Vì sao Tổng thống Trump gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran?
Rạng sáng 22/4 (giờ Việt Nam), khi thời hạn ngừng bắn dần hết, chuyên cơ Air Force 2 đang đậu trên đường băng tại căn cứ không quân liên hợp Andrews, theo kế hoạch sẽ chở Phó Tổng thống J.D. Vance khởi hành đến Pakistan để tham dự vòng đàm phán tiếp theo cuối cùng đã không cất cánh. Nguyên nhân bởi chính quyền Tổng thống Donald Trump đang phải đối mặt với một vấn đề nan giải: sự im lặng gần như tuyệt đối từ phía Iran.
Tổng thống Donald Trump đã có cuộc họp kín với đội ngũ an ninh quốc gia của mình vào chiều cùng ngày tại Nhà Trắng để đưa ra một quyết định quan trọng: bước tiếp theo cần làm gì với Iran.
Im lặng từ Tehran
Trong những ngày trước đó, Mỹ đã gửi cho Iran một danh sách các điểm thỏa thuận mang tính khung mà họ muốn Tehran đồng ý trước khi bước vào vòng đàm phán tiếp theo. Tuy nhiên, nhiều ngày trôi qua, Mỹ không nhận được phản hồi.
Chiều ngày 21/4 (rạng sáng ngày 22/4 theo giờ Việt Nam), ông Trump đã gặp Phó Tổng thống Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine và Giám đốc CIA John Ratcliffe tại Nhà Trắng, nhưng chính quyền vẫn chưa nhận được bất kỳ phản hồi nào từ phía Iran.
Các quan chức đã thúc giục nhà trung gian cấp cao từ Pakistan, Thống chế Asim Munir, phải có được ít nhất một phản hồi nào đó trước khi ông Vance lên Air Force 2. Tuy nhiên, nhiều giờ sau, vẫn không có gì.
Tại Nhà Trắng, các trợ lý hàng đầu của ông Trump tin rằng, một lý do chính khiến họ không nhận được phản hồi là do nội bộ lãnh đạo hiện tại của Iran chưa thống nhất. Phán đoán này một phần dựa vào các báo cáo từ các trung gian Pakistan. Đánh giá của chính quyền là Iran chưa đạt được sự đồng thuận về lập trường của mình hoặc về mức độ trao quyền cho các nhà đàm phán trong vấn đề làm giàu uranium và kho dự trữ uranium đã được làm giàu - một điểm then chốt trong các cuộc đàm phán hòa bình.
Bất chấp những trở ngại đáng kể đó, một quan chức cho biết vẫn có khả năng các nhà đàm phán Mỹ và Iran sẽ sớm gặp nhau. Nhưng việc đó xảy ra khi nào vẫn không chắc chắn.
Gia hạn ngừng bắn thay vì leo thang quân sự
Thay vì nối lại các cuộc tấn công quân sự, Tổng thống Donald Trump đã lựa chọn gia hạn lệnh ngừng bắn hai tuần với Iran ngay trước khi hết hạn. Lần này, ông không nêu rõ thời điểm kết thúc.
Ông Trump vẫn mong muốn đạt được một giải pháp ngoại giao cho cuộc chiến, đồng thời cảnh giác với việc khơi lại một cuộc xung đột không được lòng dân mà ông từng tuyên bố Mỹ đã giành chiến thắng.
Tuy nhiên, việc các cuộc đàm phán tạm thời đổ vỡ cho thấy những khó khăn mà ông Trump vẫn đang phải đối mặt khi tìm kiếm một thỏa thuận đáp ứng nhiều yêu cầu của mình.
Iran đã công khai yêu cầu ông Trump dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các tàu ra vào các cảng của nước này tại eo biển Strait of Hormuz trước khi Tehran tham gia vòng đàm phán mới. Ông Trump đã từ chối yêu cầu này. “Chúng tôi sẽ không mở eo biển cho đến khi có một thỏa thuận cuối cùng”, ông nói trên CNBC vào sáng 21/4.
Trong cuộc họp buổi chiều, ông Trump và nhóm của mình đã quyết định gia hạn lệnh ngừng bắn. Về lý thuyết, việc này có thể cho Iran thêm thời gian để thống nhất lập trường với sự phê chuẩn của Lãnh tụ Tối cao Khamenei.
Các quan chức Pakistan, những người đã gấp rút thuyết phục Iran tham gia đàm phán trong ngày 21/4, đồng thời cũng khuyến khích ông Trump gia hạn lệnh ngừng bắn.
Các quan chức cho biết, chuyến đi của phái đoàn Mỹ do Phó Tổng thống Vance dẫn đầu có thể được sắp xếp nhanh chóng nếu nhận được tín hiệu rằng Iran sẵn sàng quay lại bàn đàm phán. Cả Mỹ và Tehran đều phải chịu thiệt hại kinh tế khi eo biển gần như bị đóng, khiến một số quan chức trong khu vực hy vọng hai bên có động lực để sớm đạt được giải pháp.
Phản ứng trước quyết định này, các quan chức Iran tỏ ra không bị thuyết phục. “Việc gia hạn ngừng bắn không có ý nghĩa gì”, Mahdi Mohammadi, cố vấn của Chủ tịch Quốc hội Iran Ghalibaf, người dẫn đầu phái đoàn đàm phán Iran, nói. “Bên thua không thể áp đặt điều kiện. Việc tiếp tục phong tỏa không khác gì ném bom và phải được đáp trả bằng quân sự”.
Thông báo của ông Trump rằng lệnh đình chiến sẽ tiếp tục được duy trì đã khép lại một ngày đầy bất định, bắt đầu bằng tuyên bố của ông rằng ông “dự kiến sẽ ném bom” Iran trở lại trong tương lai gần.
Tuy nhiên, việc không đưa ra thời hạn mới cũng khiến các cố vấn cảnh báo riêng với Tổng thống rằng việc giảm áp lực có thể khiến các cuộc đàm phán bị kéo dài. Ít nhất, các nhà đàm phán đã hy vọng có thể đạt được một thỏa thuận khung trong tuần này giữa Mỹ và Iran. Các quan chức Mỹ hy vọng điều đó sẽ dẫn đến các cuộc đàm phán chi tiết hơn trong những tuần tới về các điểm cụ thể của một thỏa thuận.
Bất đồng lớn vẫn tồn tại
Một số bất đồng then chốt, bao gồm khả năng làm giàu uranium trong tương lai của Iran, số phận kho uranium làm giàu cao của nước này và những lệnh trừng phạt nào sẽ được dỡ bỏ, vẫn chưa được giải quyết, theo những người quen thuộc với các cuộc đàm phán.
Mức độ linh hoạt của mỗi bên đối với các điều khoản của mình sẽ quyết định liệu một thỏa thuận có thể đạt được hay không. Đối với ông Trump, một yêu cầu quan trọng là không đạt được một thỏa thuận có thể bị so sánh với thỏa thuận hạt nhân đạt được dưới thời Tổng thống Obama mà ông đã rút khỏi năm 2018 và liên tục chỉ trích là yếu kém. Trong vài ngày qua, ông Trump tỏ ra lạc quan về việc đạt được một thỏa thuận tốt hơn dựa trên kỹ năng đàm phán của mình.