Giáo sư Vũ Minh Giang: Quốc hội khóa XVI có sứ mệnh hết sức lớn lao

Những tín hiệu tích cực của Quốc hội nhiệm kỳ mới

- Thưa Giáo sư Vũ Minh Giang, từ góc nhìn lịch sử nghị trường, ông đánh giá như thế nào về chất lượng tổng thể của danh sách đại biểu trúng cử kỳ này và mức độ đáp ứng yêu cầu của Quốc hội Việt Nam hiện nay?

Giáo sư Vũ Minh Giang: Tôi đã tham dự rất nhiều cuộc bầu cử Quốc hội, nhưng có lẽ chưa bao giờ thấy cử tri háo hức chờ đợi kết quả như lần này. Điều đó cho thấy người dân đặc biệt quan tâm tới bộ máy lãnh đạo của đất nước trong giai đoạn hiện nay. Sau khi Văn phòng Quốc hội công bố kết quả, đã có rất nhiều ý kiến trao đổi, bàn luận sôi nổi trong xã hội.

Riêng tôi, qua tìm hiểu và theo dõi, có thể thấy cơ cấu và chất lượng các đại biểu Quốc hội được bầu lần này có nhiều điểm rất đáng ghi nhận. Trước hết là về trình độ. Tỷ lệ đại biểu có trình độ đại học và sau đại học rất cao, hứa hẹn sẽ bổ sung cho Quốc hội nguồn nhân lực có kiến thức khoa học, công nghệ và khả năng tiếp cận những vấn đề mới của thực tiễn phát triển. Trong bối cảnh đất nước đang đặt ra yêu cầu phát triển nhanh, mạnh, hướng tới những mục tiêu lớn thì sự phát triển ấy phải dựa trên nền tảng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo. Quốc hội rất cần những đại biểu có trình độ chuyên môn cao để tham gia vào hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

Điều thứ hai tôi rất mừng là tỷ lệ đại biểu Quốc hội chuyên trách lên tới khoảng 40%. Như vậy, tính chuyên nghiệp của hoạt động lập pháp, giám sát của Quốc hội chắc chắn sẽ tăng lên.

Thứ ba là tính đại diện. Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, vì vậy yếu tố đại diện luôn rất quan trọng. Chúng ta từ lâu đã chú trọng bảo đảm sự tham gia của các tầng lớp nhân dân, các dân tộc, các thành phần xã hội. Lần này, tôi thấy tính đại diện tiếp tục được thể hiện rõ nét. Báo chí đã nhắc tới trường hợp lần đầu tiên đại biểu Quốc hội có đại diện của người dân tộc Ơ Đu, một trong những dân tộc ít người nhất tại Việt Nam. Điều đó cho thấy tinh thần đại diện và bao quát của Quốc hội ngày càng được mở rộng.

Nhìn tổng thể, có thể nói chất lượng đại biểu Quốc hội được bầu lần này đã nâng lên. Đó cũng là điều góp phần củng cố niềm tin, sự kỳ vọng của cử tri cả nước đối với Quốc hội trong nhiệm kỳ mới.

Đại biểu Quốc hội phải có khát vọng cháy bỏng xây dựng đất nước hùng cường, phồn vinh

- Theo ông, trong nhiệm kỳ này, yêu cầu lớn nhất đặt ra đối với đại biểu trong hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng là gì? Nhiều ý kiến cho rằng chất lượng đại biểu không chỉ nằm ở hồ sơ mà ở năng lực hành động thực tế. Ông nhìn nhận tiêu chí này như thế nào trong thực tiễn hiện nay?

Giáo sư Vũ Minh Giang: Theo tôi, trước hết, việc lựa chọn đại biểu phải dựa trên những tiêu chuẩn, điều kiện cần thiết và điều đó đương nhiên được thể hiện qua hồ sơ, quá trình công tác, trình độ, năng lực chuyên môn. Nhưng hiệu quả hoạt động của một đại biểu Quốc hội đến đâu thì lại phụ thuộc rất lớn vào khả năng giải quyết những vấn đề của thực tế.

Đại biểu Quốc hội có nhiều chức năng, trước hết là tham gia vào quá trình lập pháp, tham gia xây dựng và thông qua các đạo luật quan trọng của đất nước. Vì vậy, bên cạnh trình độ chuyên môn, đại biểu cần có sự am hiểu đối với lĩnh vực mình tham gia để góp phần xây dựng một hệ thống pháp luật đồng bộ, khả thi và đáp ứng yêu cầu phát triển.

Đối với chức năng giám sát cũng vậy. Nếu thiếu năng lực thực tiễn, hoạt động giám sát rất dễ thiên về hình thức. Có thể chúng ta đi giám sát, nghe báo cáo, làm việc tại cơ sở, nhưng nếu không nắm chắc thực tiễn thì hiệu quả giám sát sẽ bị hạn chế. Do đó, tôi cho rằng việc cần xem xét kỹ hồ sơ là vô cùng quan trọng, nhưng đó mới chỉ là điều kiện cần; còn điều kiện đủ phải là năng lực thực tiễn của mỗi đại biểu Quốc hội.

Quốc hội khóa XVI đang có một sứ mệnh hết sức lớn lao. Chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên của đất nước - kỷ nguyên hiện thực hóa khát vọng xây dựng một quốc gia hùng cường, một dân tộc phồn vinh. Đến thời điểm này, chúng ta đã có đủ điều kiện để hướng tới những mục tiêu phát triển lớn hơn.

