin” đối với thí sinh và gia đình.

“Có những thí sinh đăng ký hơn 200 nguyện vọng. Điều này gây lãng phí về tài chính cho cá nhân thí sinh và gia đình, đồng thời cũng gây áp lực lên hệ thống xử lý nguyện vọng”, Trưởng Ban Đào tạo, Đại học Công nghiệp Hà Nội chia sẻ.

Một trong những điểm mới nhận được nhiều sự quan tâm là từ năm 2026, xét tuyển bằng học bạ phải sử dụng kết quả của cả 6 học kỳ THPT, đồng thời gắn với ngưỡng điểm tối thiểu theo quy định của cơ sở đào tạo.

Theo các chuyên gia, sự thay đổi này nhằm phản ánh đầy đủ hơn năng lực học tập của học sinh, đồng thời khuyến khích các em duy trì sự nỗ lực xuyên suốt, đặc biệt ở học kỳ II lớp 12 - giai đoạn có ý nghĩa quan trọng đối với việc học tập ở bậc đại học.

“Việc tập trung học tập ổn định trong toàn bộ quá trình sẽ góp phần củng cố kiến thức nền tảng để các em có thể đáp ứng được yêu cầu theo học các chương trình đào tạo mà mình mong muốn”, PGS.TS Nguyễn Anh Dũng nhận định.

Ở góc độ cơ sở đào tạo, PGS.TS Vũ Thị Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương thông tin, năm 2026 nhà trường bám sát những thay đổi của Bộ Giáo dục và Đào tạo, áp dụng cách tiếp cận toàn diện khi đánh giá thí sinh, kết hợp kết quả học tập THPT, điểm thi tốt nghiệp, chứng chỉ ngoại ngữ và các bài thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy.

“Chứng chỉ IELTS hay các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế là một trong những thang đo rất tin cậy để đo một loại năng lực, xem bạn đó có khả năng theo học những chương trình sử dụng ngôn ngữ đó hay không. Tuy nhiên các bạn cần phải hoàn thiện năng lực của mình một cách toàn diện”, PGS.TS Vũ Thị Hiền nhấn mạnh.

Từ góc độ của Đại học Công nghiệp Hà Nội, TS. Thân Thanh Sơn cũng cho biết năm nay đơn vị duy trì yêu cầu điểm trung bình các môn trong tổ hợp xét tuyển của cả 6 học kỳ đạt từ 7,0 trở lên đối với một số phương thức kết hợp cùng chứng chỉ quốc tế. Điều này phản ánh định hướng đánh giá năng lực học tập thực chất thay vì phụ thuộc vào một kỳ thi hay một loại chứng chỉ riêng lẻ.

Theo các chuyên gia, việc sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ là một lợi thế nhưng không nên trở thành yếu tố mang tính quyết định tuyệt đối trong tuyển sinh. Bởi cơ hội tiếp cận các chứng chỉ quốc tế hiện vẫn có sự khác biệt đáng kể giữa các vùng miền. Vì vậy, nếu quá coi trọng chứng chỉ ngoại ngữ sẽ vô hình chung tạo ra khoảng cách cơ hội giữa học sinh thành thị và học sinh ở khu vực còn khó khăn.

“Chúng ta không tuyệt đối hóa các chứng chỉ ngoại ngữ để đảm bảo công bằng trong tiếp cận giáo dục đại học chất lượng tốt cho tất cả các em thí sinh có năng lực”, PGS.TS Nguyễn Anh Dũng khẳng định.

Theo đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo, phương thức xét tuyển 2026 đặt ra mục tiêu vừa khuyến khích học sinh nâng cao năng lực ngoại ngữ, vừa bảo đảm những thí sinh chưa có điều kiện tiếp cận các kỳ thi quốc tế vẫn có cơ hội cạnh tranh bình đẳng.

