Bangladesh trước ngưỡng chuyển đổi: Cân bằng giữa ổn định vĩ mô và cải cách cấu trúc

Những tín hiệu suy yếu và thách thức vĩ mô gia tăng

Trong hơn 50 năm qua, Bangladesh được cộng đồng quốc tế nhìn nhận như một hình mẫu thành công về phát triển kinh tế - xã hội. Từ một quốc gia nghèo với nền tảng kinh tế hạn chế, Bangladesh đã từng bước vươn lên nhờ chiến lược phát triển dựa trên nông nghiệp, công nghiệp hóa hướng xuất khẩu, dòng kiều hối ổn định và thị trường nội địa năng động. Thành tựu nổi bật nhất là việc đưa hàng chục triệu người thoát khỏi nghèo đói, cải thiện đáng kể các chỉ số phát triển con người.

Tuy nhiên, những năm gần đây, nền kinh tế bắt đầu bộc lộ các dấu hiệu suy yếu rõ rệt. Tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong năm tài chính 2024 - 2025 chỉ đạt 3,49%, giảm đáng kể so với mức cao trước đó và tiếp tục xu hướng đi xuống từ năm 2022. Đà suy giảm này diễn ra trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm lại, thương mại quốc tế suy yếu và các điều kiện tài chính toàn cầu thắt chặt hơn.

Các tổ chức quốc tế dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu chỉ duy trì quanh mức 3,1% vào năm 2026 và 3,2% vào năm 2027, cho thấy môi trường bên ngoài sẽ không thuận lợi cho các nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu như Bangladesh. Điều này khiến dư địa chính sách trong nước trở nên hạn chế, buộc các nhà điều hành phải đối mặt với bài toán khó: vừa kích thích tăng trưởng, vừa kiểm soát lạm phát và bảo đảm ổn định vĩ mô.

Lạm phát tiếp tục là một trong những mối lo ngại lớn nhất. Dù có dấu hiệu hạ nhiệt trong một số thời điểm của năm 2025, lạm phát vẫn duy trì ở mức cao và đạt khoảng 8,71% vào tháng 3/2026. Nguyên nhân chủ yếu đến từ giá thực phẩm tăng mạnh - yếu tố có tác động trực tiếp đến đời sống của đại bộ phận dân cư. Trong khi đó, tiền lương không tăng tương ứng, khiến thu nhập thực tế suy giảm, làm xói mòn sức mua và kéo theo sự suy yếu của tiêu dùng nội địa.

Môi trường đầu tư cũng đang đối mặt với nhiều rủi ro. Tăng trưởng tín dụng khu vực tư nhân giảm hơn 6% so với cùng kỳ vào đầu năm 2026, phản ánh niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư suy giảm. Những bất ổn về chính trị, sự thiếu nhất quán trong điều hành chính sách và các rào cản thể chế tiếp tục làm gia tăng mức độ rủi ro. Bên cạnh đó, các yếu tố mang tính cấu trúc như thiếu hụt năng lượng, hạn chế về kỹ năng lao động và kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ vẫn là những điểm nghẽn kéo dài.

Hệ thống tài chính - ngân hàng là một trong những mắt xích yếu nhất; nhiều năm quản trị chưa hiệu quả, giám sát lỏng lẻo và việc liên tục cơ cấu lại các khoản vay đã dẫn tới tình trạng nợ xấu gia tăng. Điều này không chỉ làm suy giảm hiệu quả của chính sách tiền tệ mà còn hạn chế khả năng cung ứng tín dụng cho nền kinh tế. Mặc dù chính phủ lâm thời và ngân hàng trung ương đã triển khai một số biện pháp cải cách, song hiệu quả còn phụ thuộc lớn vào quyết tâm chính trị và năng lực thực thi trong thời gian tới.

Áp lực từ tài khóa, xuất khẩu và thị trường lao động

Một trong những hạn chế mang tính nền tảng của Bangladesh là khả năng huy động nguồn lực trong nước còn yếu. Tỷ lệ thu ngân sách trên GDP chỉ đạt 7,85% trong năm tài chính 2024 - 2025, thuộc nhóm thấp nhất thế giới. Điều này phản ánh những bất cập kéo dài trong hệ thống thuế, từ cấu trúc thu chưa hợp lý đến mức độ tuân thủ còn hạn chế.

Tốc độ tăng thu ngân sách trong giai đoạn từ tháng 7/2025 đến tháng 1/2026 chỉ đạt 12,9%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu đề ra. Trong khi đó, chi tiêu công, đặc biệt là chi cho phát triển lại có xu hướng giảm mạnh. Việc cắt giảm đầu tư vào các lĩnh vực then chốt như hạ tầng, y tế và giáo dục có thể làm suy yếu tiềm năng tăng trưởng dài hạn, đồng thời ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và tiến bộ xã hội.

Trong lĩnh vực ngoại thương, xuất khẩu đang đối mặt với nhiều thách thức. Sau khi tăng trưởng 8,58% trong năm tài chính 2024 - 2025, kim ngạch xuất khẩu đã giảm 2,6% trong những tháng đầu năm 2026. Nguyên nhân chủ yếu là do sự suy giảm của ngành dệt may - lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu.

