Iran áp đặt quy định mới tại Hormuz
Theo một tài liệu mà một số hãng thông tấn quốc tế tiếp cận được, Iran đã đưa ra loạt quy tắc mới dành cho các tàu muốn quá cảnh qua eo biển này. Động thái được xem là bước đi mới nhất nhằm hợp thức hóa quyền kiểm soát của Iran đối với tuyến hàng hải chiến lược.
Tài liệu mang tên “Khai báo thông tin tàu thuyền” là mẫu đơn đăng ký do Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) mới thành lập của Iran ban hành. Tất cả các tàu muốn đi qua eo biển đều phải hoàn thành biểu mẫu này để được bảo đảm “đi lại an toàn”. Tài liệu được chia sẻ cho CNN bởi Lloyd’s List và một nguồn tin khác trong ngành vận tải biển giấu tên.
Hormuz thành “chiến lợi phẩm chiến tranh”?
Trước khi chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu vào cuối tháng 2, eo biển Hormuz là tuyến hàng hải quốc tế mở cho mọi tàu thuyền thuộc mọi quốc gia. Tuy nhiên, kể từ khi xung đột nổ ra, Iran cảnh báo có thể tấn công bất kỳ tàu nào đi qua Hormuz mà không có sự cho phép của hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.
Trước đó, theo thông tin từ Press TV, Iran đã chính thức đưa ra một cơ chế mới để quản lý giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz chiến lược có tên là Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA). Theo hệ thống mới được triển khai, tất cả các tàu có ý định đi qua eo biển sẽ nhận được email từ địa chỉ chính thức [email protected] nêu rõ các quy tắc và quy định khi đi qua eo biển. Các tàu phải điều chỉnh hoạt động của mình theo khuôn khổ này và xin giấy phép quá cảnh trước khi đi qua eo biển Hormuz, một trong những điểm nghẽn vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới.
Việc thành lập cơ quan quản lý mới đối với eo biển cho thấy quyết tâm của Iran trong việc củng cố quyền kiểm soát tuyến hàng hải mà nước này coi là “chiến lợi phẩm chiến tranh”. Hormuz là tuyến vận tải chiến lược, nơi khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới đi qua. Nếu kiểm soát được tuyến đường này, Iran sẽ có đòn bẩy rất lớn đối với các nước láng giềng cũng như nền kinh tế toàn cầu.
Việc đóng cửa eo biển Hormuz đã gây ra cú sốc nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử, đẩy giá năng lượng tăng vọt. Tại Mỹ, giá xăng hôm 7/5 đã vượt mốc 4,5 USD/gallon lần đầu tiên trong bốn năm.
Lãnh tụ tối cao Iran nói về “trật tự khu vực mới”
Ngày 7/5, tài khoản Telegram của Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei đăng tải thông điệp nêu tầm nhìn của Tehran đối với Vịnh Ba Tư. Ông kêu gọi xây dựng “một trật tự khu vực và toàn cầu mới dưới chiến lược một Iran hùng mạnh”, trong đó không còn chỗ cho “người nước ngoài và những hành động phá hoại của họ”. Lãnh tụ Iran cũng nhấn mạnh việc “sử dụng đòn bẩy đóng cửa eo biển” là một trong những cách để hiện thực hóa tầm nhìn này.
Cuối tháng 4, một tuyên bố được cho là của ông Khamenei cho biết Iran sẽ thiết lập cơ chế giám sát hoạt động giao thông hàng hải tại Hormuz và hợp pháp hóa cơ chế này bằng luật. “Iran sẽ triển khai các khuôn khổ pháp lý và cơ chế quản lý mới đối với eo biển Hormuz”, tuyên bố nêu rõ, đồng thời cho rằng điều này sẽ mang lại lợi ích kinh tế cho các nước láng giềng.
Tuyên bố cũng nhấn mạnh: “Những thế lực nước ngoài đến từ cách xa hàng nghìn km, hành động với lòng tham và ý đồ xấu, không có chỗ ở đây ngoài đáy biển”.
Tàu phải khai báo chi tiết trước khi được đi qua
Biểu mẫu của PGSA gồm hơn 40 câu hỏi, yêu cầu các tàu khai báo tên tàu, số nhận dạng, tên cũ nếu có, quốc gia xuất phát và điểm đến. Ngoài ra, các tàu còn phải cung cấp quốc tịch của chủ sở hữu, đơn vị vận hành, thủy thủ đoàn và chi tiết hàng hóa chuyên chở. Theo quy định của PGSA, toàn bộ thông tin phải được gửi qua email trước khi tàu được phép đi qua eo biển.
PGSA cảnh báo rằng “việc cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác là điều cần thiết” để xử lý yêu cầu quá cảnh, đồng thời cho biết “các hướng dẫn tiếp theo sẽ được gửi qua email”. “Bất kỳ thông tin sai lệch hoặc không đầy đủ nào sẽ hoàn toàn thuộc trách nhiệm của bên đăng ký, và mọi hậu quả phát sinh sẽ do bên đó tự chịu”, email mà các hãng thông tấn tiếp cận được, nêu rõ.
Hiện chưa rõ có công ty vận tải nào đã nộp đơn xin phép PGSA hay chưa. Các nhà phân tích cho rằng việc làm như vậy có thể khiến họ đối mặt nguy cơ bị Mỹ trừng phạt.
CNN cho biết đã gửi câu hỏi tới địa chỉ email của PGSA nhưng chưa nhận được phản hồi. Nhà Trắng và Bộ Tài chính Mỹ cũng chưa bình luận về vấn đề này.
Theo Lloyd List, chỉ có 40 tàu đi qua Hormuz trong cả tuần kết thúc ngày 3/5, trong khi trước chiến tranh, trung bình có khoảng 120 lượt tàu qua lại mỗi ngày. Dữ liệu theo dõi hàng hải ngày 8/5 cho thấy gần như không còn tàu chở dầu hay tàu hàng nào đi qua eo biển, trong bối cảnh Iran và Mỹ tiếp tục cạnh tranh kiểm soát điểm nghẽn chiến lược này. Các chuyên gia cho rằng nếu Iran duy trì được quyền kiểm soát Hormuz trong thời gian dài, hoạt động vận chuyển dầu khí toàn cầu sẽ chịu tác động nghiêm trọng.
Matt Wright thuộc công ty phân tích hàng hải Kpler nhận định: “Ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy Iran muốn duy trì quyền kiểm soát chiến lược đối với eo biển càng lâu càng tốt. Đồng thời, Mỹ có thể phải chấp nhận thực tế này”. Ông Wright ước tính nếu Tehran tiếp tục kiểm soát Hormuz, lưu lượng tàu qua eo biển cũng chỉ có thể phục hồi lên khoảng 40-50% công suất xuất khẩu trước chiến tranh và “không thể trở lại trạng thái bình thường”.