Đổi mới chương trình đào tạo gắn với nhu cầu phát triển đất nước

Bên cạnh những thay đổi trong phương thức tuyển sinh, năm 2026 cũng ghi nhận xu hướng mở mới các ngành học liên quan đến trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, vi mạch bán dẫn và chuyển đổi số,… của nhiều trường đại học.

Theo đó, TS. Thân Thanh Sơn cho biết Đại học Công nghiệp Hà Nội luôn ưu tiên mở mới, phát triển các ngành, chương trình đào tạo thuộc lĩnh vực STEM, như vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng tái tạo, sản xuất thông minh, kỹ thuật ô tô, năng lượng mới,…

Sứ mệnh của Đại học Công nghiệp Hà Nội là đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao, sáng tạo, chuyển giao tri thức phục vụ phát triển kinh tế xã hội của Thủ đô và đất nước, chính vì vậy việc cập nhật thêm các chương trình đào tạo mới, bám sát định hướng chiến lược quốc gia phục vụ phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, là sự thích ứng của đơn vị với nhu cầu của thị trường lao động.

“Hiện nay trên 95% sinh viên của nhà trường tốt nghiệp có việc làm sau một năm, với tỷ lệ tự tạo việc làm lên đến khoảng gần 10%. Việc mở các ngành, chương trình đào tạo mới đảm bảo sự phát triển bền vững của các chương trình đào tạo với nhà trường và cũng đảm bảo cam kết với người học”, Trưởng Ban Đào tạo, Đại học Công nghiệp Hà Nội khẳng định.

Thực tế, với sự phát triển của đời sống, ranh giới giữa kinh tế, kinh doanh và công nghệ đang ngày càng mờ đi. Công nghệ không chỉ là công cụ mà còn trở thành đối tượng của hoạt động kinh doanh, thương mại hóa và đổi mới mô hình quản trị. Do đó, năm 2026 rất nhiều đơn vị đã có sự thay đổi trong chương trình, định hướng đào tạo của mình.

Là một trong những trường hàng đầu về kinh tế kinh doanh, nhưng trong đào tạo kinh tế, thời gian gần đây Trường Đại học Ngoại thương đã lồng ghép công nghệ vào để thay đổi mô hình kinh tế kinh doanh với các chuyên ngành như quản trị dữ liệu, lập trình để phục vụ cho tính toán khoa học và phân tích dữ liệu, ..

“Chúng tôi đã đưa ngay các bài toán của kinh tế kinh doanh vào trong các vấn đề công nghệ. Chúng ta phát triển công nghệ nào? Chúng ta dùng công nghệ đó như thế nào và thương mại hóa công nghệ đó ra sao? Tất cả đều đòi hỏi tư duy kinh tế kinh doanh. Do đó trong chương trình đào tạo chúng tôi có rất nhiều các môn liên ngành”, PGS.TS Vũ Thị Hiền, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương thông tin.

Khẳng định đổi mới chương trình đào tạo là một xu thế phản ánh tính năng động của các cơ sở đào tạo, theo PGS.TS Nguyễn Anh Dũng sự tích cực chủ động tham gia vào xu thế phát triển chung của các cơ sở đào tạo không chỉ phù hợp với bối cảnh hiện nay, đồng thời đáp ứng mong muốn của người học.

Trước những băn khoăn về vấn đề kiểm soát chất lượng đào tạo, từ phía cơ quan quản lý, PGS.TS Nguyễn Anh Dũng cho biết Bộ Giáo dục và Đào tạo đang đẩy mạnh cơ chế hậu kiểm, yêu cầu công khai minh bạch thông tin, đồng thời sử dụng các bộ tiêu chuẩn kiểm định và các chỉ số về chất lượng đào tạo, tỷ lệ thôi học, việc làm sau tốt nghiệp để giám sát hiệu quả đào tạo của các cơ sở giáo dục đại học.

