Đếm ngược căng thẳng Mỹ - Iran: Thêm vài ngày cho hòa bình hay trở lại đối đầu?

Thông tin do Axios dẫn lời ba quan chức Mỹ cho biết, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang theo đuổi một chiến lược “chờ đợi có giới hạn”, trong bối cảnh tiến trình thương lượng với Iran rơi vào đình trệ vì những chia rẽ sâu sắc trong nội bộ nước này.

Một nguồn tin cho biết, Tổng thống Mỹ sẵn sàng kéo dài lệnh ngừng bắn thêm từ ba đến năm ngày để phía Iran có thời gian ổn định bộ máy ra quyết định. Tuy nhiên, Washington cũng nhấn mạnh đây không phải khoảng thời gian vô thời hạn.

Washington tin vẫn còn cơ hội đạt thỏa thuận

Giới chức Mỹ nhận định một thỏa thuận chấm dứt chiến sự và xử lý phần còn lại của chương trình hạt nhân Iran vẫn có thể đạt được. Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất hiện nay là phía Tehran dường như chưa có “đầu mối” đủ quyền lực để chấp thuận hoặc bác bỏ các đề xuất từ Mỹ.

Theo các nguồn tin, Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei gần như không liên lạc trong những ngày gần đây. Trong khi đó, giới tướng lĩnh thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và các nhà đàm phán dân sự công khai bất đồng về cách ứng xử với Washington.

Một quan chức Mỹ nhận xét, Washington đã chứng kiến sự rạn nứt rõ rệt giữa phe quân sự và phe thương lượng, trong khi cả hai bên đều không tiếp cận được Lãnh tụ tối cao.

Chia rẽ nội bộ Iran ngày càng lộ rõ

Theo Axios, dấu hiệu chia rẽ bắt đầu xuất hiện sau vòng đàm phán đầu tiên tại Islamabad, khi các chỉ huy IRGC phản đối nhiều nội dung mà đoàn đàm phán Iran đã trao đổi trước đó với phía Mỹ.

Mâu thuẫn lên tới đỉnh điểm vào tuần trước, khi Ngoại trưởng Abbas Araghchi thông báo mở lại eo biển Hormuz, song IRGC từ chối thực thi và công khai chỉ trích ông.

Sau đó, Tehran không đưa ra phản hồi đáng kể nào với đề xuất mới nhất từ Washington, đồng thời chưa cam kết tham gia vòng hòa đàm tiếp theo tại Pakistan.

Các nguồn tin cho rằng, tình trạng hiện nay một phần bắt nguồn từ vụ Israel ám sát ông Ali Larijani hồi tháng 3. Ông Larijani, khi đó là Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, được đánh giá là nhân vật có khả năng dung hòa các trung tâm quyền lực trong hệ thống chính trị Iran.

Người kế nhiệm là ông Mohammad Bagher Zolghadr hiện bị cho là chưa thể đảm đương vai trò điều phối giữa IRGC, giới lãnh đạo dân sự và văn phòng Lãnh tụ tối cao.

Nhà Trắng thất vọng vì đàm phán đổ vỡ phút chót

Theo Axios, 48 giờ qua được xem là quãng thời gian đầy thất vọng đối với Nhà Trắng. Phó Tổng thống JD Vance được cho là đã chuẩn bị lên đường tới Islamabad để dẫn đầu vòng hòa đàm mới.

Tuy nhiên, kế hoạch bị đình lại do phía Iran không thống nhất việc cử Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Araghchi sang Pakistan.

Tối thứ Hai, 20/4, Tehran dường như đã phát tín hiệu đồng ý đối thoại thông qua trung gian Pakistan. Nhưng tới sáng hôm sau, tín hiệu đó biến mất và được thay bằng yêu cầu Mỹ phải dỡ bỏ phong tỏa hải quân.

Chiếc Air Force Two đã chờ nhiều giờ trên đường băng tại căn cứ Andrews nhưng chuyến đi chính thức bị hủy. Các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner cũng phải quay lại Washington thay vì tới Pakistan.

Tổng thống Trump chọn thêm thời gian cho ngoại giao

Chiều thứ Ba, ông Trump triệu tập cuộc họp với nhóm an ninh quốc gia, gồm Phó Tổng thống Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Giám đốc CIA John Ratcliffe cùng nhiều quan chức cấp cao khác.

Theo Axios, trước cuộc họp, ngay cả trong nội bộ Nhà Trắng cũng chưa rõ Tổng thống Mỹ sẽ chọn leo thang quân sự hay tiếp tục kiên nhẫn với ngoại giao.

Cuối cùng, ông Trump quyết định trao thêm thời gian cho các nỗ lực trung gian.

Một quan chức Mỹ nói rằng, mức độ chia rẽ trong nội bộ Iran đã khiến câu hỏi đặt ra là liệu việc tiếp tục đàm phán ngay lúc này có còn ý nghĩa hay không.

Mỹ muốn rút khỏi cuộc chiến kéo dài

Nhiều nguồn tin tại Washington cho rằng, ông Trump tin Mỹ đã đạt giới hạn về hiệu quả quân sự và không muốn sa lầy thêm vào cuộc chiến vốn ngày càng gây tranh cãi trong dư luận.

Theo đánh giá của các cộng sự thân cận, Tổng thống Mỹ có xu hướng kết thúc xung đột nếu còn cơ hội đạt thỏa thuận chính trị.

Tuy nhiên, lựa chọn quân sự chưa bị loại bỏ hoàn toàn. Nếu các nhà trung gian Pakistan không thể thuyết phục Iran quay lại bàn đàm phán trong khung thời gian đã nêu, Washington có thể cân nhắc nối lại sức ép cứng rắn hơn.

Hormuz vẫn là đòn bẩy then chốt

Dù gia hạn ngừng bắn đồng nghĩa giảm một phần sức ép, ông Trump cho rằng việc duy trì phong tỏa hải quân vẫn đủ để buộc Tehran tính toán lại.

Trong bài đăng trên Truth Social, ông cho rằng Iran cần eo biển Hormuz mở cửa để duy trì nguồn thu hàng trăm triệu USD mỗi ngày từ xuất khẩu năng lượng, nhưng nếu Mỹ dừng phong tỏa, sẽ không bao giờ có được một thỏa thuận với Tehran.

Theo giới quan sát, thông điệp của ông Trump cho thấy Nhà Trắng đang sử dụng kết hợp sức ép kinh tế với ngoại giao cưỡng bức: mở cánh cửa thương lượng, nhưng giữ nguyên công cụ gây sức ép.

Thời gian không còn nhiều

Những ngày tới được xem là thời điểm then chốt. Theo các chuyên gia, nếu Lãnh tụ tối cao Iran lên tiếng và trao chỉ thị rõ ràng cho đoàn đàm phán, cơ hội giảm căng thẳng vẫn còn hiện hữu. Nhưng nếu sự chia rẽ tiếp tục kéo dài, khu vực Trung Đông có thể nhanh chóng quay trở lại vòng xoáy đối đầu mới.

Trong thế giằng co hiện nay, “vài ngày” mà ông Donald Trump dành cho Tehran có thể trở thành khoảng thời gian quyết định giữa hòa bình mong manh và một đợt khủng hoảng mới.

Hồng Nhung