Học sinh Vinschool Times City “đánh thức” môn Lịch sử bằng công nghệ

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, nhiều môn học đã áp dụng những tính năng công nghệ nhằm đem lại hiệu quả cao cho người dạy và người học.

Môn Lịch sử - một môn học vốn bị coi là cũ kỹ, khó có thể cập nhật công nghệ liệu có thể được “cải thiện” trong kỷ nguyên số hay không? Kết hợp những phương thức đa dạng và sáng tạo, nhóm học sinh của Trường Trung học Vinschool Times City đã chứng minh lịch sử và công nghệ không mẫu thuẫn mà hoàn toàn có thể ứng dụng công nghệ, kết hợp với trải nghiệm thực tế và phương pháp chuyên gia, biến môn học vốn bị coi là nhàm chán trở nên sinh động, hiện đại và đầy hấp dẫn.

Ý tưởng đến từ một cuộc thi

VINFORMATION là cuộc thi sáng tạo sách dành cho học sinh Trung học Cơ sở và Trung học Phổ thông trên toàn quốc, do hệ thống giáo dục Vinschool sáng lập và đã tổ chức được 3 mùa thi vào các năm 2023, 2024, 2025. VINFORMATION đã mở ra không gian học thuật cho các em học sinh có cơ hội kể những câu chuyện về xã hội, văn hóa, con người Việt Nam qua lăng kính thế hệ những nhà sáng tạo trẻ.

VINFORMATION 2026 là mùa thứ tư đang được tổ chức. Cuộc thi năm nay có chủ đề “Những ‘mảnh ghép" Việt Nam trong thời đại số”. Thông qua cuộc thi, nhà trường “khuyến khích học sinh tiếp cận Việt Nam như một đối tượng nghiên cứu sống động trong bối cảnh chuyển đổi số - nơi các giá trị lịch sử, văn hóa được gìn giữ, tái diễn giải và tiếp nối bằng hình thức biểu đạt mới. Học sinh được sáng tạo và tự do lựa chọn hình thức thể hiện như sách in truyền thống, ebook, sách số tương tác, bản đồ số, triển lãm, bảo tàng ảo, các sản phẩm đa phương tiện”.

Theo tinh thần của cuộc thi, nhóm học sinh của Trường Trung học Vinschool Times City gồm 4 bạn: Nguyễn Thanh Thủy (học sinh lớp 11A10), Nguyễn Đỗ Đức Lương (học sinh lớp 10A2), Hoàng Phạm Bảo Trân (học sinh lớp 9B1) và Hoàng Minh Tuệ (học sinh lớp 8B3) được sự hướng dẫn của các Giáo viên, ThS. Cao Thị Việt Anh - Tổ trưởng Chuyên môn Lịch sử và ThS. Nguyễn Phương Nam đã lựa chọn chủ đề “Di sản không ngủ: Từ cố đô đến không gian số” làm nội dung cho cuốn sách dự thi.

Với trăn trở, liệu có thể kể lại lịch sử theo một cách khác, trực quan hơn, sinh động hơn, gần gũi hơn với người trẻ hay không? Từ đây, cùng với hành trình chuẩn bị tư liệu cho một cuốn sách, hành trình học môn lịch sử, tiếp cận lịch sử mới mẻ so với cách học vốn có trong trường học đồng thời được mở ra.

Thành quả là nhóm học sinh trường Trung học Vinschool Times City không chỉ hiểu kiến thức, say mê hơn môn Lịch sử mà bản thảo sách của nhóm đã được lựa chọn là 1 trong 8 bản thảo xuất sắc lọt vào Chung kết của cuộc thi, trong tổng số 102 dự án của học sinh Trung học trên toàn quốc đã gửi tham gia dự thi.

Áp dụng công nghệ vào học lịch sử

Trong bối cảnh ngày nay, công nghệ số phát triển mạnh mẽ, đặc biệt với sự khám phá, ham học hỏi một cách sáng tạo của thế hệ Gen Z, môn Lịch sử không còn là môn học “cũ kỹ”. Nội dung kiến thức lịch sử không thay đổi nhiều nhưng cách tiếp cận của người học thế hệ trẻ đã thực sự thay đổi cùng với sự tiến bộ của công nghệ.

Bản thảo cuốn sách “Di sản không ngủ: Từ cố đô đến không gian số” là một minh chứng cho thấy người đọc sẽ không chỉ được tiếp cận thông tin dưới dạng văn bản về lịch sử về các cố đô và hành cung trong lịch sử, mà còn có thể trải nghiệm thông qua các mô hình 3D, hình ảnh trực quan, video thực tế, audio book hướng tới phục vụ người khiếm thị và các hoạt động tương tác khác qua những mini game. Ý tưởng “bảo tàng ảo” và “trải nghiệm số” của cuốn sách dẫn dắt người đọc “bước vào” không gian lịch sử thay vì chỉ quan sát từ bên ngoài.

Thực tế là trong kỷ nguyên số, việc dạy và học môn Lịch sử cần thiết phải có sự đổi mới phù hợp với yêu cầu của thời đại, do đó, việc trải qua một cuộc “cách mạng” về phương thức tiếp cận là điều cần thiết. Chỉ khi phương thức được thay đổi, những trang sử vốn bị coi là “khô khan” mới có thể trở nên sống động và hấp dẫn đối với thế hệ trẻ nói chung, với thế hệ Gen Z - những “công dân số” nhạy bén nói riêng.

