Theo dấu Ebola 2026: Bản đồ và dữ liệu hé lộ quy mô đợt bùng phát mới
Hơn 1.000 ca nghi nhiễm, một chủng virus chưa có vaccine và những ổ dịch đang mở rộng khiến Ebola một lần nữa trở thành tâm điểm chú ý của giới y tế toàn cầu. Thông qua các bản đồ và đồ họa dữ liệu, bài viết phác họa diễn biến của đợt bùng phát dịch Ebola lần này.
Đợt bùng phát Ebola mới tại Trung Phi tiếp tục gây lo ngại khi số ca nghi nhiễm đã vượt mốc 1.000, trong bối cảnh chủng virus gây bệnh hiện chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị đặc hiệu được phê duyệt. Các tổ chức quốc tế đang khẩn trương phối hợp nhằm ngăn chặn dịch bệnh lan rộng trong khu vực.
Tâm điểm của đợt bùng phát Ebola năm 2026
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết ca nghi nhiễm đầu tiên của chủng Ebola mới trong năm 2026, được gọi là chủng Bundibugyo, được ghi nhận tại Cộng hòa Dân chủ Congo vào cuối tháng 4 và được điều tra chính thức từ đầu tháng 5.
Kết quả xét nghiệm cho thấy hiện chưa có vaccine được phê duyệt hoặc phương pháp điều trị đặc hiệu đối với chủng virus này, không giống một số chủng Ebola từng xuất hiện trước đây.
Tính đến ngày 29/5, CHDC Congo ghi nhận 906 ca nghi nhiễm cùng 223 trường hợp tử vong nghi liên quan đến Ebola, theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC).
Tại Uganda, giới chức y tế xác nhận 7 ca mắc Ebola, trong đó có 3 trường hợp được xác định là nhập cảnh từ CHDC Congo. Một trường hợp đã tử vong.
Để so sánh, hơn 28.600 người đã nhiễm bệnh trong đợt bùng phát Ebola tại Tây Phi giai đoạn 2014-2016 - đợt dịch lớn nhất kể từ khi virus được phát hiện vào năm 1976, theo WHO.
Đợt dịch năm 2026 so với các lần bùng phát trước
Theo WHO, số ca bệnh tại Cộng hòa Dân chủ Congo đã tăng mạnh kể từ khi tổ chức này ban bố tình trạng khẩn cấp vào ngày 17/5.
Hiện hơn 1.000 ca nghi nhiễm đang được điều tra trên toàn khu vực.
Ebola lây lan mạnh đến mức nào?
Các chuyên gia sử dụng chỉ số R₀ (hệ số lây truyền cơ bản) để đánh giá khả năng lây lan của một loại virus. Chỉ số này phản ánh số người trung bình mà một người nhiễm bệnh có thể lây cho trong điều kiện không có các biện pháp kiểm soát như tiêm vaccine hoặc phòng chống dịch.
Theo Đại học Stanford, Ebola có hệ số lây truyền thấp hơn so với Covid-19 hoặc bệnh sởi. Tuy nhiên, tỷ lệ tử vong của Ebola lại cao hơn đáng kể.
Triệu chứng của chủng Ebola Bundibugyo
Các chuyên gia cho biết triệu chứng của chủng Bundibugyo nhìn chung tương tự các chủng Ebola khác. Tuy nhiên, do số lượng ca bệnh của chủng này trước đây khá hạn chế nên giới khoa học chưa thể khẳng định đầy đủ mọi đặc điểm lâm sàng.
Các triệu chứng thường xuất hiện đột ngột, trong khoảng từ 2 đến 21 ngày sau khi nhiễm virus. Các biểu hiện thường gặp gồm sốt cao, đau đầu dữ dội, đau cơ, mệt mỏi, đau họng, tiêu chảy, nôn mửa và đau bụng. Ở những ca bệnh nặng, Ebola có thể gây xuất huyết trong và ngoài cơ thể.
Ebola lây từ động vật sang người như thế nào?
WHO cho biết Ebola xâm nhập vào cộng đồng người thông qua việc tiếp xúc gần với máu, dịch tiết, nội tạng hoặc các chất dịch cơ thể của động vật nhiễm bệnh.
Vì sao các đợt dịch từ động vật sang người ngày càng phổ biến?
Giáo sư Peter Hotez, Hiệu trưởng Trường Y học Nhiệt đới Quốc gia và Giáo sư Nhi khoa, Vi sinh vật học phân tử tại Đại học Y Baylor, cho biết cả các đợt bùng phát hantavirus gần đây và Ebola đều xuất phát từ các mầm bệnh lây truyền từ động vật sang người.
Hantavirus thường lây sang người thông qua phân và nước bọt của các loài gặm nhấm, trong khi Ebola thường liên quan đến các loài động vật như dơi ăn quả hoặc nhím rừng.
“Đây là trạng thái bình thường mới của chúng ta. Mỗi năm, hai năm hoặc ba năm một lần, chúng ta nên chuẩn bị cho khả năng xảy ra một sự kiện lây truyền lớn từ động vật sang người và một dịch bệnh nghiêm trọng”, ông Hotez nhận định.
Một nghiên cứu gần đây do Hiệp hội Thúc đẩy Khoa học Mỹ (AAAS) công bố cho thấy mức độ tiếp xúc giữa con người và động vật càng lớn, đặc biệt thông qua hoạt động buôn bán hoặc tiếp xúc kéo dài, thì nguy cơ các mầm bệnh lây truyền giữa hai bên càng cao.
Trong bối cảnh thế giới vẫn chưa hoàn toàn phục hồi sau những tác động sâu rộng của đại dịch Covid-19, đợt bùng phát Ebola tại Trung Phi một lần nữa nhắc nhở cộng đồng quốc tế về sự cần thiết của các hệ thống giám sát dịch bệnh hiệu quả, hợp tác y tế xuyên biên giới và đầu tư dài hạn cho công tác phòng ngừa các dịch bệnh mới nổi.