Đại biểu Quốc hội phải xem năng lực số là kỹ năng cốt lõi
Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc cách thức vận hành của Quốc hội, từ quy trình xử lý công việc đến tương tác với cử tri. Trong bối cảnh xây dựng Quốc hội số, đại biểu dân cử không chỉ cần bản lĩnh chính trị hay chuyên môn lập pháp, mà còn phải xem năng lực số là kỹ năng cốt lõi.
Đó là nhấn mạnh của Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải tại tọa đàm “Hành trang và kỹ năng của đại biểu dân cử trong kỷ nguyên mới” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức ngày 27/3.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang mở ra nhiều công cụ mới cho hoạt động của đất nước (nói chung), của Quốc hội (nói riêng), các ĐBQH khoá XVI cần trang bị những kỹ năng số để thích ứng kịp thời.
Theo ĐBQH Trần Văn Khải, kỹ năng đầu tiên đại biểu cần trang bị là năng lực dữ liệu và tư duy dựa trên bằng chứng. Cụ thể, đại biểu phải biết tìm kiếm nguồn dữ liệu chuẩn, đọc hiểu các chỉ số, đặt câu hỏi về phương pháp thống kê và đối chiếu đa nguồn để tránh “ảo giác thông tin”. Quan trọng hơn, dữ liệu cần được chuyển hóa thành lập luận rõ ràng, có căn cứ, gắn với vấn đề, tác động và lựa chọn chính sách cụ thể.
“Đây là yêu cầu phù hợp với định hướng đột phá về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời gắn với mục tiêu phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số”, ông Khải nhấn mạnh.
Một kỹ năng khác được đại biểu Trần Văn Khải đề cao là khả năng tác nghiệp trên nền tảng số của Quốc hội. Với các đại biểu khóa XVI, việc thành thạo hệ thống quản lý văn bản, hồ sơ điện tử, chữ ký số, tra cứu dự án luật hay theo dõi kiến nghị cử tri là yêu cầu bắt buộc.
Dẫn lại tinh thần của Nghị quyết 1343/NQ-UBTVQH15 về chuyển đổi số của Quốc hội, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho rằng, kỹ năng tác nghiệp số hiện không còn dừng ở mức “khuyến khích”, mà đã trở thành điều kiện để vận hành hiệu quả.
Bên cạnh đó, vấn đề an toàn thông tin cũng được xem là "kỹ năng sống còn" với đại biểu trong môi trường số. Đại biểu cần thực hành quản lý mật khẩu, xác thực đa lớp, quản trị thiết bị và phân loại tài liệu; đồng thời nắm vững các quy định liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật nhà nước và an ninh mạng khi xử lý hồ sơ hay sử dụng các công cụ số, AI.
Không chỉ làm việc trên nền tảng số, đại biểu còn phải thích nghi với cách tương tác mới với cử tri. Ông Khải cho biết, môi trường số đòi hỏi kỹ năng lắng nghe có phương pháp, phản hồi có kỷ luật và công khai quy trình tiếp nhận, xử lý kiến nghị của người dân. Vì vậy, cách phát ngôn và tương tác của đại biểu càng phải chuẩn mực, dễ hiểu và tôn trọng người dân.
Đại biểu Trần Văn Khải cũng đánh giá AI đang trở thành công cụ hỗ trợ ngày càng quan trọng trong hoạt động của đại biểu, từ tổng hợp tài liệu đến hỗ trợ soạn thảo. Tuy vậy, AI không thể thay thế vai trò và trách nhiệm của đại biểu dân cử.
“AI có thể hỗ trợ tổng hợp, phân tích, nhưng đại biểu phải là người kiểm chứng, trích dẫn và chịu trách nhiệm cuối cùng. Đại biểu không được ‘ủy quyền tư duy’ cho AI”, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhấn mạnh.