Làm chủ công nghệ số và AI để nâng cao chất lượng hoạt động nghị trường
Trao đổi với Báo Đại biểu Nhân dân, GS.TS Hoàng Văn Cường, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, đại biểu Quốc hội các khóa XIV và XV nhấn mạnh, các nền tảng công nghệ và công cụ số đang trở thành phương tiện hỗ trợ quan trọng đối với hoạt động của đại biểu Quốc hội.
“Hành trang cốt lõi” của đại biểu dân cử
Chia sẻ góc nhìn về những “hành trang cốt lõi” mà một đại biểu dân cử cần có để hoàn thành tốt vai trò của mình, GS.TS Hoàng Văn Cường, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, đại biểu Quốc hội các khóa XIV và XV cho rằng, đại biểu Quốc hội trước hết là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của cử tri và Nhân dân. Vì vậy, hành trang đầu tiên một đại biểu cần có là khả năng lắng nghe, tiếp nhận thông tin từ người dân và cử tri.
Việc tiếp nhận thông tin không chỉ để “biết” hay “ghi nhận”, mà cần chuyển tải những ý chí, nguyện vọng đó vào quá trình xây dựng chính sách và pháp luật. Điều này đòi hỏi đại biểu Quốc hội phải có kỹ năng về xây dựng luật pháp, chính sách; đồng thời có khả năng đóng góp ý kiến đối với những quyết sách quan trọng của đất nước, bảo đảm các chủ trương, chính sách được ban hành thực sự xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và đáp ứng mong muốn chính đáng của người dân.
GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh, bên cạnh chức năng lập pháp, Quốc hội còn có một chức năng rất quan trọng là giám sát. Theo đó, mỗi đại biểu Quốc hội cần có kỹ năng và năng lực để giám sát việc tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách, quyết sách quan trọng mà Quốc hội đã ban hành; theo dõi xem các cơ quan thực thi đã triển khai đến đâu, hiệu quả như thế nào. Đồng thời, giám sát việc giải quyết những vấn đề mà người dân gửi gắm, kiến nghị tới các cơ quan có trách nhiệm.
Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, đại biểu Quốc hội không phải là một “chức vụ” theo nghĩa hành chính, mà trước hết là người đại diện cho cử tri và Nhân dân. Do đó, điều quan trọng nhất là đại biểu Quốc hội phải nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng, ý chí và mong muốn của người dân. Để làm được điều đó, cần có sự sâu sát, gần gũi với cử tri.
Tuy nhiên, ông cũng cho rằng dù có dành nhiều thời gian tiếp xúc, khả năng tiếp cận trực tiếp của mỗi đại biểu với cử tri cũng chỉ có một giới hạn nhất định. Trong bối cảnh hiện nay, khi thông tin ngày càng đa dạng và lan tỏa nhanh chóng, đại biểu Quốc hội cần có đa kênh để tiếp cận thông tin, qua đó lắng nghe được nhiều hơn ý kiến và nguyện vọng của người dân.
Bên cạnh đó, không phải mọi thông tin tiếp nhận được đều có thể đưa trực tiếp ra nghị trường. Người đại biểu cần có khả năng chọn lọc, tổng hợp và phân tích để chuyển hóa những ý kiến riêng lẻ của từng cử tri thành những vấn đề mang tính khái quát, phản ánh được hơi thở và nhu cầu chung của xã hội. Khi đó, các ý kiến được đưa vào tham luận, tranh luận hay đóng góp xây dựng chính sách, pháp luật mới thực sự thể hiện đúng vai trò đại biểu đại diện cho cử tri.
“Như vậy, để có thể lắng nghe, thấu hiểu và phản ánh trung thực tiếng nói của nhân dân, người đại biểu trước hết phải lắng nghe thông tin một cách rộng rãi, đa chiều; am hiểu được vấn đề; có khả năng sàng lọc chính xác, tránh bị phân tán bởi những thông tin thiếu kiểm chứng hoặc gây nhiễu. Đặc biệt, phải nói được rất trúng những vấn đề mà cử tri cần, kiên trì theo đuổi, để những ý kiến cử tri thực sự được chuyển hóa thành các chính sách, pháp luật, quyết định quan trọng của Quốc hội”, GS.TS Hoàng Văn Cường cho hay.
Công cụ số trở thành phương tiện hỗ trợ quan trọng với hoạt động của đại biểu Quốc hội
Trong thời đại chuyển đổi số, hành trang số đã trở nên rất quan trọng. GS.TS Hoàng Văn Cường nhìn nhận, các nền tảng công nghệ và công cụ số đang trở thành phương tiện hỗ trợ rất quan trọng đối với hoạt động của đại biểu Quốc hội, giúp người đại biểu có thể tiếp cận thông tin nhanh hơn, đầy đủ hơn, đồng thời có thêm các dữ liệu, bằng chứng cụ thể phục vụ cho hoạt động lập pháp, giám sát và phản biện chính sách. Đặc biệt, đối với các ý kiến phát biểu, tham luận hay phản biện tại nghị trường, nếu có số liệu, dẫn chứng cụ thể, tính thuyết phục sẽ cao hơn rất nhiều.
GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay, đại biểu Quốc hội cần biết sử dụng, tận dụng tối đa những hỗ trợ của các công cụ công nghệ, điển hình như tận dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc đánh giá, phân tích về luật pháp, thu thập thông tin. Đồng thời, nắm bắt được các kênh để khai thác nguồn dữ liệu số, từ đó có các dẫn chứng cụ thể phục vụ cho quá trình tham gia xây dựng chính sách, pháp luật.
Song song, cần có khả năng sàng lọc, kiểm chứng thông tin, nhất là trong môi trường số hiện nay, nơi có thể xuất hiện nhiều thông tin giả, thông tin sai lệch hoặc thiếu xác thực. Nếu không cẩn trọng, người sử dụng rất dễ bị dẫn dắt bởi những dữ liệu không chính xác. Theo ông, điều đó đòi hỏi đại biểu Quốc hội không chỉ có kiến thức chuyên môn, mà còn phải có kỹ năng và năng lực làm chủ môi trường số, làm chủ các công cụ công nghệ phục vụ cho hoạt động của mình.
Bên cạnh việc khai thác công nghệ để tiếp cận và xử lý thông tin, GS.TS Hoàng Văn Cường cũng cho rằng đại biểu Quốc hội cần sử dụng các nền tảng số như một kênh để tuyên truyền, công khai, minh bạch hoạt động của mình trước cử tri và Nhân dân. Đây cũng là kênh quan trọng để đại biểu tiếp nhận thêm ý kiến, phản hồi từ cử tri, qua đó có thêm cơ sở và căn cứ thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động nghị trường và tham gia xây dựng chính sách.