Sự phụ thuộc quá mức vào một ngành hàng khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các biến động bên ngoài, từ thay đổi nhu cầu tiêu dùng toàn cầu đến các rào cản thương mại mới. Trong bối cảnh các thị trường lớn ngày càng áp dụng tiêu chuẩn cao hơn về môi trường, lao động và truy xuất nguồn gốc, áp lực cạnh tranh đối với hàng hóa Bangladesh càng gia tăng.

Trong khi đó, nhập khẩu có dấu hiệu phục hồi, phản ánh sự cải thiện nhất định của hoạt động sản xuất. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra áp lực đối với cán cân thanh toán và dự trữ ngoại hối, đặc biệt khi nguồn thu ngoại tệ từ xuất khẩu có xu hướng giảm.

Kiều hối tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định kinh tế. Sự gia tăng của lao động làm việc ở nước ngoài đã giúp dòng kiều hối tăng trưởng tích cực. Tuy nhiên, nguồn thu này vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro do phụ thuộc vào tình hình kinh tế và chính sách lao động của các quốc gia tiếp nhận. Việc đa dạng hóa thị trường lao động và nâng cao kỹ năng cho người lao động là điều kiện cần thiết để duy trì nguồn thu bền vững.

Thị trường lao động trong nước cũng xuất hiện những dấu hiệu đáng lo ngại. Lực lượng lao động giảm 1,74 triệu người trong giai đoạn 2023 - 2024, trong đó phần lớn là lao động nữ. Xu hướng này cho thấy những thách thức về bình đẳng giới và khả năng tham gia thị trường lao động, đồng thời đặt ra câu hỏi về tính bao trùm của tăng trưởng kinh tế.

Cải cách để thích ứng trong giai đoạn hậu LDC

Các chuyên gia nhận định, việc Bangladesh chính thức rời nhóm LDC là một cột mốc quan trọng, khẳng định những tiến bộ vượt bậc về phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, đi kèm với đó là việc dần mất đi các ưu đãi thương mại, bao gồm tiếp cận thị trường ưu đãi và các điều kiện tài chính thuận lợi. Điều này sẽ tạo ra áp lực không nhỏ đối với các ngành xuất khẩu, đặc biệt là dệt may.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu cải cách toàn diện trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Trước hết, cần tập trung vào việc ổn định hệ thống tài chính. Chính phủ cần đẩy nhanh quá trình đánh giá chất lượng tài sản của các ngân hàng, minh bạch hóa thông tin và xử lý triệt để nợ xấu. Đồng thời, việc tăng cường tính độc lập của ngân hàng trung ương và áp dụng các chuẩn mực giám sát hiện đại sẽ góp phần củng cố niềm tin của thị trường.

Cải cách tài khóa cũng đóng vai trò then chốt. Việc đơn giản hóa hệ thống thuế, mở rộng cơ sở thu và giảm phụ thuộc vào thuế gián tiếp sẽ giúp tăng tính bền vững của ngân sách. Ứng dụng công nghệ số trong quản lý thuế, tăng cường kiểm toán và nâng cao mức độ tuân thủ sẽ góp phần cải thiện hiệu quả thu ngân sách.

Trong lĩnh vực thương mại, nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu là nhiệm vụ mang tính sống còn. Bangladesh cần đẩy mạnh đa dạng hóa sản phẩm và thị trường, giảm phụ thuộc vào ngành dệt may. Điều này đòi hỏi đầu tư vào công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Bên cạnh đó, việc cải thiện môi trường kinh doanh là yếu tố quan trọng. Nâng cấp cơ sở hạ tầng logistics, hiện đại hóa hệ thống cảng biển, cải cách thủ tục hải quan và bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định sẽ giúp giảm chi phí sản xuất và nâng cao khả năng cạnh tranh.

Ngoài ra, Bangladesh cần tích cực tham gia các hiệp định thương mại tự do và mở rộng quan hệ đối tác kinh tế để tận dụng các cơ hội thị trường mới. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, việc định vị lại vai trò của Bangladesh trong chuỗi giá trị là điều cần thiết.

Giai đoạn chuyển tiếp hiện nay vừa là thách thức, vừa là cơ hội để Bangladesh tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng bền vững và đa dạng hơn. Nếu thực hiện thành công các cải cách cần thiết, quốc gia này không chỉ duy trì được đà tăng trưởng mà còn nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Với định hướng chính sách rõ ràng, sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan và cam kết cải cách mạnh mẽ, Bangladesh có cơ sở để củng cố niềm tin của nhà đầu tư, thúc đẩy tăng trưởng và từng bước khẳng định vị thế trong nền kinh tế toàn cầu. Giai đoạn hậu LDC vì thế sẽ không chỉ là một phép thử, mà còn là cơ hội để Bangladesh bước sang một chương phát triển mới, với nền tảng vững chắc hơn và triển vọng dài hạn tích cực hơn.

Như Ý