Bộ GD-ĐT: Đề thi tốt nghiệp THPT 2026 sẽ phân hóa để đáp ứng xét tuyển đại học

Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 được đặt trong bối cảnh rất đặc biệt: hơn 1,2 triệu thí sinh đăng ký dự thi - con số cao nhất trong nhiều năm trở lại đây, trong khi thời gian tổ chức lại được đẩy sớm hơn so với các năm trước. Quy mô lớn không chỉ đồng nghĩa với áp lực tổ chức tăng lên, mà còn kéo theo hàng loạt câu hỏi đặt ra: Làm thế nào để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho một kỳ thi quốc gia? Đề thi được xây dựng và bảo mật ra sao trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh?

Xung quanh nội dung này, Báo Đại biểu Nhân dân đã có trao đổi với GS.TS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ GD-ĐT - thành viên Ban Chỉ đạo Quốc gia Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026.

Việc tổ chức sớm hơn không ảnh hưởng đến công tác tổ chức kỳ thi

- Thưa GS.TS Huỳnh Văn Chương, kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 có quy mô hơn 1,2 triệu thí sinh và lại được tổ chức sớm hơn mọi năm. Trong bối cảnh đó, đâu là áp lực lớn nhất đối với công tác điều hành kỳ thi năm nay?

GS.TS Huỳnh Văn Chương: Kỳ thi năm nay được đẩy lên sớm hơn 2 tuần so với năm 2025, mục tiêu nhằm giảm bớt áp lực thi cử cho học sinh. Theo nguyên tắc, sau khi các em hoàn thành chương trình học thì có thể hệ thống kiến thức và thi ngay. Nếu thời gian kéo dài sẽ làm gia tăng tâm lý lo lắng, áp lực học tập, đồng thời phát sinh thêm việc dạy thêm, học thêm. Vì vậy, chúng tôi đã tính toán và thấy rằng thời điểm tổ chức kỳ thi được rút sớm hơn 2 tuần là phù hợp.

Việc tổ chức sớm hơn cũng không ảnh hưởng đến công tác tổ chức kỳ thi, bởi tất cả công việc chuẩn bị, Bộ GD-ĐT đã triển khai từ nhiều năm nay, với tinh thần chuẩn bị từ sớm, từ xa và đã đánh giá được những rủi ro qua nhiều kỳ thi. Có thể nói, thông điệp của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 là cơ bản giữ ổn định như năm 2025, hầu hết không có sự thay đổi.

Đề thi minh họa, định dạng, cấu trúc đề thi đã được ban hành từ tháng 10 năm 2023. Vì vậy, ngay từ lớp 10, học sinh đã có điều kiện nghiên cứu cấu trúc đề thi này. Đây là sự ổn định rất quan trọng, giúp các em không phải thay đổi nhiều trong quá trình ôn tập. Về thể chế cũng đã ban hành rất sớm. Từ đầu năm 2026, Bộ GD-ĐT đã ban hành đầy đủ các thông tư hướng dẫn, thông tư sửa đổi liên quan đến kỳ thi năm nay.

Về công tác hướng dẫn, tập huấn kỳ thi đã hoàn thành trong tháng 3, tháng 4 năm 2026. Đến thời điểm này, cả hai cấp đều đang triển khai công việc theo đúng kế hoạch.

Ở cấp Bộ GD-ĐT, các nội dung về thể chế, công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát kỳ thi đã bắt đầu triển khai; công tác ngân hàng đề thi cũng đang được tập trung để xây dựng đề thi cho năm 2026. Đồng thời, chúng tôi cũng tổ chức các đoàn kiểm tra tại địa phương để rà soát lần cuối trước khi bước vào kỳ thi.

Về phía các địa phương đến nay cũng đã sẵn sàng ban hành chỉ thị, hướng dẫn riêng của địa phương. Công tác chuẩn bị in sao đề thi, bố trí phòng thi và hội đồng coi thi, hầu hết cũng đã sẵn sàng.

Như vậy, việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT sớm hơn 2 tuần không ảnh hưởng đến việc tổ chức hay vận hành kỳ thi; thậm chí theo đánh giá của chúng tôi còn tốt hơn vì mọi công tác chuẩn bị đã được triển khai từ sớm.

Đề thi bảo đảm sự phân hóa hợp lý, đáp ứng 3 mục tiêu của kỳ thi

- Ông có thể cho biết, đề thi tốt nghiệp THPT năm 2026 được xây dựng theo định hướng nào: tiếp tục ổn định hay có điều chỉnh để phù hợp hơn với xu hướng đánh giá năng lực và phân hóa thí sinh?

GS.TS Huỳnh Văn Chương: Như tôi đã nhấn mạnh, Bộ GD-ĐT đã công bố đề thi minh họa từ tháng 10/2023 cho kỳ thi năm 2025 và tiếp tục giữ nguyên cho năm 2026. Lý do bởi đây là kỳ thi đổi mới của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Bộ GD-ĐT đã nghiên cứu rất kỹ cùng các chuyên gia đầu ngành của từng môn học và công bố sớm đề thi minh họa, sau đó công bố về cấu trúc, định dạng đề thi. Việc giữ ổn định như vậy sẽ giúp học sinh ổn định trong quá trình học tập, nhà trường cũng thuận lợi trong ôn tập, hệ thống kiến thức cho các em.

