Xây dựng “thành luỹ” vững chắc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Hoàn thiện “lá chắn pháp lý” trên không gian số

- Trong bối cảnh các thế lực thù địch, phản động sử dụng không gian mạng để lan truyền, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, theo đại biểu, công tác lập pháp cần được hoàn thiện như thế nào để vừa bảo đảm quyền con người, quyền công dân, vừa tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới?

- Tôi cho rằng, đây là một trong những yêu cầu lớn và cấp thiết của công tác lập pháp hiện nay. Chúng ta đang bước vào một thời đại mà không gian mạng không còn chỉ là môi trường giao tiếp thông thường, mà đã trở thành một “không gian xã hội đặc biệt”, nơi diễn ra đồng thời các hoạt động kinh tế, văn hóa, giáo dục, chính trị, tư tưởng và cả các cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia.

Các thế lực thù địch, phản động hiện nay chuyển mạnh sang lợi dụng internet, mạng xã hội, nền tảng số để lan truyền thông tin sai lệch, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, kích động tâm lý bất mãn, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc. Điều nguy hiểm là nhiều nội dung được ngụy trang dưới hình thức “phản biện”, “góc nhìn cá nhân”, “quyền tự do ngôn luận”, khiến không ít người dân, nhất là giới trẻ, dễ bị tác động nếu thiếu bản lĩnh chính trị và khả năng sàng lọc thông tin.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với công tác lập pháp là phải xây dựng được một hành lang pháp lý vừa đủ mạnh để bảo vệ an ninh quốc gia, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, nhưng đồng thời cũng phải bảo đảm đầy đủ quyền con người, quyền công dân theo tinh thần Hiến pháp năm 2013.

Trong xây dựng pháp luật, chúng ta cần tránh hai khuynh hướng cực đoan. Một là, buông lỏng quản lý, để môi trường mạng trở thành nơi phát tán thông tin độc hại, kích động, chống phá. Hai là, quản lý cứng nhắc, áp đặt, có thể tạo tâm lý e ngại khi người dân thực hiện quyền tự do ngôn luận chính đáng. Pháp luật hiện đại phải hướng đến nguyên tắc: bảo vệ quyền nhưng không để quyền bị lợi dụng để xâm hại lợi ích quốc gia, dân tộc và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.

Thời gian qua, Quốc hội đã thông qua nhiều đạo luật quan trọng như Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Tiếp cận thông tin... Đây là những bước đi rất cần thiết để từng bước hoàn thiện “lá chắn pháp lý” trên không gian số. Nhưng theo tôi, cần tiếp tục rà soát, cập nhật hệ thống pháp luật theo hướng theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng xuyên biên giới.

Một vấn đề rất đáng lưu ý hiện nay là các hành vi thao túng thông tin bằng thuật toán, sử dụng AI tạo nội dung giả mạo, cắt ghép hình ảnh, giọng nói để bôi nhọ tổ chức, cá nhân hoặc kích động dư luận. Đây là thách thức hoàn toàn mới mà pháp luật truyền thống chưa dự liệu đầy đủ. Vì vậy, công tác lập pháp cần có tư duy mở, dự báo sớm, xây dựng cơ chế quản lý linh hoạt nhưng đủ hiệu lực để xử lý các nguy cơ mới phát sinh.

Bên cạnh đó, tôi cho rằng xây dựng pháp luật về không gian mạng không chỉ là câu chuyện của riêng ngành công an hay ngành thông tin truyền thông, mà phải đặt trong tổng thể chiến lược xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, lấy con người làm trung tâm, lấy niềm tin xã hội làm nền tảng.

Một hệ thống pháp luật tốt không chỉ nằm ở các quy định xử phạt nghiêm khắc, mà còn ở khả năng tạo dựng niềm tin rằng nhà nước đang bảo vệ người dân trước các nguy cơ bị xâm hại thông tin, lừa đảo số, thao túng dư luận và xâm phạm dữ liệu cá nhân. Khi người dân tin vào pháp luật, tin vào thể chế, thì chính họ sẽ trở thành lực lượng quan trọng nhất trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Nâng cao chất lượng thể chế hóa theo hướng bám sát thực tiễn

- Như đại biểu đã nói, thời gian vừa qua, nhiều bộ luật liên quan đến sử dụng thông tin, không gian mạng đã được Quốc hội thông qua. Với vai trò là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân và tham gia xây dựng pháp luật, đại biểu đánh giá như thế nào về việc thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng trong các dự án luật hiện nay?