Dạy và học môn Lịch sử không chỉ còn là việc truyền thụ và ghi nhớ những mốc thời gian, sự kiện một cách máy móc mà là quá trình rèn luyện tư duy và kỹ năng để hiểu thấu được bản chất của các sự kiện, đặt trong sự vận động không ngừng của lịch sử, từ đó hiểu được những hàm ý đối với hiện tại và tương lai.

Trong quá trình đó, công nghệ đã trở thành công cụ đắc lực, là cầu nối giữa quá khứ với hiện tại, giúp việc ghi nhớ lịch sử hiệu quả hơn, bài học lịch sử được hiểu một cách sâu sắc hơn, từ đó khơi gợi lòng tự hào dân tộc và tinh thần chủ động khám phá của người học. Các em không chỉ học môn Lịch sử tại trường lớp, mà còn có thể tìm hiểu lịch sử ở bất kỳ bối cảnh thời gian và không gian nào, phù hợp với xu hướng học tập hiện đại của thế hệ Gen Z - những người quen với môi trường số và trải nghiệm đa phương tiện.

Đức Lương - thành viên trong nhóm học sinh là tác giả biên soạn cuốn sách cho rằng: “Trong thời đại trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, việc học không còn chỉ là tiếp nhận thông tin, mà là khả năng kết nối, trải nghiệm và sáng tạo. Lịch sử nếu được kể đúng cách, hoàn toàn có thể trở thành một lĩnh vực hấp dẫn”.

Đi trải nghiệm thực tế để "cảm" lịch sử

Với hành trang là những kiến thức được Thầy Cô giáo trang bị từ những giờ học Lịch sử trên lớp, để hoàn thành nội dung của bản thảo sách, nhóm học sinh trường Trung học Vinschool Times City trực tiếp tham gia vào các hoạt động trải nghiệm thực tế để thu thập tư liệu.

Những chuyến đi thực địa đã được tổ chức như: về vùng đất Tổ Phong Châu dâng hương các vị Vua Hùng, tham quan và dâng hương tại các di tích Cổ Loa (Đông Anh, Hà Nội), cố đô Hoa Lư (Ninh Bình), tham quan Hoàng thành Thăng Long, Nhà Quốc hội, Bảo tàng dưới lòng đất trong khuôn viên Nhà Quốc hội, thành Nhà Hồ, di tích lịch sử Lam Kinh, Vạn Lại - Yên Trường, v.v… đã giúp học sinh “mắt thấy tai nghe”, tiếp thu kiến thức bằng trực quan sinh động.

Những bài học lịch sử, kiến thức lịch sử không còn im lìm trên những trang sách mà chính những di tích, hiện vật đã tự thân nói lên tiếng nói từ quá khứ. Bên cạnh đó, những thước phim tư liệu tại các bảo tàng, nhà trưng bày, qua lời giới thiệu của các thuyết minh viên khiến việc học lịch sử càng trở nên đầy màu sắc, hình ảnh và âm thanh sống động.

Tại Cổ Loa, các em được trực tiếp quan sát những vòng thành đất cổ kính và hình dung về một kinh đô hơn hai nghìn năm tuổi. Ở Hoa Lư, địa thế “núi trong sông, sông trong núi” giúp các em hiểu rõ hơn vì sao đây từng là một căn cứ phòng thủ vững chắc. Tại Hoàng thành Thăng Long, đặc biệt là khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu và không gian trưng bày dưới lòng đất trong khuôn viên Nhà Quốc hội, lịch sử hiện lên không chỉ qua lời thuyết minh, mà qua chính những lớp di tích chồng xếp theo thời gian.

Những trải nghiệm đó giúp học sinh không chỉ “biết” mà còn “cảm” được lịch sử. Phạm Hoàng Bảo Trân - thành viên trong nhóm chia sẻ: “Đứng trước những bức tường thành cổ, chúng em không chỉ thấy một công trình, mà thấy công sức của hàng vạn con người và cả một thời kỳ lịch sử phía sau đó”.

Học lịch sử qua ý kiến của chuyên gia

Theo cách học truyền thống, kiến thức của môn lịch sử chủ yếu xoay quanh sách giáo khoa và các sự kiện mang tính thống kê. Bên cạnh đó, với quan niệm Lịch sử là môn phụ nên không được học sinh chú trọng và thường tiếp nhận kiến thức một cách thụ động, coi Lịch sử là “môn học thuộc” thay vì một khoa học về tư duy. Do đó, việc học Lịch sử qua tư vấn chuyên môn của các chuyên gia nghiên cứu cũng dễ bị coi là không cần thiết nên chưa được coi trọng một cách đúng mức ở bậc Trung học cơ sở và Trung học phổ thông.

Nhằm phát huy giá trị của phương thức tiếp cận lịch sử đầy tiềm năng này, nhóm học sinh tham gia biên soạn sách đã tham vấn ý kiến của các chuyên gia nghiên cứu Lịch sử PGS. TS. Nguyễn Đức Nhuệ, TS. Lê Thùy Linh đến từ Viện Sử học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam).

PGS.TS Nguyễn Đức Nhuệ (Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Viện Sử học, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) trong chuyến thực tế cùng đoàn tại Vạn Lại - Yên Trường

Việc kết nối với các chuyên gia nghiên cứu trong quá trình triển khai các nội dung của cuốn sách giúp cho nhóm học sinh tiếp cận được với những nguồn tài liệu đa dạng, chính thống, những kiến thức lịch sử vừa mang tính chuyên sâu, vừa có tính hệ thống; đồng thời cải thiện được tư duy nghiên cứu, khả năng nghiên cứu độc lập và cả phương pháp làm việc nhóm khi triển khai một đề tài, dự án.

Hoàng Minh Tuệ, Trường THCS Vinschool Times City