Điểm quan trọng là chúng tôi tập trung chuyển từ đánh giá kiến thức sang đánh giá năng lực và tư duy của học sinh. Tỷ lệ câu hỏi trong đề thi được xác định theo cấu trúc 40 - 30 - 30, trong đó 40% là mức độ nhận biết, 30% là thông hiểu và 30% là vận dụng, vận dụng cao. Với cấu trúc này, đề thi bắt buộc phải có sự phân hóa hợp lý.

Ngay trong Chỉ thị số 20/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, giáo dục nghề nghiệp năm 2026 cũng đã yêu cầu đề thi phải bảo đảm tính phân hóa hợp lý để phục vụ các mục tiêu của kỳ thi.

Hiện nay, kỳ thi tốt nghiệp THPT có 3 mục tiêu lớn. Thứ nhất là xét tốt nghiệp. Với tỷ lệ 40 - 30 - 30 như trên, học sinh ở mức độ trung bình hoàn toàn có thể vượt qua kỳ thi. Đặc biệt, với thêm 30% câu hỏi ở mức độ thông hiểu, gần như các em đều có thể đạt được yêu cầu để xét tốt nghiệp. Vì vậy, tỷ lệ tốt nghiệp hằng năm ở mức cao không phải vì đề thi dễ, mà nguyên tắc là học sinh sau khi hoàn thành 12 năm học thì có thể tốt nghiệp được thông qua kỳ kiểm tra này.

Mục tiêu thứ hai là đánh giá chất lượng dạy và học trên diện rộng, đối sánh kết quả giữa trường với trường, lớp với lớp, địa phương này với địa phương khác và đánh giá trên phạm vi toàn quốc. Do đó, đề thi phải có tính phân hóa.

Mục tiêu thứ ba là phục vụ tuyển sinh đại học, cao đẳng. Với khoảng 30% câu hỏi ở mức độ vận dụng và vận dụng cao, đề thi sẽ tạo được sự phân hóa cần thiết để các cơ sở đào tạo tuyển sinh. Đối với các trường có điểm đầu vào cao, như lĩnh vực như khoa học sức khỏe hay các ngành kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược đang nhận được chính sách học bổng thì phải có sự cạnh tranh. Như vậy, đề thi bắt buộc phải phân hóa, nhưng là phân hóa ở mức độ hợp lý, không gây khó đối với thí sinh chỉ đặt mục tiêu xét tốt nghiệp.

Chúng tôi cho rằng với những học sinh xét tốt nghiệp, mức điểm 4 - 6 là bình thường, không quá khó. Tuy nhiên, để đạt điểm 9 - 10 thì các em phải có năng lực tư duy và trình độ tốt hơn để có thể cạnh tranh vào các trường tốp cao. Và như vậy, đề thi phải bảo đảm sự phân hóa hợp lý để đáp ứng đầy đủ 3 mục tiêu của kỳ thi.

Tuyệt đối 100% phải thực hiện đúng quy chế, đúng quy trình

- Được biết, ngân hàng đề thi đang trong quá trình chuẩn bị cho lộ trình thi trên máy tính từ năm 2027. Điều này đặt ra yêu cầu mới nào trong chuẩn hóa, quản lý và bảo mật hệ thống đề thi, thưa ông?

GS.TS Huỳnh Văn Chương: Khi ban hành phương án thi từ năm 2025 theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, Thủ tướng Chính phủ đã có chỉ đạo rất rõ và toàn ngành cũng xác định quyết tâm trong tinh thần chuyển đổi số theo Đề án 06 và Nghị quyết số 57-NQ/TW, tiến hành lộ trình từng bước chuyển từ thi trên giấy sang thi trên máy tính.

Bộ GD-ĐT đã xây dựng phương án từ năm 2027 bắt đầu tổ chức thí điểm, nếu phù hợp với điều kiện thực tế của 34 tỉnh, thành phố thì có thể triển khai đại trà vào năm 2030. Như vậy, chúng ta có ba năm từ 2027 - 2029 để thí điểm. Và bắt đầu từ năm 2026, chúng tôi triển khai thử nghiệm trên diện rộng trước khi trình đề án để Chính phủ xem xét, quyết định việc thi trên máy tính.

Trong quá trình tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính, có hai nhiệm vụ quan trọng nhất. Thứ nhất là xây dựng ngân hàng đề thi phải đủ độ lớn, bảo đảm công bằng, chính xác và tin cậy, để nhiều ca kíp thi khác nhau, nhiều mã đề khác nhau nhưng chất lượng và độ công bằng phải tương đương nhau. Đây là một trong những nhiệm vụ lớn nhất hiện nay.