“Cùng với các công cụ kiểm soát, chúng tôi tin rằng trong bối cảnh hiện nay bản thân các cơ sở đào tạo cũng tự nhận thức rõ trách nhiệm của mình trong cái việc nâng cao chất lượng đào tạo”, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo tin tưởng.

Chọn ngành: Đam mê, năng lực và nhu cầu thị trường phải song hành

Trước băn khoăn của nhiều học sinh về việc nên chọn ngành theo sở thích hay theo nhu cầu việc làm, PGS.TS Vũ Thị Hiền cho rằng quyết định này cần được cân nhắc trên cơ sở ba nhóm yếu tố: năng lực cá nhân, sở thích và nhu cầu của thị trường lao động. Trong đó, điều quan trọng nhất đối với học sinh phổ thông là được trải nghiệm để hiểu rõ bản thân, từ đó nhận diện đúng năng lực và đam mê thực sự.

“Một lời khuyên riêng về năng lực, tôi nghĩ rằng ngoài các cuộc thi, các thang đo mà chúng ta đã chuẩn hóa nếu các gia đình, các thầy cô có điều kiện để cho các em trải nghiệm thì hãy cho các em trải nghiệm, để các em khám phá ra năng lực đặc thù bên trong chính mình”, PGS.TS Vũ Thị Hiền chia sẻ.

Liên quan đến lo ngại AI sẽ thay thế con người trong thị trường việc làm tương lai, các chuyên gia cho rằng thay vì lo sợ, học sinh cần tập trung xây dựng nền tảng kiến thức vững chắc và năng lực thích ứng.

Đặt trong sự so sánh, trước đây tháp nhân lực là một hình tam giác, tuy nhiên giờ đây chân tam giác đã rỗng và được thay thế bởi AI. Vậy câu hỏi được đặt ra là các em học sinh phải học thế nào để làm chủ được AI.

“Dù công nghệ phát triển thế nào thì cũng phải dựa trên những kiến thức nền tảng. Khi làm chủ được nền tảng và nắm bắt được công nghệ lõi trong tương lai thì chắc chắn không ai có thể thay thế được.” PGS. TS. Nguyễn Anh Dũng nhấn mạnh.

Trong bối cảnh tuyển sinh ngày càng đa dạng và thị trường lao động liên tục thay đổi, lời khuyên được các chuyên gia thống nhất đưa ra là thí sinh không nên chạy theo các “xu hướng nóng” hay tìm kiếm một phương thức xét tuyển dễ dàng nhất. Điều quan trọng hơn là hiểu rõ năng lực bản thân, lựa chọn ngành học phù hợp và chuẩn bị nền tảng kiến thức, kỹ năng đủ vững để thích ứng với những biến động của tương lai.

Trong giai đoạn nước rút chuẩn bị cho kỳ thi sắp tới, các chuyên gia nhấn mạnh những lời khuyên thiết thực gửi tới các sĩ tử của mùa tuyển sinh 2026. Trong đó, cần ưu tiên trên hết cho sức khoẻ của bản thân, khi có sức khoẻ các bạn học sinh sẽ có năng lượng để “chiến đấu” và học tập chăm chỉ.

Cần lựa chọn tiếp cận thông tin chính thống từ website của các trường đại học, từ đó phân tích và hoạch định chính xác chiến lược cho cuộc đời mình. Bên cạnh đó, các bạn học sinh cần lưu ý phương thức sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn là một trong những phương thức có ý nghĩa quyết định và phần lớn các cơ sở giáo dục đều sử dụng phương thức này, do đó cần tập trung hoàn thành tốt kỳ thi tốt nghiệp THPT.

“Chúc các bạn học sinh bình tĩnh ôn thi và đạt kết quả cao nhất trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông. Chúc các bạn có thể đạt được mục tiêu của mình trong kỳ tuyển sinh năm nay, thành công chọn được ngành, trường mình ưa thích.”

Chi Nguyễn - Mạnh Hưng