Từ góc nhìn của một người nghiên cứu lịch sử, tôi cho rằng đầu tiên, mỗi đại biểu Quốc hội phải có một khát vọng cháy bỏng. Đại biểu Quốc hội phải là những người có khát vọng cháy bỏng hơn bất cứ ai về việc xây dựng đất nước hùng cường, đưa dân tộc đi tới phồn vinh. Tôi mong các đại biểu hãy thắp lên và cháy thật rực rỡ khát vọng ấy.

Chúng ta đã bước sang một kỷ nguyên mà khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành nền tảng của phát triển. Vì vậy, yêu cầu tự nâng cao trình độ, cập nhật tri thức mới là yêu cầu thường xuyên đối với mỗi đại biểu Quốc hội. Dù là giáo sư, tiến sĩ hay chuyên gia trong lĩnh vực nào thì cũng không thể dừng lại, bởi các tri thức được nâng lên hàng ngày và tình hình thế giới đang thay đổi rất nhanh. Đại biểu Quốc hội cần liên tục cập nhật công nghệ mới, tư duy mới, phương pháp phân tích mới để đáp ứng yêu cầu của thời kỳ phát triển mới. Đó là yêu cầu mà tôi nghĩ rằng không chỉ riêng giới khoa học, giới sử học chúng tôi, mà toàn dân đều mong muốn ở các đại biểu Quốc hội.

Một điều cũng quan trọng, một tài sản vô giá, đó là lòng tin của Nhân dân vào hệ thống chính trị. Lòng tin của người dân chính là sức mạnh của Đảng, Nhà nước và cả hệ thống chính trị. Để củng cố và bồi đắp niềm tin ấy, chúng ta cần nỗ lực trên tất cả phương diện, trong đó Quốc hội có vai trò đặc biệt quan trọng với tư cách là cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân. Mỗi đại biểu Quốc hội cần ý thức sâu sắc trách nhiệm của mình trong việc củng cố niềm tin của cử tri, của Nhân dân đối với hệ thống chính trị.

Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu về tính minh bạch, năng lực giám sát và phản biện cũng ngày càng cao hơn. Muốn làm tốt điều đó, đại biểu Quốc hội phải có hiểu biết sâu về lĩnh vực mình giám sát, có bản lĩnh để dám nói những vấn đề bản thân cho rằng cần phải nói. Đồng thời, phải gắn bó chặt chẽ với Nhân dân để lắng nghe và kịp thời phản ánh tâm tư, nguyện vọng của cử tri.

Theo tôi, nâng cao năng lực giám sát, phản biện của Quốc hội nói chung và của từng đại biểu nói riêng là yêu cầu rất quan trọng trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đang phát triển với quy mô lớn, tốc độ nhanh và yêu cầu đổi mới ngày càng cao.

Cần khơi dậy, phát huy mạnh mẽ nguồn lực con người Việt Nam

- Vừa ở vai trò cử tri, vừa là nhà khoa học, ông muốn gửi gắm điều gì tới các đại biểu vừa trúng cử?

Giáo sư Vũ Minh Giang: Tôi có một suy nghĩ luôn thường trực, có thể nói là rất đau đáu, đó là: Chúng ta có gì trong tay để có thể đưa đất nước chuyển mình một cách mạnh mẽ trong giai đoạn tới? Chúng ta thường nói rằng hiện nay đất nước đã có nhiều điều kiện thuận lợi, có nền tảng và cơ hội phát triển. Nhưng theo tôi, có lẽ cái sâu thẳm và mạnh mẽ nhất vẫn chính là con người Việt Nam.

Dân tộc ta có một truyền thống oai hùng, có một nền văn hóa giàu bản sắc, và đó chính là nguồn sức mạnh vô cùng to lớn của đất nước. Tôi mong các đại biểu Quốc hội, cùng với toàn bộ hệ thống chính trị, sẽ góp phần khơi dậy và phát huy mạnh mẽ nguồn lực ấy; biến những giá trị, phẩm chất, trí tuệ và bản lĩnh của con người Việt Nam thành lợi thế cạnh tranh của quốc gia trong bối cảnh mới hiện nay. Tôi cho rằng đó cũng là điều Nhân dân đang kỳ vọng ở hệ thống chính trị nói chung và Quốc hội nói riêng.

Chúng ta có thể học hỏi kinh nghiệm quốc tế, lắng nghe những tư vấn từ bên ngoài, tiếp thu tinh hoa của thế giới, nhưng nếu không đi trên đôi chân của mình, suy nghĩ bằng trí tuệ của mình và hành động bằng đôi tay của mình thì rất khó để bứt phá vươn lên, từng bước sánh vai với các quốc gia phát triển.

Theo tôi, yêu cầu lớn đặt ra hiện nay là làm sao biến toàn bộ tiềm năng, sức mạnh nội sinh của dân tộc Việt Nam thành động lực phát triển và lợi thế cạnh tranh quốc gia. Và trong sứ mệnh đó, Quốc hội khóa XVI có vai trò đặc biệt quan trọng.

- Trân trọng cảm ơn ông đã chia sẻ!

Nguyễn Liên