Châu Âu sắp hết kiên nhẫn với Israel?
Một số quốc gia châu Âu, trong đó có Tây Ban Nha và Ireland, ngày 21/4 đã kêu gọi khối đình chỉ thỏa thuận hợp tác với Tel Aviv.
Những tuyên bố quan ngại của Liên minh châu Âu (EU) về chính sách của Israel tại Gaza, Bờ Tây và Lebanon đang ngày càng gay gắt hơn. Trong thời gian qua, nhiều lãnh đạo châu Âu liên tục chỉ trích Chính phủ của Thủ tướng Benjamin Netanyahu. Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen từng bày tỏ phẫn nộ trước việc nước này hạn chế viện trợ nhân đạo vào Gaza, cho rằng tình trạng này góp phần tạo ra “nạn đói do con người gây ra”.
EU cũng nhiều lần lên án bạo lực của người định cư Israel tại Bờ Tây và các hoạt động chiếm đất bị cho là làm xói mòn triển vọng thành lập một nhà nước Palestine độc lập. Sau các đợt không kích tại Lebanon, Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của EU Kaja Kallas nhấn mạnh rằng, quyền tự vệ của Israel không thể được dùng để biện minh cho mức độ tàn phá hiện nay.
Dù vậy, những tuyên bố cứng rắn đó hầu như chưa mang lại tác động thực tế. Chính phủ Israel được cho là không quá coi trọng sức ép từ châu Âu, nhất là khi Tel Aviv vẫn nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ Washington. Trong khi đó, sự thiếu đồng thuận giữa các nước thành viên đã khiến Brussels nhiều lần không thể tận dụng sức nặng kinh tế của mình như một công cụ gây sức ép hiệu quả.
Cục diện có dấu hiệu thay đổi
Theo giới quan sát, một số diễn biến chính trị gần đây cho thấy lập trường của châu Âu có thể đang dịch chuyển. Tại Hungary, đồng minh thân cận lâu nay của ông Netanyahu là Thủ tướng Viktor Orbán vừa chịu thất bại nặng nề trong bầu cử. Điều này có thể làm suy yếu một trong những tiếng nói ủng hộ Israel mạnh nhất trong nội bộ EU.
Tại cuộc họp các ngoại trưởng EU ở Luxembourg ngày 21/4, Tây Ban Nha, Ireland và Slovenia đã chính thức kêu gọi đình chỉ thỏa thuận liên kết EU - Israel, vốn tạo điều kiện ưu đãi cho quan hệ thương mại và kinh tế song phương. Các nước cho rằng EU không thể tiếp tục duy trì quan hệ ưu đãi khi tồn tại các lo ngại về nhân quyền, mở rộng khu định cư ở Bờ Tây và tình hình nhân đạo tại Gaza.
“Uy tín của châu Âu hiện nay đang bị đe dọa”, Ngoại trưởng Tây Ban Nha Jose Manuel Albares phát biểu.
Tuy nhiên, nội bộ EU vẫn chưa đạt đồng thuận. Đức phản đối cách tiếp cận mang tính trừng phạt và cho rằng mọi bất đồng nên được xử lý thông qua “đối thoại mang tính xây dựng nhưng thẳng thắn với Israel”.
Theo Reuters, phương án đình chỉ một phần, đặc biệt ở các nội dung thương mại, vẫn đang được thảo luận vì chỉ cần đa số phiếu theo trọng số trong một số trường hợp.
“Điều quan trọng là phải tăng cường áp lực lên Israel”, Bộ trưởng Ngoại giao Hà Lan Tom Berendsen cho biết. “Mục tiêu không phải chỉ là đình chỉ phần thương mại. Mục tiêu là thay đổi hành vi của Israel, và đó là điều chúng tôi đang nỗ lực thực hiện”.
Một dấu hiệu đáng chú ý khác đến từ Italy. Sau tranh cãi ngoại giao giữa Rome và Tel Aviv liên quan đến thương vong dân sự tại Lebanon, Thủ tướng Giorgia Meloni tuyên bố tạm dừng gia hạn thỏa thuận hợp tác quốc phòng với Israel.
Động thái này gây chú ý bởi bà Meloni trước đây từng được xem là một trong những lãnh đạo châu Âu có quan hệ gần gũi với Chính phủ Israel.
Thời điểm bước ngoặt?
Theo The Guardian, những diễn biến hiện nay phản ánh sự thay đổi dần trong thái độ của châu Âu. Trong nhiều năm, EU thường ra tuyên bố quan ngại với Israel nhưng ít áp dụng biện pháp cụ thể. Nay, cuộc xung đột lan rộng tại Trung Đông, đặc biệt sau chiến sự liên quan đến Iran, đang tạo ra những hệ lụy kinh tế và an ninh trực tiếp với châu Âu. Giá năng lượng, dòng người di cư, nguy cơ bất ổn khu vực và sức ép chính trị trong nước buộc nhiều chính phủ EU phải xem xét lại cách tiếp cận này.
Với khoảng một phần ba thương mại của Israel gắn với thị trường EU, Brussels vẫn sở hữu đòn bẩy đáng kể nếu muốn hành động mạnh tay hơn. Ngoài kinh tế, các mối liên kết văn hóa, giáo dục và khoa học cũng là công cụ ảnh hưởng quan trọng.
Tuy nhiên, việc sử dụng các đòn bẩy này đến đâu còn phụ thuộc vào mức độ đoàn kết nội khối, cũng như cân nhắc quan hệ chiến lược giữa châu Âu với Mỹ và Trung Đông.
Dù chưa có quyết định đột phá tại Luxembourg, các cuộc tranh luận cho thấy quan hệ EU - Israel đang bước vào giai đoạn nhạy cảm hơn. Nhiều ý kiến cho rằng, EU đang đứng trước thời điểm phải lựa chọn giữa tiếp tục duy trì các tuyên bố mang tính biểu tượng, hay chuyển sang những biện pháp thực chất hơn nhằm gây sức ép với Israel.
Nếu xu hướng cứng rắn đang hình thành trong các trung tâm quyền lực châu Âu, thì đó có thể là dấu hiệu cho thấy sự kiên nhẫn của Brussels đã dần đi tới giới hạn.