- Thời gian qua, việc thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng trong công tác xây dựng pháp luật đã có nhiều chuyển biến rõ nét, thể hiện ngày càng đầy đủ tinh thần “Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”.

Có thể thấy rất rõ, các dự án luật hiện nay không dừng ở việc xử lý những vấn đề quản lý hành chính đơn thuần, mà đã chuyển mạnh sang tư duy kiến tạo phát triển, bảo vệ quyền con người, bảo vệ lợi ích quốc gia và thích ứng với bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu.

Riêng trong lĩnh vực thông tin và không gian mạng, nhiều chủ trương lớn của Đảng đã được thể chế hóa tương đối kịp thời. Chẳng hạn, Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; Nghị quyết số 52-NQ/TW về chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Hay, gần đây là các định hướng về chuyển đổi số quốc gia, phát triển dữ liệu số, bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu… đều đã từng bước được cụ thể hóa trong các đạo luật.

Điều tôi đánh giá cao là tư duy lập pháp hiện nay đã chú trọng hơn đến việc cân bằng giữa phát triển và quản lý. Trước đây, có giai đoạn chúng ta thiên nhiều về quản lý hành chính, nhưng hiện nay pháp luật đã bắt đầu chuyển sang hướng tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, đồng thời đặt ra “ranh giới đỏ” đối với các hành vi xâm hại an ninh quốc gia, lợi ích cộng đồng và đạo đức xã hội.

Đơn cử, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ nhằm quản lý thông tin mà sâu xa hơn là bảo vệ quyền riêng tư, quyền nhân thân của công dân trong môi trường số. Hay, Luật Tiếp cận thông tin thể hiện rõ tinh thần công khai, minh bạch, nâng cao quyền giám sát của người dân. Điều đó cho thấy, việc thể chế hóa quan điểm của Đảng không phải theo hướng hạn chế quyền, mà là xây dựng cơ chế để quyền được thực hiện đầy đủ, đúng pháp luật và an toàn hơn.

Tuy nhiên, tôi cũng cho rằng vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Do đó, cần tiếp tục nâng cao chất lượng thể chế hóa theo hướng bám sát thực tiễn, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, đồng thời giữ vững nguyên tắc bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc trong mọi điều kiện.

- Theo đại biểu, cần có những giải pháp gì để nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, nhà nước?

- Theo tôi, muốn bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng một cách bền vững thì trước hết phải củng cố niềm tin của nhân dân vào hiệu lực, hiệu quả của nhà nước pháp quyền. Và để làm được điều đó, chất lượng xây dựng pháp luật giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Người dân không đánh giá pháp luật chỉ qua lời tuyên truyền, mà qua việc pháp luật có công bằng không, có khả thi không, có bảo vệ được quyền và lợi ích chính đáng của họ không.

Vì vậy, trước hết, phải tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng thực chất, khoa học và gần dân hơn. Mỗi dự án luật cần được đánh giá kỹ tác động xã hội, tác động kinh tế, tác động tâm lý xã hội chứ không chỉ dừng ở kỹ thuật lập pháp.

Thứ hai, cần nâng cao chất lượng công tác phản biện và tham vấn xã hội trong quá trình xây dựng luật.

Thứ ba, cần xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác pháp luật có tư duy hiện đại, hiểu công nghệ, hiểu thực tiễn xã hội và có bản lĩnh chính trị vững vàng. Trong thời đại số, người làm luật nếu không theo kịp công nghệ thì rất khó xây dựng được các quy định hiệu quả.

Thứ tư, phải đặc biệt coi trọng khâu tổ chức thực hiện pháp luật. Có những đạo luật rất tiến bộ nhưng khi triển khai lại phát sinh thủ tục rườm rà, cách hiểu khác nhau hoặc thiếu cơ chế kiểm tra, giám sát.

Cuối cùng, tôi cho rằng giải pháp căn cơ nhất vẫn là xây dựng một nền quản trị quốc gia minh bạch, liêm chính, gần dân và vì dân. Khi người dân nhìn thấy pháp luật được thực thi nghiêm minh, không có “vùng cấm”, không có ngoại lệ; khi quyền và lợi ích chính đáng của họ được bảo vệ thực chất, thì niềm tin xã hội sẽ được củng cố.

Niềm tin ấy chính là “thành luỹ” vững chắc nhất để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh mới. Bởi suy cho cùng, một chế độ muốn bền vững không chỉ dựa vào sức mạnh quản lý, mà còn phải dựa vào sự đồng thuận xã hội và lòng tin của nhân dân.

- Xin trân trọng cảm ơn đại biểu!

Minh Trang thực hiện