Nâng cao năng lực cộng đồng phát huy hiệu quả cải thiện cơ sở hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu
Trong những năm gần đây, khu vực Bắc Trung Bộ liên tục đối mặt với thời tiết cực đoan như mưa lớn, lũ lụt, ngập úng và ô nhiễm môi trường. Bên cạnh việc thiếu hụt hạ tầng vật chất, còn một thách thức khác không kém phần quan trọng: năng lực quản lý đô thị, vận hành công trình và nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường còn hạn chế. Chính vì vậy, bên cạnh việc đầu tư xây dựng hạ tầng, việc nâng cao năng lực cho cán bộ và cộng đồng được xác định là yếu tố then chốt, quyết định hiệu quả lâu dài của các công trình.
Dự án "Cải thiện cơ sở hạ tầng đô thị nhằm giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu cho 4 tỉnh ven biển Bắc Trung Bộ" (viết tắt là CRUIV) được triển khai tại 04 tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh, bao gồm 5 tiểu dự án được thực hiện tại Phát Diệm, Ngọc Lặc, Hoàng Mai, Thạch Hà và Hương Khê. Dự án sử dụng nguồn vốn vay của Cơ quan Phát triển Pháp (AFD), vốn viện trợ không hoàn lại của Liên minh châu Âu (EU) và vốn đối ứng từ ngân sách địa phương.
Một trong những điểm đặc biệt của dự án là dự án được thiết kế với hai hợp phần bổ trợ lẫn nhau. Hợp phần 1: Đầu tư hạ tầng kỹ thuật và Hợp phần 2: Nâng cao năng lực, được tài trợ 5 triệu Euro vốn viện trợ không hoàn lại từ Quỹ Cơ sở hạ tầng EU (AIF).
“Dự án CRUIV với sự hợp tác của AFD, EU và Chính phủ Việt Nam nhằm xây dựng các công trình kiểm soát lũ, nâng cấp hệ thống thoát nước và cải thiện hạ tầng giao thông. Người dân sẽ được hưởng lợi từ hệ thống thu gom xử lý nước thải đến hệ thống giao thông mở rộng, nâng cấp." - Ông Nguyễn Ngọc Thắng, Phó Giám đốc Ban QLDA tỉnh Hà Tĩnh.
Đào tạo cán bộ - Nâng cao năng lực quản lý đô thị từ gốc rễ
Nhiều chương trình đào tạo, tập huấn được tổ chức cho cán bộ quản lý các cấp, tập trung vào: vận hành nhà máy xử lý nước thải , quản lý hệ thống thoát nước; quy hoạch đô thị thích ứng khí hậu, ứng dụng GIS và xây dựng sổ tay quy trình vận hành chuẩn theo tiêu chuẩn quốc tế. Các chương trình kết hợp lý thuyết với tham quan thực tế tại các công trình đang vận hành nhằm rút ngắn khoảng cách giữa kiến thức và thực tiễn.
“Dự án đầu tư khá đồng bộ các hệ thống để chống biến đổi khí hậu. Đây sẽ là hướng đầu tư mang hiệu quả lâu dài, nhằm cải thiện môi trường sinh sống cho người dân ngày càng tốt hơn” - Ông Lê Văn Thuận, Phó Chủ tịch UBND xã Thạch Hà, Hà Tĩnh.
Thay đổi nhận thức cộng đồng - Yếu tố quyết định hiệu quả lâu dài
Thông qua các hoạt động truyền thông, hội thảo và tập huấn tại cộng đồng, người dân được cung cấp kiến thức về: bảo vệ môi trường trong đô thị, cách sử dụng đúng hệ thống thoát nước, quy trình và lợi ích của việc đấu nối hộ gia đình vào mạng lưới thu gom nước thải, các biện pháp ứng phó với thiên tai trong điều kiện có hạ tầng mới.
Trang bị kỹ năng ứng phó thiên tai - Bảo vệ cộng đồng từ bên trong
Người dân được hướng dẫn nhận biết rủi ro sớm, chuẩn bị trước thiên tai, sơ tán an toàn và sử dụng thiết bị cảnh báo được dự án trang bị. Các buổi tập huấn gắn với tình huống thực tế của từng địa phương - nơi lũ lụt, bão và sạt lở không phải nguy cơ xa vời mà là thực tế hàng năm.
Di sản vô hình nhưng bền vững nhất
Kết quả của Hợp phần 2 không đo bằng số mét đường hay m³ nước thải. Một cán bộ được đào tạo bài bản sẽ vận hành hiệu quả nhà máy xử lý nước thải trong 20 năm. Một cộng đồng hiểu lợi ích đấu nối sẽ đảm bảo hệ thống thu gom chạy đúng công suất. Một người dân biết ứng phó thiên tai sẽ tự bảo vệ tính mạng và tài sản của gia đình.
“Khi dự án hoàn thiện, dự án có giá trị rất lớn với xã Hương Khê nói chung và từng hộ gia đình nói riêng. Đặc biệt giúp Hương Khê hoàn thành tiêu chí đô thị văn minh và đạt chuẩn nông thôn mới. Giá trị về xã hội, chính trị, kinh tế, dân sinh của dự án đem lại là vô cùng tốt.”- Ông Trần Quốc Bảo, Chủ tịch UBND xã Hương Khê, Hà Tĩnh
Việc tiếp tục duy trì và mở rộng các hoạt động đào tạo, truyền thông sẽ là yếu tố quan trọng để kết quả của Dự án CRUIV được phát huy lâu dài không chỉ trong vòng đời dự án mà còn trong nhiều năm tiếp theo.