Bộ GD-ĐT đã bắt đầu xây dựng ngân hàng đề từ năm 2024 đến nay, đồng thời xây dựng quy trình và phương pháp khảo thí qua nhiều bước. Chúng tôi cũng tiếp cận theo phương pháp của ETS - một tổ chức khảo thí lớn của Hoa Kỳ để phối hợp, tư vấn thêm trong quá trình xây dựng ngân hàng đề thi quy mô lớn. Khi thi trên máy tính, các địa phương sẽ tổ chức nhiều ca kíp thi khác nhau, không giống như hiện nay chỉ cần một buổi, một ngày là kết thúc. Vì vậy, ưu tiên hàng đầu là phải xây dựng được đội ngũ chuyên gia đủ mạnh để tham gia xây dựng ngân hàng đề thi.

Nhiệm vụ quan trọng thứ hai là bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, phần mềm, an ninh, an toàn và bảo mật hệ thống, đặc biệt là hệ thống máy tính tại các địa phương. Hiện nay, Bộ GD-ĐT đang tổ chức thử nghiệm tại khoảng 50% trong số 34 tỉnh, thành phố. Chúng tôi đã triển khai tại khoảng 15 tỉnh thành, bao gồm cả vùng miền núi, đồng bằng, miền xuôi và những địa bàn còn khó khăn.

Tinh thần chung là sẽ tăng cường phân cấp. Bộ GD-ĐT tập trung vào việc xây dựng ngân hàng đề thi, hoàn thiện thể chế và hạ tầng phần mềm; còn địa phương sẽ tập trung chuẩn bị hệ thống máy tính cũng như các quy trình coi thi, chấm thi tại địa phương. Đương nhiên, thi trên máy tính sẽ có nhiều tiện ích hơn nhưng cũng đặt ra những điều kiện lớn hơn về nguồn lực, nhân lực và đội ngũ cán bộ công nghệ thông tin hỗ trợ kỳ thi.

Chúng tôi đang tập trung xây dựng ngân hàng đề thi và xác định đây là ưu tiên số một, thậm chí phải thực hiện thường xuyên, liên tục. Bởi trong quá trình đổi mới chương trình giáo dục, ngân hàng đề thi cũng phải được cập nhật, điều chỉnh để phù hợp với chương trình mới.

- Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 có khoảng 2.500 điểm thi và 50.000 phòng thi trên cả nước. Theo ông, đâu là những khâu dễ phát sinh rủi ro nhất trong chuỗi in sao - vận chuyển - bảo quản đề thi? Bộ GD-ĐT đã siết lại như thế nào để hạn chế tối đa các rủi ro?

GS.TS Huỳnh Văn Chương: Có thể nói, tất cả các khâu của kỳ thi đều quan trọng và mỗi khâu đều đòi hỏi chính xác tuyệt đối. Chỉ cần một sai sót rất nhỏ, dù chỉ 0,01% cũng là điều không thể chấp nhận được. Do vậy, trên tinh thần chỉ đạo, tập huấn cũng như tại thể chế, yêu cầu đặt ra là tuyệt đối 100% phải thực hiện đúng quy chế, đúng quy trình.

Tuy nhiên để đảm bảo an ninh, an toàn kỳ thi, theo tôi có hai khâu quan trọng nhất. Thứ nhất là đề thi phải bảo đảm tính chính xác, đúng chương trình, có độ phân hóa và đánh giá đúng năng lực học sinh. Thứ hai là yêu cầu về bảo mật - yêu cầu phải tuyệt đối.

Trong 3 năm vừa qua, Bộ GD-ĐT đã phối hợp với Ban Cơ yếu Chính phủ để thay đổi phương thức vận chuyển đề thi. Thay vì vận chuyển theo phương thức cơ học như trước đây, đề thi hiện được vận chuyển qua hệ thống đường truyền tối mật của Ban Cơ yếu Chính phủ. Vì vậy ở khâu này phải tuyệt đối bảo mật, tuyệt đối chính xác. Thuận lợi của phương thức này là việc trao đổi, điều chỉnh giữa Hội đồng ra đề thi và Hội đồng in sao đề thi đều đi theo đường mật. Trong trường hợp phát sinh vấn đề liên quan đến đề thi, hai bên có thể trao đổi, xử lý và điều chỉnh rất nhanh.

Trước đây, khi còn sử dụng các phương thức vận chuyển như máy bay, ô tô hay tàu, việc điều chỉnh sẽ khó khăn hơn rất nhiều. Trong 3 năm vừa qua, chúng tôi đánh giá việc triển khai theo phương thức mới đã mang lại hiệu quả rất tốt.

Đây cũng chính là một bước trong lộ trình chuẩn bị cho việc tổ chức thi trên máy tính trong thời gian tới, khi gần như hệ thống đề thi phải được chuyển qua đường truyền cơ yếu, bảo mật.

- Trân trọng cảm ơn ông đã chia sẻ!

Hồng Hạnh - Nguyễn Liên; Ảnh: Mạnh Hưng